Van controleur naar gecontroleerde, kan ze dat nog uitleggen?

Financiële draaideur Marlies de Ruiter pakte belastingontwijking aan voor de OESO. Nu is ze partner bij EY - de andere kant. Is de onafhankelijke belastingexpert een illusie?

Marlies de Ruiter was hoofd belastingverdragen bij OESO, maar stapte over naar EY.Beeld David van Dam

'Het is niet meer uit te leggen', meende Marlies de Ruiter, hoofd belastingverdragen bij de OESO, twee jaar geleden. 'Landen kunnen, zeker met alle persaandacht, niet langer verdedigen dat ze bezuinigen en de btw verhogen, terwijl multinationals bijna geen belasting betalen.'

Het citaat komt uit een profiel dat NRC Handelsblad van haar maakte. Daarin hekelde ze de 'het is niet verboden, dus het mag'-mentaliteit onder fiscalisten. De kop boven het artikel: 'Zij trotseert Apple, Google en Starbucks.'

De Ruiter was een van de drijvende krachten achter het door de OESO ontworpen actieplan om belastingontwijking een halt toe te roepen. Begin dit jaar kondigde ze haar vertrek aan. Sinds deze week is ze partner bij EY, voorheen Ernst & Young. Inderdaad: dat is uitgerekend een van de vier grote accountants- en advieskantoren die bedrijven helpen met de in haar ogen 'niet uit te leggen' belastingontwijking.

Fiscale draaideur

'EY hecht aan de kennisuitwisseling tussen wetenschap, overheden en bedrijfsleven', laat een woordvoerder desgevraagd weten. Zelf wil De Ruiter niet reageren.

Veel buitenstaanders zullen haar overstap anders interpreteren: als het zoveelste voorbeeld van de roemruchte fiscale draaideur. Of dat in haar geval terecht is, is onduidelijk. De Ruiter wijdde zich getuige haar LinkedIn-profiel bijna een kwart eeuw aan de publieke zaak. Zo was ze, vóór de OESO, onder meer in dienst voor de Belastingdienst. Niet iemand voor wie een publieke functie slechts een opstapje is naar een goedbetaalde commerciële carrière.

Het bredere plaatje liegt er echter niet om. 'Het is buitengewoon moeilijk om onafhankelijke belastingdeskundigen te vinden', zegt Esmé Berkhout, belastingexpert van Oxfam Novib. De ontwikkelingsorganisatie publiceerde in mei dit jaar een onderzoek naar de verwevenheid van belastingkantoren, politiek en wetenschap. Wat bleek? Tientallen partners bij de belastingafdelingen van de grote advieskantoren, ook wel de big four genoemd, zijn verbonden aan een universiteit. Ook de directe invloed in de politiek viel op. Zowel bij de VVD als D66 waren de voorzitters van de belastingwerkgroepen partner bij KPMG.

Praktijkervaring

De OESO heeft deze praktijk bekritiseerd. 'Het vergroot het risico op belangenconflicten, en het misbruiken van insiderinformatie en contacten', luidde een van de conclusies van een rapport uit 2014. Desondanks ontkomt ook deze organisatie er niet aan. De man die De Ruiter opvolgt, is afkomstig van EY.

Een partner van een grote adviesfirma strijkt algauw een veelvoud op van een fiscalist in publieke dienst. Zelf noemen betrokkenen andere redenen voor de hechte banden met de commerciële sector. Praktijkervaring wordt zeer belangrijk gevonden. Die verwerf je als medewerker bij de big four. Uiteraard kan dat ten koste gaan van iemands onafhankelijke oordeel. Zoals een hoogleraar fiscale economie het eens samenvatte: 'Je raakt zo verweven met de plek waar je werkt en met je collega's, dat gaat in je genen zitten.'

Komt de war on tax evasion - waarvan de miljardenboete voor Apple het meest recente voorbeeld is - in gevaar door de transfer van De Ruiter? Dat lijkt mee te vallen. Het OESO-actieplan tegen belastingontwijking is een feit. Zo bezien was De Ruiters taak voltooid. Als het de komende jaren lukt de aanbevelingen om te zetten in wets- en verdragswijzigingen, zullen multinationals onder meer per land openheid van zaken moeten geven over hun activiteiten en de belasting die ze daarbij afdragen.

Zwakke plekken

Bang dat EY, met behulp van een van de architecten van de nieuwe plannen, bedrijven kan wijzen op mogelijke mazen is Esmé Berkhout van Oxfam Novib niet. 'De zwakke plekken in de OESO-aanbevelingen zijn lang en breed bekend.' Zo maakt het actieplan geen einde aan de belastingconcurrentie tussen staten - het mikt vooral op transparantie. Misschien, oppert Berkhout, kan de oud-OESO-vrouw bedrijven juist helpen de striktere regels in de praktijk te brengen.

Hoe dan ook is er één partij die profiteert. Of het belastingregime nou milder of juist strenger wordt, bedrijven zullen er hoe dan ook advies over willen inwinnen. EY hoeft ook de komende jaren niet verlegen te zitten om opdrachten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden