Van de Scheur leerde de ambtenaren staken

Op Tweede Kerstdag overleed oud-vakbondsman Jaap van de Scheur. Hij leidde de grote ambtenarenstaking van 1983, het donkere Lubbersjaar van miljardenbezuingingen...

Herfst 1983. Tien weken lang houden de ambtenarenvakbonden Nederland met stakingen in de greep. Boos overheidspersoneel spuit het Binnenhof onder het schuim. Wekenlang ligt het niet-opgehaalde huisvuil hoog opgetast op de stoepen, stapelt de niet-bezorgde post zich op, varen veerdiensten niet.

Vakbondsleider Jaap van de Scheur, voorzitter van ambtenarenbond AbvaKabo FNV bokst voor elkaar wat niemand voor mogelijk achtte: hij zet de ambtenaren aan tot staken, zo massaal en zo lang als Nederland sinds de oorlog niet gezien heeft. 'Jaap leerde ambtenaren staken', zegt Cees Vrins, die Van de Scheur in 1990 opvolgde. 'Maar bovenal gaf hij ze een gezicht, en eigenwaarde.'

Op tweede Kerstdag stierf Jaap van de Scheur, 76 jaar oud. Zijn familie maakte dit donderdagavond bekend.

Samen met onder anderen Herman ('Willen we naar de Dam, dan gaan we naar de Dam.') Bode, dan vice-voorzitter van de vakcentrale FNV, is Van de Scheur het boegbeeld van de radicale vakbeweging in de donkere Lubbersjaren van miljardentekorten en dito bezuinigingen. De recessie dwingt in 1983 tot bezuinigigen van 5,5 miljard euro. Daartoe wil het kabinet 3,5 procent korten op het inkomen van 700 duizend ambtenaren, 500 duizend trendvolgers en 3 miljoen mensen met een uitkering.

Oprecht woedend wordt Van de Scheur. 'Salarissen in de collectieve sector moesten gelijk opgaan met salarissen in de marktsector', zegt burgemeester Johan Stekelenburg van Tilburg, die in 1988 door Van de Scheur in het zadel werd geholpen als voorzitter van de vakcentrale FNV. 'Daar geloofde hij heilig in.'

Voor dat ideaal gaat Van de Scheur door roeien en ruiten. 'Sociale bewogenheid was zijn handelsmerk. Daar moest alles voor wijken', zegt Cees Vrins. Het levert hem vijanden op, en het predikaat 'autoritaire leider'. Er gaat een steen door zijn voorruit. Er komen bommeldingen.

De massastaking wordt een deceptie voor de ambtenaren: de rechter grijpt in. Toch noemt Van de Scheur later die acties een hoogtepunt. 'We waren zo'n solidaire bond. Toen de rechter had gesproken, zag ik al die grote mannen huilen. Ik jankte ook.'

Jaap, dat is heldere taal. Over toenmalig premier Ruud Lubbers: 'Die liegt aan de lopende band.' Over diens regeringsploeg: 'Een miljonairsploeg.'

Zijn verdienste, zegt Vrins, is dat hij het beeld van de ambtenaar drastisch verandert. Niet langer is de ambtenaar iemand die het loket dichtklapt voor de neus van de klant, omdat het vijf uur is. 'Dankzij hem leert Nederland dat buschauffeurs en verpleegkundigen hardwerkende mensen zijn die kwaliteit leveren.'

'Maar in het gelijktrekken van de ambtenarensalarissen met de marktsector is hij niet geslaagd, nee,' zegt Vrins. 'Dat is het noodlot van de ambtenaar.'

De stakingsleider wordt op 24 november 1926 geboren in Heerlen als zoon van een protestantse timmerman in de mijnen. Op zijn zesde verhuist hij naar de Haagse Schilderswijk, waar zijn moeder een winkel drijft. In 1941, met zijn mulo-diploma op zak, wordt hij jongste bediende in een drukkerij. Later moet hij voor de Arbeitseinsatz in Drenthe werken. Na de oorlog gaat hij als dienstplichtig soldaat naar Indië. Daarna verslijt hij diverse baantjes tot hij in 1959 in dienst treedt van de Abva.

De markante man, met het plat Haagse accent, inspireert Koot en Bie tot het typetje Aad van der Naad, ex-vakbondsbestuurder.

Voor de PvdA gaat Van de Scheur na zijn afscheid van de AbvaKabo in 1990 de gemeenteraad van Rotterdam in. 'Hij was de die-hard van de linkse politiek', zegt Stekelenburg. De overstap valt bar tegen, zegt Vrins. 'Bij ons was hij de baas, in Rotterdam gewoon lid van de fractie.'

Bram Peper, toenmalig burgemeester van Rotterdam herinnert zich Van de Scheur als 'een mooie rondborstige man'. Minimabeleid was zijn ding. 'Maar hij had niet dat fundamentalistsiche socialistische. Met Jaap kon je zaken doen; dat was hij gewend in de vakbond.'

Luttele jaren later raakt het uit tussen de PvdA en Van de Scheur. Teleurgesteld over de WAO-crisis richt hij Solidair '93 op. 'Daar werd hij natuurlijk weer de baas', zegt Vrins vrolijk.

Bij de raadverkiezingen van 1998 verdwijnt Solidair '93 uit de Rotterdamse raad. Van de Scheur wordt voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Volkstuinders. De laatste jaren haalt hij af en toe het nieuws als huurders van volkstuintjes het slachtoffer dreigen te worden van megalomane bouwplannen. Hij leidt het protest. Als altijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden