Van liefhebberijtje tot oogappel van het Virgin-imperium

Van een liefhebberijtje van Richard Branson groeide luchtvaartmaatschappij Virgin Atlantic uit tot het succesvolste onderdeel van zijn imperium. Air France-KLM is vooral uit op de landingsrechten op Heathrow.

Richard Branson houdt een model van een vliegtuig op in Dubai.Beeld afp

Richard Branson had in 1992 snel geld nodig. Zijn luchtvaartmaatschappij Virgin Atlantic zat in zwaar weer en de ondernemer moest kiezen: zou hij Virgin Records verkopen - de platenmaatschappij waarmee hij de Sex Pistols contracteerde toen niemand dat nog durfde - om zijn luchtvaartmaatschappij te redden? Ja, was het antwoord. Branson verkoos de lucht boven de muziek. Virgin Records moest hij opgeven, maar zijn luchtvaartmaatschappij was gered. De Britse miljardair bleef de baas van zijn luchtvaartbaby en bepaalde daar de koers, en niemand anders.

Tot donderdag. Branson maakte bekend dat hij afstand doet van zijn meerderheidsbelang door Air France-KLM 31 procent van de aandelen te verkopen. Branson, die zich tegenwoordig vooral bezighoudt met commerciële ruimtevaart, blijft achter met 20 procent van de aandelen. De overige 49 procent is sinds 2012 in handen van het Amerikaanse Delta Airlines.

KLM koopt zich in bij een maatschappij die gespecialiseerd is in het oversteken van de oceaan. Londen-New York-Londen is een route die Virgin Atlantic-piloten wel kunnen dromen. Samen met grootaandeelhouder Delta Airlines verzorgt Virgin dagelijks 32 vluchten tussen Heathrow en Noord-Amerika, waarvan 24 vluchten naar de Verenigde Staten. Daarbuiten heeft Virgin maar weinig bestemmingen in het pakket; uitzonderingen zijn Shanghai, Hongkong, Delhi, Dubai, Johannesburg en Lagos.

Toen Branson in 1984 bij de oprichting van Virgin Atlantic aankondigde de concurrentie aan te gaan met het huismerk van Heathrow, British Airways, was dat bijna een absurde ambitie. Vooral omdat zijn luchtvaartmaatschappij begon met welgeteld één jumbojet.

Voor Branson was Virgin Atlantic in eerste instantie een liefhebberijtje. Het was slechts één van de tientallen bedrijven van zijn imperium, maar groeide uit tot het succesvolste onderdeel. Virgin Mobile, Virgin Cola en Virgin Brides konden aanmerkelijk minder potten breken. Ook de ruimtereizen zijn vooralsnog geen succes.

Een toestel van Virgin Galactic waarmee commerciële ruimtereizen worden aangeboden.Beeld epa

Begin jaren negentig ontwikkelde de concurrentie tussen Virgin en British Airways (BA) zich tot een smerige strijd. British Airways gebruikte onethische methoden om geheime informatie te bemachtigen en klanten af te pakken, zoals het hacken van Virgins computers. Virgin had als underdog de sympathie van de Britten en wist dankzij het vuile spel van British Airways nog meer klanten voor zich te winnen. Branson versloeg de eeuwige concurrent ook in de rechtbank. De schadevergoeding van een half miljoen pond die de rechter Branson toekende, verdeelde de rijkaard onder zijn personeel als 'BA Bonus'.

Virgin houdt het midden tussen een prijsvechter en een 'luxe'-maatschappij. Hans Heerkens, universitair docent luchtvaartindustrie aan de Universiteit Twente, kan zich indenken dat Air France-KLM met Virgin meer concurrentie biedt aan maatschappijen die voor weinig geld grote afstanden vliegen, zoals Norwegian. Greep krijgen op een gevaarlijke concurrent was ook de motivatie van Delta om vijf jaar geleden een groot belang in Virgin te nemen. Delta was gefrustreerd dat het miljoenen passagiers afleverde in New York, die daarna met andere maatschappijen (zoals Virgin) de oceaan overstaken.

Tegenwoordig zijn het vooral Virgins 'slots' die Virgin Atlantic tot een smakelijk hapje maken: de landingsrechten van Virgin op Heathrow. Vliegen op Londen is lucratief en start- en landingsplekken op het belangrijkste vliegveld van de stad zijn zeer gewild. Heerkens vraagt zich wel zich af of Air France-KLM direct iets aan de Virgin-slots heeft. 'Zeker als minderheidsaandeelhouder kun je niet zomaar zeggen: 31 procent van jullie slots is nu van ons.'

Een toestel van Virgin Atlantic bocen het plaatsje Fontwell in Zuid-Engeland. Door de gebruikte lens zijn de randen gekleurd.)Beeld Foto: Google Earth

Behalve mogelijke extra landingsrechten op Heathrow biedt Virgin Atlantic zijn nieuwe aandeelhouder niet veel snelle voordelen. Delta en Air France-KLM zullen de samenwerking met Virgin eerst moeten stroomlijnen voordat ze de vruchten kunnen plukken van hun machtsgreep bij de Britse vliegmaatschappij. Door hun eigen routes en die van Virgin gezamenlijk uit te baten en de opbrengst ervan te delen, kunnen Delta, Virgin Atlantic en Air France-KLM kostenvoordelen behalen, denkt Heerkens.

Virgin Atlantic heeft een aantal moeilijke jaren achter de rug. Tot 2007 mochten alleen British Airways en Virgin vanaf Heathrow over de Atlantische oceaan vliegen. Toen dat duopolie werd opgeheven voor Europese en Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen, kregen British Airways en Virgin plotseling veel concurrentie. De laatste jaren maakt Virgin Atlantic weer winst, hoewel de prognose voor dit jaar minder goed is. De wisselkoersdaling van het pond na het Brexit-referendum is daar debet aan.

Lees meer over Air France-KLM

Air France en KLM liggen bijna veertien jaar na hun fusie hopeloos met elkaar overhoop. Het wederzijdse onbegrip komt mede voort uit - hardnekkig blijkende - cultuurverschillen.

De oprichting van Joon, de nieuwe budgetdochter van Air France, is economisch onverstandig en mogelijk schadelijk voor KLM. Dat zegt Jan-Willem van Dijk, voorzitter van de ondernemingsraad van KLM. 'Joon moet de oplossing worden voor alle problemen. Dat is totaal niet realistisch.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden