Interview economie

Van de Albert Heijn om de hoek tot Alibaba in Hongkong, deze journalisten zochten uit wat bedrijven over je weten

Bedrijven zijn sinds kort verplicht om klanten te kunnen vertellen welke gegevens ze van hen hebben en wat ze ermee doen. Twee Volkskrant-journalisten namen de proef op de som en moesten behoorlijk veel moeite doen en geduld hebben. Hadden ze niets beters te doen? Remco Andersen: ‘Controleren hoe bedrijven en instellingen omgaan met nieuwe wetgeving is een kerntaak van de journalistiek.’

Inzagerapportage van Ziggo met gegevens van Remco Andersen Foto Simon Lenskens

Jij en je collega Laurens Verhagen vroegen jullie eigen gegevens op bij tien bedrijven. Wat is jullie conclusie?

‘De resultaten zijn nogal gemixt: sommige bedrijven waren duidelijk goed voorbereid, bij andere bedrijven liet de inzage te wensen over. Of dat onkunde is of onwil is moeilijk te zeggen. Volgens Bits of Freedom, een stichting die zich hard maakt voor privacy, is het onwil. Maar we hebben ook gesproken met hoogleraar Recht en Informatiemaatschappij Gerrit-Jan Zwenne, die zijn interpretatie mooi omschreef met de quote ‘never attribute to malice that which is adequately explained by stupidity’.’

Wat is je eigen indruk?

‘Dat er in sommige gevallen bewust een afschrikkingsbeleid wordt gevoerd. Dat je bij Albert Heijn eerst 62 pagina’s moet downloaden en pas op pagina 61 een e-mailadres vindt, dan zit je de boel wel te frustreren. Bij Alibaba moesten we de hele site doorploegen om vervolgens alleen het postadres van de Data Protection Officer te vinden. Dat adres was in Hongkong, zodat we de brief moesten vertalen. Terwijl ze ook een kantoor hebben in Nederland.

‘Vijf van de tien bedrijven is gezakt voor onze test. Voor bedrijven met een miljardenomzet vind ik dat onacceptabel, dan kun je best een aantal mensen inhuren om een nette procedure op te zetten. De handhaving van de wet is ook nog eens twee jaar uitgesteld, dus men had tijd genoeg om zich voor te bereiden, hoe ingewikkeld de wetgeving ook is.’

Moet je als economiejournalist niet gewoon over de ontslagen bij ABN Amro schrijven in plaats van bedrijven te pesten?

‘Dit is óók een economieonderwerp. Wij maken juist verhalen op het snijvlak van economie en maatschappij. We schrijven niet alleen over hoe de huizenmarkt in elkaar zit, maar over de gevolgen ervan voor mensen. We hebben verhalen over mensen die veel geld verdienen met de verkoop van hun huis, jongeren die het ouderlijk huis niet uitkomen of vriendinnen die zich voordoen als lesbisch stel om maar samen een huis te kunnen huren.

‘Economie is geen bedrijfjes volgen, dat is een hardnekkig misverstand. Chef digitaal Kustaw Bessems was het ook al eens opgevallen dat economiestukken veel beter gelezen worden als er juist geen ‘economie’ boven staat. Onze verhalen staan niet alleen in het economiekatern, maar ook voorin bij het nieuws. Veel maatschappelijke ontwikkelingen vinden hun oorsprong in economie.

‘In dit geval is er nieuw beleid dat mensen treft, dan moeten wij checken of wetgeving in de praktijk wel wordt uitgevoerd. Als individuele burger is het lastig om je rechten uit te oefenen, wij kunnen dat wel controleren. Dat is een kerntaak van de journalistiek. Het klinkt aardig op papier, maar hoe werkt het in de praktijk?’

Jullie hebben bij het opvragen van de gegevens niet verteld dat jullie journalist waren. Is dat wel oké?

‘Dat mag als informatie belangrijk en niet op een andere manier verkrijgbaar is. Dat geldt voor undercoveroperaties en dit verhaal is niet van die orde. Maar het resultaat zou wel enorm vertroebeld worden als we ons als journalisten bekend hadden gemaakt. Toen we achteraf vroegen aan enkele bedrijven waar het was misgegaan, kregen we heel uitgebreide verklaringen.’

Wat hoop je dat dit verhaal teweegbrengt?

‘Het is onze taak om te signaleren, niet om bedrijven te vertellen hoe ze het moeten doen. Maar soms heeft een stuk wel effect. OV-chipkaart gaf bijvoorbeeld aan dat ze hun procedures aanscherpen.

‘En ik hoop dat het consumenten bewust maakt van hun rechten. Als ik bij Zara een jas bestel, klik ik tijdens het bestellen heel makkelijk op oké en oké en oké. Zo zijn er veel bedrijven die dingen van je weten. Je kunt je afvragen of je dat wel wil. Consumenten hebben niet alleen het recht om gegevens op te vragen, maar ook om gegevens te corrigeren en gegevens te laten wissen.’

Kwamen jullie opvallende dingen tegen, gegevens waarvan je liever niet wil dat bedrijven ze hadden?

‘Nee. Mijn vrouw werd door de Bijenkorf ingedeeld in het profiel ‘dames high fashion’, maar dat is wel grappig. En het klopt denk ik wel.’

Wat gebeurt er als Volkskrant-lezers zich melden voor inzage in hun gegevens bij de Persgroep?

‘Mijn indruk is dat alle zeilen zijn bijgezet. We hebben een uitgebreide cursus gekregen en we weten wie onze Data Protection Officer is. Maar we hebben niet getest of een verzoek voor inzage tot het juiste resultaat leidt. Ook bij ons zijn er vast zaken voor verbetering vatbaar. Het blijft ingewikkelde materie.’

Bij Marktplaats wordt de suggestie gewekt dat het opvragen van gegevens geld kost, Tele2 belooft in hippe termen zijn klanten te informeren: ‘Horen wij de G van Gaap? Nee, van gegevens’. Remco Andersen en Laurens Verhagen vroegen aan 10 bedrijven inzage in de vergaring, verwerking en deling van hun gegevens, iets waar consumenten recht op hebben sinds de invoering van de wet AVG. Lang niet alle bedrijven slaagden voor de test.

HOE GAAT DE KRANT OM MET UW GEGEVENS?
De nieuwe Europese privacywetgeving dwong ook de Volkskrant om in de spiegel te kijken. De krant, en moederbedrijf de Persgroep, verzamelde (en verzamelt) op tal van manieren uw gegevens en verdient daar geld mee. Hoe zit dat? En wat gaat daarin veranderen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.