Vastgelopen in de pensioenpolder

Ook deze week klonk er weer slecht nieuws over de pensioenen. Vakbond AVV probeert al vijf jaar de belangen van jongeren te behartigen....

Geen taart, geen champagne. Het Alternatief voor Vakbond (AVV) heeft geen reden voor een feestje, vindt voorzitter Martin Pikaart (41).

Hij zit in zijn woonkamer, in de Utrechtse wijk Wittevrouwen. Op de tafel liggen boeken over het pensioenstelsel. Aan de muur hangen tekeningen van zijn kinderen. In de tuin zitten drie dikke konijnen. Dit is nu het kantoor van het AVV – de vakbond die vijf jaar geleden ten strijde trok tegen de babyboomers en hun gevestigde belangen. Die pleit voor een ‘eerlijker’ verdeling van de pensioenlusten en de pensioenlasten. En tevens voor meer rechten voor zzp’ers en flexwerkers.

Nu de vijfde verjaardag nadert, is duidelijk dat de oprichters van het AVV te optimistisch zijn geweest. Want doordringen tot de belangrijke overlegorganen, is de jongerenvakbond niet gelukt. Sterker, ze kunnen met moeite hun schuld van ruim 15 duizend euro aan pensioenfonds ABP voldoen. En dat terwijl frustratie over het ABP in 2005 juist de aanleiding was voor de oprichting van het AVV.

Oorzaak van de schuld aan het pensioenfonds is een jarenlang juridisch gevecht over de vut-overgangsregeling. De jongerenvakbond vindt deze regeling, waardoor werknemers die voor 1950 zijn geboren, eerder kunnen stoppen met werken, discriminerend.

Het was gewoonweg niet bij de idealistische club opgekomen dat ze die strijd zouden kunnen verliezen, vertelt Pikaart nu. Met de consequentie daarvan hadden ze dus al helemaal geen rekening gehouden.

Hoe kom je dan aan 15 duizend euro? ‘Dat is een enorme kostenpost voor een club die op vrijwilligers draait’, zegt Pikaart. ‘We dachten eerst heel naïef: het ABP beheert 200 miljard euro, die laten zo’n bedrag wel zitten.

‘Maar toen kregen we een brief waarin werd gedreigd met beslaglegging. We hebben gebeld dat we een kleine vrijwilligersclub zijn, maar het ABP vond dat dat niet zijn probleem was. Een van de bestuurders reageerde, met nauwelijks verholen plezier in zijn stem: Tsja, als je met de grote jongens wilt meespelen, moet je ook met de consequenties omgaan.

‘Uiteindelijk hebben we een betalingsregeling getroffen. We betalen 1.500 euro per maand. Maar afgelopen maand hebben we te laat betaald. Dat lukte pas deze week, met geld van sympathisanten.’

Is dan alles uiteindelijk toch voor niets geweest?

Als de verslaggevers deze vraag stellen, blijft het lang stil in de kamer. Pikaart drinkt rustig zijn glas thee leeg. Schraapt zijn keel eens en kijkt verwachtingsvol of misschien een andere vraag de stilte kan wegnemen.

U wilt geen antwoord geven?

‘We bestaan vijf jaar en geven geen feestje. Dat zegt voldoende.’

Vurig manifest
Het verhaal van het AVV begon destijds zo mooi. Op 1 oktober 2005 verscheen het vurig manifest Dan maar een eigen vakbond van Mei Li Vos en Pikaart in de Volkskrant. Nog geen twee maanden eerder was Pikaart, die destijds bij TNO werkte, via een club jonge ambtenaren in contact gebracht met Mei Li Vos, die destijds ook ambtenaar was. Ze hebben één ding gemeen: ze voelen zich niet thuis bij de gevestigde, vergrijsde vakbonden, maar ze willen wel kunnen meepraten over hun pensioen en de arbeidsmarkt. Directe aanleiding was de frustratie over het ABP-akkoord uit 2005 over de vervroegde pensionering van de ambtenaren.

Na het manifest en een optreden in het actualiteitenprogramma Nova groeide Vos uit tot het aansprekende boegbeeld van de ontevreden jeugd. Vos – rokjes, hoge hakken – bleek de koningin van de oneliners; van ‘verwende babyboomers die niet moeten zeuren’ tot uitspraken over het scheren van schaamhaar bij mannen. Er was reuring, veel media-aandacht, discussie. Kortom: een droomstart voor een beweging van een clubje vrijwilligers zonder kapitaal.

Andere vakbonden reageerden geschrokken: FNV kondigde vliegensvlug de oprichting van een jongerenbond aan, en andere vakbonden introduceerden het tientjeslidmaatschap, iets waarmee de AVV al was begonnen.

