AchtergrondLeidinggeven

Van boardroom naar bezemkast: ook ceo’s werken thuis

Nu zeker 40 procent van de Nederlanders thuiswerkt, moeten ook ceo’s eraan geloven. Hoe bestuur je een bedrijf vanaf de keukentafel of op een zolderkamer in deze crisistijd? 

Ceo Paul Nanninga stuurt de Nederlandse tak van het internationale technologiebedrijf Ricoh aan vanuit zijn woonkamer.Beeld Kiki Groot

Toen ‘Londen’ vanmorgen aan de lijn hing, had Paul Nanninga er al bijna een hele werkdag op zitten. De ceo van het internationale technologiebedrijf Ricoh beoefent deze weken de topsport die ‘crisismanagement’ heet. En dat betekent vanaf 7 uur ’s ochtends rennen van directievergadering, via OR-overleg naar het Britse hoofdkantoor. En dat allemaal zonder een stap te zetten. Want Nanninga stuurt de Nederlandse tak van het bedrijf aan vanuit zijn bescheiden Amersfoortse werkkamer.

En hij is niet de enige ceo die de boardroom heeft verruild voor een bezemkast, zolderkamer of keukentafel. Uit een rondgang langs de tien grootste werkgevers van Nederland, blijkt dat vijf van hen, onder wie NS-topman Roger van Boxtel en Wiebe Draijer van Rabobank, op dit moment volledig vanuit huis werken. Nog eens vier geven aan dit zoveel mogelijk te doen. KLM-topman Pieter Elbers is wel wat vaker op de werkvloer ‘omdat hij in deze tijd verbinding met verschillende onderdelen van de KLM-operatie moet houden’.

Voorbeeldgedrag

‘Het is voorbeeldgedrag’, vindt Nanninga. ‘Als ik mijn personeel vraag om thuis te werken, is het raar als ik zelf wel op kantoor rondloop.’ Een afweging die hoogleraar leiderschap en organisatieverandering Janka Stoker van Rijksuniversiteit Groningen goed begrijpt. Toch zit er ook een keerzijde aan: want waar de ceo doorgaans misschien een anonieme sigarenroker ergens in een ivoren toren in Frankfurt is, kijken we tijdens een crisis juist meer dan ooit naar de leider.

Hij of zij is degene die nu cruciale besluiten moet nemen, meestal op basis van incomplete informatie, stelt Stoker. ‘Dan is het handig om de juiste experts fysiek om je heen te hebben om snel te schakelen.’ Helemaal nu de leider naast een gezondheidscrisis ook een economische crisis moet bezweren. Natuurlijk biedt de technologie soelaas. Via Microsoft Teams schakelt Nanninga moeiteloos van een vergadering over overheidssteun naar een overleg over het komende kwartaal van het bedrijf.

Maar er zijn ook uitdagingen, nog los van de haperende wifi die Nanninga’s gezicht op gezette tijden bevriest. Hoe houd je je digitale drempel laag, bijvoorbeeld? En hoe geef je ‘zuurstof’ aan je organisatie als die in een sociaal isolement zit? ‘Hoe leuk thuiswerken in het begin ook was, het schoolreisgevoel is er nu wel vanaf. Je ziet langzamerhand de vermoeidheid toeslaan’, zegt de ceo.

Sociale ondersteuning

De spontane gesprekken bij de printer ontbreken. Al het contact is gepland en verloopt bovendien precies volgens planning. En dat is niet alleen maar gunstig. Stoker: ‘Uit onderzoek blijkt dat leiders van virtuele teams de neiging hebben om vooral taakgericht te worden. Ze hebben het direct over de inhoud terwijl een belangrijke rol van leidinggevenden is om medewerkers sociaal te ondersteunen, zeker tijdens deze crisis die met ons allemaal iets doet.’

Nanninga probeert die rol te pakken met videoborrels, persoonlijke boodschappen en zogeheten ‘townhall-meetings’, waarin hij alle medewerkers inzicht geeft in de situatie van het bedrijf en de besluiten die hij neemt. Over zijn toon denkt hij zorgvuldig na. ‘Deze crisis is niet door ons veroorzaakt, ze overkomt ons. Dus het team moet niet aan zichzelf gaan twijfelen’, vindt hij. ‘Maar je wilt wel een sense of urgency creëren. Niet zeggen: ‘Ga rustig slapen er is niks aan de hand.’’

Dat er wel degelijk iets aan de hand is, valt alleen al af te leiden uit de snoekduik die het aandeel Ricoh maakte op de Japanse beurs. Die omstandigheden vragen volgens Nanninga om ingrijpende maatregelen. Daarom verzocht hij zijn personeel tijdens een van die videoconferenties om juist tijdens deze weken, waarin niemand op vakantie kan, een aantal dagen verlof op te nemen.

Offers

Er zijn meer werkgevers die dergelijke offers van hun medewerkers vragen. Met een beroep op het gemeenschappelijk belang komen ze daar volgens hoogleraar Stoker best mee weg. Maar het is wel belangrijk dat de ceo zelf ook water bij de wijn doet. ‘Als jij vraagt om offers van je mensen, maar zelf geen offer brengt, is dat niet geloofwaardig.’ Een goed voorbeeld vindt ze de ceo’s in de VS en het Verenigd Koninkrijk, onder wie die van Sky en Ryanair, die een fors deel van hun eigen salaris inleverden.

In Nederland is dat zeldzamer, mogelijk ook omdat de bezuinigingsmaatregelen hier vooralsnog minder verregaand zijn. Nanninga stelt zelf  wel 15 procent van zijn salaris te hebben geofferd. De reactie van zijn personeel op de voorgenomen maatregelen was dan ook ‘begripvol en flexibel’.

Sowieso staat hij te kijken van het adaptatievermogen van zijn mensen. Hoewel digitalisering al langer een thema was binnen Ricoh, kwam die deze weken pas echt in een stroomversnelling. En als dat Nanninga iets heeft geleerd, is het wel dat fysieke aanwezigheid geen voorwaarde is voor productiviteit. Daarom heeft hij besloten om zijn mensen ook na de crisis deels thuis te laten werken. Het kantoor moet een ‘ontmoetingsplek’ worden in plaats van een werkplek.

Zijn geïmproviseerde boardroom aan huis zal hij ook aanhouden. Het is beter voor de werk-privébalans en scheelt toch mooi twee uur rijden naar kantoor. Dat is Nanninga’s manier om invulling te geven aan het al bijna cliché geworden adagium: never waste a good crisis.

Leidinggeven: hoe stuur je een team aan vanaf een afstand?

Als het hele team vanuit huis werkt, kan het voor leidinggevenden moeilijk zijn om te checken of iemand de hele dag Netflixt of zich juist helemaal over de kop werkt. En hoe zorg je als manager voor een goed teamgevoel?

Borrels en koffiemomenten zijn nu virtueel: hoe thuiswerkers de dagen doorkomen

Nu een groot deel van Nederland vanuit huis werkt, is de videovergadering een populair middel om met collega’s in contact te blijven. Maar hoe organiseer je een online vergadering efficiënt? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden