reportage smeerpoets van de 7 zeeën

Van ‘smeerpoets’ naar ‘milieuvriendelijk’: het cruiseschip werkt hard aan een groener imago

Cruiseschip Aida Diva in Rotterdam. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

‘Milieuvriendelijk’ en ‘cruiseschip’ werden jarenlang nooit in een adem genoemd. Maar de branche werkt intussen hard aan een groener imago. Misschien leidt dat er ook toe dat meer Nederlanders zich wagen aan een luxe zeereis.

Met de hygiëne zit het wel snor aan boord van de AIDAdiva, het Duitse cruiseschip dat vorige week Rotterdam aandeed. Bij de restaurants staan automaten die een pufje ontsmettingsmiddel afgeven als de 1.900 Fahrgäste een hand in het apparaat steken. Daarna kunnen ze zich, vrij van vreemde smetten, op het buffet storten. Maar hoe netjes springt de AIDAdiva eigenlijk om met de hygiëne van de havens waarin het afmeert?

Cruiseschepen hebben de reputatie dat ze tot de grootste smeerpoetsen behoren van alles wat de zeven zeeën bevaart. Een enkel cruiseschip stoot op zijn reizen evenveel vervuilende stoffen uit, vooral zwavel en roet, als vijf miljoen auto’s die in een jaar dezelfde afstand afleggen, concludeerde de Duitse milieuorganisatie Nabu in 2012 in een onderzoek dat nog veel wordt aangehaald. Niet alleen de lucht lijdt. Tot voor kort werd niet alleen veel afvalwater ongezuiverd op zee geloosd, maar gingen ook voedselresten overboord.

Onder maatschappelijke druk is de cruisebranche zich groener gaan gedragen, zegt Paul Altena, manager overheidszaken van de Cruise Lines International Association (CLIA). Deze brancheclub vertegenwoordigt 95 procent van de dik driehonderd drijvende zeepaleizen die de mondiale vloot vormen. Zorg voor de omgeving is een mes dat aan twee kanten snijdt, aldus Altena: ‘Een fijne plek om te bezoeken, moet ook een fijne plek om te leven zijn.’

De toegang tot een van de dansclubs aan boord van cruiseschip AIDAdiva in Rotterdam. Beeld Raymond Rutting/ de Volkskrant

De AIDAdiva brengt dat idee in de praktijk. De Duitse schuit behoort tot de cruiseschepen die de afgelopen drie, vier jaar zijn uitgerust met een scrubber. Dat is een filter dat vrijwel alle zwavel afvangt die anders via de schoorstenen de lucht in zou verdwijnen. ‘Inmiddels heeft 60 procent van de bestaande vloot een scrubber, en de helft van de nieuwbouw’, zegt Altena.

Daarmee ligt de cruisevaart op koers om het zwavelgehalte van de uitstoot volgend jaar terug te dringen tot 0,1 procent. Dat is minder dan de 0,5 procent zoals in 2008 in een VN-verdrag is afgesproken voor 2020. Nu ligt de maximumuitstoot op volle zee nog op 3,5 procent. Het wetenschappelijk tijdschrift Nature meldde vorig jaar dat wereldwijd jaarlijks 400 duizend ‘vroegtijdige’ sterfgevallen door longkanker en hart- en vaatziekten zijn toe te schrijven aan zwaveluitstoot door de zeescheepvaart (cruise-, bulk- en containerschepen) en veertien miljoen gevallen van astma bij kinderen. De nieuwe zwavelnorm brengt dat met zeker eenderde terug.

Het is niet de enige maatregel die de cruisevaart neemt. ‘Ruim 62 procent van de schepen heeft al apparatuur aan boord om afvalwater te zuiveren’, legt Altena uit. ‘Grijswater’, het water uit het doucheputje, vaat- en wasmachines, mag op zee worden geloosd. ‘Maar als we dat doen, houden we ons aan zwaardere normen dan de International Maritieme Organisatie oplegt. Het lozen gebeurt alleen als we zeker 6 nautische mijlen van de kust zijn en minimaal 6 knopen per uur varen.’ De IMO eist een afstand tot land van minimaal 3 mijl en een snelheid van 4 knopen.

Het aanwenden van meer duurzame energie krijgt ook aandacht. ‘28 procent van de schepen kan al walstroom gebruiken’, stelt Altena. Dat is niet slechts een kwestie van een verlengsnoer over de reling werpen. Slechts veertien havens wereldwijd, en maar twee in Europa, hebben genoeg capaciteit om op een cruiseschip alles aan gang te houden, zodat de dieselmotoren uit kunnen. De Europese Commissie heeft alle havens opgedragen voor 2025 walstroom beschikbaar te stellen, tenzij er geen vraag naar is of de kosten hoger uitvallen dan de opbrengst voor het milieu.

Alle groene ambities ten spijt, de milieubeweging vindt dat de cruisevaart nog niet genoeg doet om de aarde te redden. De scrubber, met een prijskaartje van 2- tot 4 miljoen euro, is vooral een goedkope oplossing – de schepen kunnen blijven varen op goedkope, ‘vuile’ bunkerolie. Een zwavelarm alternatief is al snel 35 procent duurder. Een deel van de schepen vaart daar wel op. Vloeibaar gas (lng) is al helemaal een witte raaf in de cruisevaart. Pas twee schepen wereldwijd varen op lng, geeft Altena toe. ‘Maar van de nieuwbouw is dat al meer dan 30 procent.’

Cruiseschepen hebben ook domweg hun imago tegen. Ze zijn reusachtig groot en meren vaak midden in de stad af. Duizenden ook vervuilende vliegtuigen dalen ver buiten de stad bijna onopgemerkt neer. ‘Bij klachten over het massatoerisme in Venetië wordt er meteen gewezen naar de cruiseschepen’, zegt Altena. ‘Terwijl die maar 5 procent van alle toeristen afzetten.’ Zoiets geldt ook voor de vervuiling door cruiseschepen. De AIDAdiva’s van deze wereld maken 1 procent uit van alle schepen die de oceanen oversteken. Maar ja: hoge bomen vangen de meeste wind.

Op het zonnedek van cruiseschip AIDAdiva in Rotterdam. Beeld Raymond Rutting / de Volskrant

In een eerdere versie van dit artikel stond dat ‘een cruiseschip evenveel CO2 uitstoot als vijf miljoen wagens die in een jaar dezelfde afstand afleggen’. Dat klopt niet helemaal: het gaat om de uitstoot van vervuilende stoffen, vooral zwavel en roet, niet CO2.

Lijdt de Nederlander aan ‘cruisevrees’?

Negen seizoenen lang was Love Boat te zien op tv, een serie in de jaren tachtig rond de bemanning en de passagiers van een Amerikaans cruiseschip. De serie ten spijt: de Nederlander werd geen cruiseganger. Ook vorig jaar nam het aantal Nederlanders dat inscheepte voor een luxezeereis slechts met 2 procent toe, tot 113 duizend, maakte de internationale branchevereniging CLIA vorige week in Rotterdam bekend. Het aantal boekingen voor cruises schommelt al jaren rond de 100 duizend.

Gevraagd naar een verklaring denkt Paul Nuyens, landenmanager van CLIA, dat de Nederlander uit angst voor het onbekende liever kiest voor de caravan en de camping. ‘Er zijn genoeg mensen die zeggen dat ze het weleens een keer willen proberen, maar dat zo’n cruise later wel een keer komt. Van uitstel komt afstel.’

Onterecht heeft de cruisereis het imago van ‘bejaardentrip’. Nuyens: ‘De gemiddelde leeftijd is inmiddels gedaald tot 53 jaar. In 2018 was ruim 40 procent van alle Nederlandse passagiers zelfs jonger dan 40 jaar.’ De groep van 12 jaar en jonger groeide vorig jaar met ruim eenvijfde. ‘Je ziet meer gezinnen met jonge kinderen aan boord.’

Er is nog een reden waarom cruiseschepen weinig Nederlanders aan boord zien. ‘De Nederlander is een laatboeker. In januari tot april kun je bij ons nog boeken voor een trip in de zomer’, zegt Nico Bleichrodt, verkoop- en marketingdirecteur van Holland America Line. ‘Daarna zitten we volgeboekt. Veel Nederlanders gaan nu pas nadenken over hun zomervakantie. Amerikanen zijn nu al bezig met die van 2020.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.