Abrupt einde
Vos (40) zegt zich nog nooit zo idealistisch te hebben gevoeld als in die eerste periode van de nieuwe vakbond. ‘We wilden alles in het werk stellen om de rechten van de outsiders op de arbeidsmarkt te verbeteren.’ vertelt ze. Ze zit in een schommelstoel, in de ruime Amsterdamse woonkamer van haar vriend.

Een paar dagen na het manifest hadden de eerste vijfhonderd tientjesleden zich al bij het AVV gemeld, in de maanden erna groeide dat aantal tot drieduizend.

Maar aan die turbulente periode kwam een abrupt einde toen toenmalig PvdA-leider Wouter Bos Vos belde met de vraag of ze op de PvdA-lijst voor de Tweede Kamer wilde. Ze hapte toe. Pikaart volgde haar op als voorzitter van het AVV, maar bleek minder mediageniek. ‘Ik had volledig onderschat dat alle aandacht met haar zou meegaan’, zegt hij.

‘Toen Mei Li nog voorzitter was, stond telkens nadat ze op televisie was geweest, de telefoon roodgloeiend. Bij mij bleef het stil. Het zou handiger zijn als ik meer oneliners had. Ik ben veel te inhoudelijk.’

Haar vertrek kwam rijkelijk vroeg, geeft Vos toe. ‘Eigenlijk was de bedoeling dat ik later op de PvdA-lijst zou komen. Maar toen viel het kabinet-Balkenende-III.’

Maar niet alleen het afscheid van Vos heeft het AVV parten gespeeld. Het was maar een van de vele hobbels die de jonge vakbond in de afgelopen jaren tegenkwam.

Zo werd er meteen een streep gezet door de eerste cao die de vakbond afsloot. Het betrof een cao met een groepje ontevreden uitzendbureaus. Zij wilden zich bevrijden van het juk van de ABU, de grootste branchevereniging van uitzenders. Maar het ministerie van Sociale Zaken weigerde dispensatie te geven voor deze cao. De cao van de ABU werd algemeen geldend verklaard voor alle uitzendkrachten.

Het afsluiten van cao’s is een belangrijke bron van inkomsten voor vakbonden. Maar ook bij overheidinstanties kwam het AVV niet aan tafel. Pikaart pakt een geel mapje. ‘Kijk eens’, zegt hij terwijl hij een brief toont. Daarin zegt de Vereniging van Universiteiten (VSNU) dat het AVV niet welkom is aan de cao-tafel. ‘We hebben te maken met gedwongen winkelnering’, geeft de VSNU als verklaring. In een convenant is afgesproken dat er alleen met de gevestigde vakcentrales mag worden onderhandeld .

Spaghettidoolhof
‘En dit is maar een van de paar voorbeelden waaruit blijkt hoe lastig het is om ertussen te komen’, zegt Pikaart. ‘Het is makkelijker om premier te worden, dan om een plekje in de polder te veroveren. De regels in de polder worden vastgesteld door de partijen die er nu zitten, en zij hebben er geen belang bij te veranderen.’

Zo is vastgelegd dat kaderleden van onder meer FNV en CNV vrije dagen krijgen voor hun vakbondswerk. Actieve AVV’ers krijgen dit niet– zij moeten het in hun vrije tijd doen. En zo zijn er tal van voorbeelden, zegt Pikaart, die zijn geld verdient met adviezen aan onder meer ondernemingsraden. ‘Je moet wel een heel lange adem hebben om een plek te veroveren in dit spaghettidoolhof.’

Voor hem is dat geen probleem, want de pensioenstrijd is echt zijn ding, maar veel generatiegenoten haken af. De bedachtzame wiskundige ziet telkens weer nieuwe gezichten bij het AVV. De kortstondige betrokkenheid is volgens hem ook niet zo vreemd, zijn doelgroep zit immers in het spitsuur van het leven.

Toch blijft het hem en Mei Li Vos – die sinds haar vertrek dit jaar uit de Tweede Kamer weer actief betrokken is bij het AVV – verbazen dat twintigers, dertigers en veertigers massaal hun schouders ophalen als het over hun pensioen gaat. ‘Het staat te ver van hen af’, verklaart Vos.

‘En daarbij komt dat deze generaties zich nu eenmaal niet aan een vereniging verbinden.’ Zelfs nu: een tijd dat er wekelijks in de media wordt gediscussieerd over de houdbaarheid van het pensioenstelsel en de problemen van pensioenfondsen. Deze week nog lieten de grootste vijf Nederlandse pensioenfondsen weten dat hun financiële positie afgelopen maand is verslechterd. Volgens de fondsen dreigt verlaging van de pensioenen als de regering en de toezichthouder niet instemmen met een versoepeling van de regels.

