VARKENSPEST

Er zijn in Nederland 22 duizend varkensbedrijven, met 14,4 miljoen varkens. De meeste bedrijven liggen in Noord-Brabant, op de Veluwe en in de Achterhoek....

Klassieke varkenspest werd dit jaar voor het eerst vastgesteld op 4 februari bij een boer in Venhorst, het centrum van het belangrijkste varkensgebied van Nederland. Inmiddels ligt het aantal besmette bedrijven op 340.

De pest wordt veroorzaakt door een virus. Varkens krijgen in- en uitwendige bloedingen en diarree. De meeste dieren sterven. Al een kleine hoeveelheid virus (in modder onder een schoen of aan een wiel) kan een hele varkensstapel besmetten. Wilde zwijnen zijn vaak drager en overbrenger van het virus. Ze zijn zelf resistent. Voor de mens is het virus ongevaarlijk.

De besmetting in Brabant is waarschijnlijk afkomstig uit het Duitse Paderborn, waar de pest al sinds vorig jaar heerst. Een vermoedelijk niet goed ontsmette vrachtwagen die daar varkens heeft vervoerd, is ook in Oost-Brabant actief geweest. In de regio Venhorst werden binnen enkele weken tientallen gevallen van de ziekte gesignaleerd. Naar later bleek was de pest op de meeste bedrijven al aanwezig op 4 februari of heeft de besmetting rond die datum plaatshad.

Brabantse boeren zijn zelf gedeeltelijke verantwoordelijk voor de verspreiding van de varkenspest. Ze hebben rond de bekendmaking van het eerste geval nog veel dieren snel naar elders gebracht, om het vervoersverbod voor te zijn.

De varkensboeren hebben nog meer boter op hun hoofd. Vorig jaar boycotten ze het Identificatie-en Registratiesysteem, dat hun verplichtte de aan- en afvoer van varkens centraal te melden. Door de boycot hadden de bestrijders van de ziekte grote moeite te achterhalen waarheen (mogelijk) besmette varkens waren vervoerd.

De bestrijding van de pest gebeurt via een zogeheten stamping out-systeem. Rond een besmette boerderij wordt een cirkel getrokken. Van buiten naar binnen werkend worden de beesten op alle varkensbedrijven afgemaakt. Het systeem werkte niet in Brabant, omdat de besmetting al veel verder was verspreid dan men vermoedde. Naast grootscheepse ruiming van varkens heeft het ministerie van Landbouw inmiddels ook een fokverbod afgekondigd in Noord-Brabant.

In gebieden waar de pest heerst, wordt een vervoersverbod afgekondigd. De varkensboeren in die gebieden kunnen hun varkens alleen verkopen aan de overheid, die ze doodt en vernietigt. Er is een groot tekort aan destructiecapaciteit. Daarom worden veel karkassen opgeslagen in koelhuizen.

Het grootste deel van de kosten (70 procent) van de operatie wordt betaald door de Europese Unie. Er was eind vorige week 1,3 miljard gulden uitgegeven aan de bestrijding van de pest en het opkopen van dieren. De boeren zelf hebben daar 42 miljoen aan betaald. Vorige week waren 4,5 miljoen dieren gedood. De EU heeft toestemming gegeven voor het doden van 8,2 miljoen dieren.

Er bestaat geen medicijn tegen de varkenspest. Wel kunnen varkens worden ingeënt tegen de ziekte. Er is voldoende vaccin (of op korte termijn te maken) om de hele Nederlandse varkensstapel tegen de ziekte te beschermen. Er mag evenwel niet worden ingeënt (gevaccineerd), omdat binnen de EU sinds 1989 een non-vaccinatiebeleid geldt. EU-landen en niet-EU-landen accepteren geen vlees van gevaccineerde varkens. Aan dergelijk vlees is namelijk niet te zien of het varken daadwerkelijk de pest heeft gehad of slechts is ingeënt. Daarom heeft minister Van Aartsen tot nog toe steeds geweigerd tot vaccinatie over te gaan; de export van geslachte varkens zou daardoor volkomen stil komen te liggen en die kon ondanks de pest nog steeds doorgaan.

Er wordt gewerkt aan een nieuw vaccin, dat het probleem voorkomt. Dit markervaccin laat een stof na in het vlees waardoor duidelijk wordt dat het beest niet ziek is geweest, maar alleen maar is ingeënt. Twee bedrijven (Bayer en Akzo Nobel) werken aan zo'n vaccin. Het zou eind 1999 alle registratieprocedures doorlopen kunnen hebben. Voor gebruik van dit vaccin is ook toestemming van de EU nodig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden