Varkensboeren hebben te veel vlees en te weinig invloed

Boeren voeren actie in Brussel

Duizenden boeren, ook Nederlandse, kwamen met hun trekkers naar de Europese hoofd stad om hun nood te klagen. Wat is het probleem?

Boeren op weg naar Brussel houden een plaspauze. Beeld anp

Te veel varkensboeren produceren te veel vlees, terwijl het aantal consumenten juist afneemt. Tel daar een Russische boycot en een supermarktoorlog bij, en je hebt 5.000 boze protesterende boeren in Brussel. De Nederlandse varkensboer kampt met vier belangrijke problemen.

Te veel varkensboeren

Iedere middelbare scholier met een economieboek kent hem: de varkenscyclus. Is er te veel aanbod, dan daalt de prijs, gaan varkensboeren failliet, wordt het vlees weer schaarser, waardoor de prijs weer stijgt, enzovoorts.

Het lijkt erop alsof varkensboeren nu last hebben van precies die cyclus. Afgelopen vrijdag bleek uit CBS-cijfers dat de producentenprijs van varkensvlees in een jaar tijd met 8 procent daalde, terwijl het aantal geslachte varkens juist met 8 procent toenam. Er is dus veel te veel vlees op de markt.

Volgens boeren is de prijs die ze momenteel voor een karbonaadje of achterham krijgen zelfs lager dan wat de productie ervan kost. Ze verliezen dus geld per varken. Dat komt ook omdat de consumentenprijs ongeveer hetzelfde is gebleven, blijkt uit dezelfde CBS-cijfers. De boeren vangen dus alle klappen op van de matige markt.

Ruud Huirne, directeur voeding en landbouw Nederland bij Rabobank, zei vorige week dat 20 procent van de huidige varkenshouders inmiddels in 'ernstige financiële problemen' verkeert. Ze hebben steeds meer moeite de veevoederleverancier te betalen, en de rente voor hun banklening. Volgens Huirne moet pakweg de helft van de varkensboeren binnen tien jaar stoppen met zijn bedrijf.

Wat de situatie voor Nederlandse varkensboeren extra nijpend maakt, is dat ze vooral afhankelijk zijn van de export - 70 procent gaat de grens over. Daardoor komt de Russische boycot hier extra hard aan, net als het groeiend aantal goedkope varkensboeren in vooral Oost-Europa. Het maakt de overschotten op de thuismarkt alleen maar groter, en de varkenscyclus draait nog harder.

De oproerpolitie werd tijdens het boerenprotest bekogeld met van alles en nog wat: eieren, stenen, flessen... Beeld BELGA
...en hooi. Beeld AFP
Barricaden werden hier en daar in brand gestoken. Beeld reuters

Te weinig consumenten

Wat de boeren daarbij niet helpt, is het slechter wordende imago van varkensvlees. Uit een onderzoek van bureau Motivaction eerder dit jaar blijkt dat tweederde van de Nederlanders weliswaar nog altijd geregeld varkensvlees eet, maar dat de groep die vlees vaker laat staan groeit.

Vooral voor bulkvleesproducten lijkt de markt te krimpen, getuige het groeiend aantal supermarkten dat de 'kiloknaller' weert en slechts nog varkensvlees met een Beter Leven-keurmerk in de schappen legt. Er is meer vraag naar kwaliteit en juist daaraan is een gebrek.

De EU-landen zijn het nog niet eens over een steunpakket van een half miljard euro voor boeren in financiële nood. Lees hier het nieuwsbericht.

Te weinig invloed

Eerlijk is eerlijk: voor varkensboeren is het ook lastig de eigen manier van produceren aan te passen. Anders dan bijvoorbeeld melkboeren, die vaak in coöperaties opereren en zelf dus een behoorlijke vinger in de pap hebben in het hele productieproces, zijn varkensboeren vaak niet meer dan grondstofleveranciers. Ze slachten hun beesten niet zelf, verwerken, verpakken en verkopen het vlees niet, noem maar op. Ze zijn dus kwetsbaar, doordat ze zo afhankelijk zijn van anderen.

Bijvoorbeeld van supermarkten, de club die de grootste invloed heeft op de prijs van varkensvlees en bovendien onderling in een harde concurrentie verwikkeld. Allemaal willen ze de goedkoopste zijn en dus kopen ze allemaal tegen de laagst mogelijke prijs in.

Er zijn natuurlijk meerdere schakels in de keten, maar in de praktijk blijk dat zowel de vleesverpakker, de vleesverwerker als de slachterij de lagere prijzen linea recta doorschuift op de boer. Dat betekent dat slechts 10 procent van het bedrag dat een supermarktklant betaalt voor een kilo vlees terechtkomt bij de varkensboer. Ter vergelijking: melkboeren krijgen momenteel een melkprijs van iets minder dan 30 cent per liter. Een liter melk in de supermarkt kost zo'n 90 cent.

Te veel regels

Als exporteur van varkensvlees hebben Nederlandse boeren het al extra zwaar ten opzichte van hun Europese collega's, maar er speelt nog iets mee. Er is in Nederland namelijk een veel te hoge regeldichtheid, zeggen de varkensboeren zelf. Mede hierdoor zouden ze nog eens 20 eurocent meer kwijt zijn per kilo vlees dan boeren elders in Europa, en dat is desastreus in een toch al moeilijke markt.

Albert-Jan Maat, voorzitter van de grootste boerenorganisatie van Nederland, bepleitte daarom maandag in Brussel naast een lastenverlichting vooral voor het kappen in het woud van regels. 'In Nederland zetten de hoge keuringskosten, assurantiebelasting en dure rode diesel onze boeren zo nog tien, twintig mille extra op achterstand', liet hij eerder deze week optekenen. 'Daar verwachten we actie van Den Haag.'

Het is zeer de vraag of de boeren krijgen wat ze willen. Zo liet staatssecretaris Sharon Dijksma van economische zaken eerder al weten best te willen kijken naar de kosten van bijvoorbeeld vleeskeuringen, die in Nederland duurder zijn dan elders in Europa. Maar met klem voegde ze daaraan toe op het gebied van dierenwelzijn en milieuwetgeving geen concessies te willen doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.