Maar Pikaart verwacht niet dat dit gebeurt. ‘De ouderen zullen naar de rechter stappen, omdat pensioenfondsen altijd zekerheid hebben beloofd. Ze hebben gelogen over de risico’s van het systeem.’ En die gepensioneerden zullen dit winnen ook, denkt hij. ‘Dat betekent dat er straks minder geld overblijft voor de jongeren.’

Villa in het Gooi
Zoiets moet je toch interesseren, vraagt Pikaart retorisch. ‘Iedere werknemer betaalt gedurende zijn werkende leven gemiddeld 350 duizend euro aan premie. Als je daar het rendement bij optelt, heb je het over een miljoen euro dat je naar het pensioenfonds brengt. Als we niets doen geven we dus een miljoen euro, oftewel een villa in het Gooi, aan onze gepensioneerde collega’s. En het is de vraag wat je daarvan zelf terugziet.’

Ondanks alles, denkt Pikaart er niet aan te stoppen. Iemand moet zijn leeftijdsgenoten toch wakker schudden, redeneert hij.

Maar hoe? Het AVV heeft zelf altijd gezegd dat het minimaal 50 duizend leden nodig heeft om een vuist te maken. De teller staat nog steeds op drieduizend leden. Kortom, nog 47 duizend te gaan en geen budget om hen te werven.

‘Desnoods gaan we met de collectebus rond’, zegt Vos, die wild met haar handen in de lucht beweegt als ze het over het ABP heeft. Ze stoomt van woede, zegt ze. ‘Ik ben er pis- en pislink over.’

Pikaarts’ strategie om het AVV in leven te houden, is om bij meer spraakmakende programma’s te komen. Hij schrijft al geregeld opiniestukken in kranten, en werkt aan zijn boek Het Pensioensprookje. ‘Een soort kleren van de keizer-achtig verhaal’, zegt hij. ‘Over het leugenachtige pensioenstelsel.’

De mediagenieke Vos weer aanstellen als voorzitter, is geen optie. Niet iedereen is haar even dankbaar voor haar overstap naar de PvdA, die van oudsher goede banden heeft met de FNV en door veel AVV’ers wordt gezien als de partij die de belangen van insiders vertegenwoordigt.

Vos – die inmiddels zzp’er is en zichzelf onder meer verhuurt aan zzp-organisaties als adviseur – wil ook niet opnieuw voorzitter worden.

Hoe het ook zij, ze gaan wel weer samenwerken zodat het AVV meer aandacht krijgt. Want, zegt Vos, ‘we gaan door totdat we de polder gedemocratiseerd hebben en jongeren en flexwerkers ook kunnen meepraten’.

Vos vindt, in tegenstelling tot Pikaart, dat het vijfjarig bestaan van het AVV wel een klein feestje waard is. ‘Wij hebben de aandacht gevestigd op de tweedeling van de arbeidsmarkt en op het enorme aantal zzp’ers. En je ziet dat nu ook de grote vakbonden opkomen voor flexwerkers.’

Pikaart weet zeker dat het laatste woord over het AVV nog niet gezegd is. ‘Er komt een keer in knal in pensioenland, en dan zorgen we dat we er bij zijn.’

Het AVV vindt de vut-regeling van het ABP discriminerend. De regeling wordt namelijk gefinancierd door de jongeren die er zelf nooit gebruik van zullen maken, stelt de jongerenbond. ‘Het verschil is gigantisch. Ouderen krijgen twee jaarsalarissen dankzij de regeling, en jongeren betalen één jaarsalaris. En zij zullen waarschijnlijk toch al langer moeten doorwerken’, zegt voorzitter Martin Pikaart.

Advocatenkantoor Clifford Chance zag wel wat in deze redenering, en hielp het AVV pro bono. De rechter gaf het AVV echter ook in hoger beroep geen gelijk. Er was maatschappelijk draagvlak voor de vut-regeling en de ouderen hebben immers zelf ook altijd pensioenpremie betaald, aldus de rechtbank. Bovendien heeft de generatie van voor 1950 jarenlang in de veronderstelling geleefd dat ze voor hun 65ste konden stoppen. Ze hebben dus geen tijd gehad om zelf te sparen voor een vroegpensioen.

Aanvullingen & verbeteringen

Rectificatie / gerectificeerd

Bij het artikel over het vijfjarig bestaan van het AVV (Binnenland, 11 september, pagina 12) ontbrak het weerwoord van het ABP. Dat ABP vindt het niet meer dan logisch dat het AVV de kosten voor de rechtszaak moet vergoeden. ‘Dat is normaal in Nederland. We kunnen zo’n bedrag niet zomaar kwijtschelden, want we beheren het geld van werknemers en gepensioneerden. Maar we hebben wel een heel coulante betalingsregeling met hen getroffen.’ Het ABP ontkent dat het de stekker uit het AVV wil trekken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden