InterviewUWV-bestuurder Janet Helder

UWV maakt de rekening op van de noodsteun: ‘Er zal vast wat ontglippen’

Bedrijven die gebruik hebben gemaakt van loonsteun (NOW) kunnen vanaf woensdag hun definitieve omzetverlies doorgeven aan het UWV, dat berekent of ze niet te veel (of te weinig) subsidie hebben ontvangen.

Horeca in het centrum van Haarlem, begin juni.Beeld Arie Kievit

Ze konden er soms wel om lachen, de UWV’ers van de afdeling Handhaving. Terwijl hun collega’s dit voorjaar in allerijl de looncompensatieregeling (NOW) uit de grond stampten, probeerden zij met accountants en ministeriemedewerkers alle mogelijke manieren te bedenken om fraude te plegen op die regeling.

Zou het kunnen, dachten ze bijvoorbeeld, dat medewerkers van een bedrijf met hun privérekeningnummer NOW aanvragen om het geld vervolgens in eigen zak te steken? ‘En wat denk je: dat is dus gebeurd’, zegt UWV-bestuurder Janet Helder. ‘Diegene viel onmiddellijk uit het systeem omdat we dat risico van tevoren hadden ingecalculeerd.’

Toch zullen de meeste fraudegevallen pas aan het licht komen nu werkgevers hun definitieve omzetverlies moeten doorgeven aan het UWV. De 8,3 miljard euro die in de eerste drie crisismaanden is uitgekeerd, waren voorschotten op basis van verwacht omzetverlies. Snelheid ging boven zorgvuldigheid. Nu moet worden uitgerekend of werkgevers, bedoeld of onbedoeld, te veel of te weinig subsidie hebben ontvangen. Wie geen omzet opgeeft, moet het hele bedrag terugbetalen. Helder leidt het proces dat maanden in beslag zal nemen.

Het UWV kwam de afgelopen jaren in het nieuws omdat er veel misging in de opsporing van fraude. Arbeidsmigranten en gedetineerden kregen jarenlang onterecht een uitkering. Verwacht u dat dit proces wel goed gaat?

‘Die twee incidenten waren de directe aanleiding voor mijn komst in de Raad van Bestuur. Toen ik binnenkwam, was ik eigenlijk verrast over hoe goed het ging. 1,2 miljoen klanten krijgen iedere maand op tijd hun uitkering. Maar ik sluit mijn ogen niet voor de fouten. We moeten ervoor zorgen dat iedereen in het UWV naast de kansen ook kijkt naar risico’s. Daarin hebben we stappen gemaakt. Maar een disclaimer: het UWV is een grote organisatie met 18 duizend medewerkers, dus fouten zullen altijd blijven voorkomen.’

Volgens de Rekenkamer zijn er signalen dat er forse bedragen teruggevorderd moeten worden. Deelt u die conclusie?

‘Jazeker, als je kijkt naar die eerste periode in maart dan kun je je goed voorstellen dat werkgevers het heel somber inzagen. Nederland zat dicht en veel bedrijven zagen de omzet kelderen. De regeling zit zo in elkaar dat werkgevers hun omzetverlies moeten schatten. Je moet een glazen bol hebben om een schatting te maken die achteraf juist blijkt. Bovendien zien we dat veel loonsommen zijn gedaald, bijvoorbeeld door ontslag of doordat werknemers met pensioen gingen. Onze inschatting is dus dat vrij veel werkgevers iets moeten terugbetalen, sommigen heel fors. Maar er zijn ook werkgevers die juist nog een nabetaling krijgen.’

Het systeem met voorschotten kennen we van de toeslagen van de Belastingdienst. De ervaring leert dat ontvangers zo’n voorschot vaak al hebben uitgegeven als de eindafrekening op de deurmat valt.

‘Ik ben niet zo blij met die vergelijking. We hebben hier te maken met een noodmaatregel in een economisch buitengewoon barre tijd waarbij we 140 duizend werkgevers hebben geholpen en 2,6 miljoen werknemers. Er is met stoom en kokend water een enorme boost gegeven aan de werkgelegenheid. Iedereen snapt dat dit een subsidie van belastinggeld is en dat er dus een afrekening volgt. De minister heeft ook een moreel appèl gedaan op werkgevers.’

Waar verwacht u de grootste problemen?

‘Het grootste aandeel, zo’n 5,4 miljard euro, is naar grote werkgevers gegaan die meer dan een ton hebben ontvangen. Zij hebben een accountantsverklaring nodig. Maar de meeste aanvragen kwamen van werkgevers met minder dan tien mensen in dienst. Daar zullen werkgevers tussen zitten die het proces ingewikkeld vinden en daardoor bedoeld of onbedoeld fouten hebben gemaakt. De controle op die groep wordt steekproefsgewijs gedaan door het ministerie. Dat heeft hier veel ervaring mee. Maar er kan altijd iets tussendoor glippen.’

Hoe voorkom je dat bedrijven door zo’n naheffing alsnog hun medewerkers van de loonlijst halen?

‘Als werkgevers moeten terugbetalen, zorgen we ervoor dat daar een uitstekende terugbetaalregeling aan vastzit. Normaal is de termijn zes weken, maar als een werkgever zegt: ‘dat gaat niet lukken’, dan kan die oplopen tot een jaar. Als ook dat niet lukt, kijken we welk terugbetalingsschema wel haalbaar is. We doen het zo dienstverlenend mogelijk.’

Het aantal faillissementen ligt lager dan vorig jaar. Betekende de NOW voor sommige bedrijven uitstel van executie?

‘Tijdens NOW 1 kon niemand bevroeden wat er zou gebeuren. We dachten dat het misschien binnen drie, vier maanden voorbij zou zijn. Dus is het logisch dat het idee was om werkgelegenheid te behouden. Dat is goed gelukt, maar er zijn daardoor vast bedrijven overeind gebleven die het anders niet hadden gered. Daarom hebben NOW 2 en NOW 3 andere voorwaarden. Werkgevers kunnen zich nu echt gaan aanpassen.’

Sinds vorige week gelden nieuwe maatregelen, die mogelijk nog worden aangescherpt. Is de effectiviteit van de eerste NOW-regeling daarmee ondermijnd?

‘Dat denk ik niet. Als je kijkt naar de economische bedrijvigheid staan we er nu nog heel anders voor dan tijdens de eerste golf. Ik realiseer me dat hoe dichter we bij een nieuwe intelligente lockdown komen, hoe ingewikkelder het wordt voor werkgevers. Maar er zijn branches die nog steeds staan te schreeuwen om mensen en ik verwacht dat dat zo blijft. Dus moeten we met die NOW 3 kijken of mensen in die branches aan de slag kunnen.’

Het UWV is bij uitstek zo’n organisatie waar nog veel werkgelegenheid is?

‘Zeker, we hebben te maken gehad met de NOW 1, de NOW 2, de NOW 3 en het aantal ww-aanvragen stijgt aldoor. We moeten enorm opschalen. (Sinds de coronacrisis heeft het UWV 650 nieuwe medewerkers geworven en zoekt er nog 550, red.). Vanaf maart zitten we in een sneltrein zonder tijd om even uit te stappen en van de omgeving te genieten. Het dendert door.’

Verder lezen

Bonus voor Ajax-top ondanks miljoenensteun, mag dat wel? 

Het kabinet wilde met de NOW-regeling massawerkloosheid voorkomen. Toch gingen er 181 duizend banen verloren bij NOW-bedrijven.

‘Geen zorgen, er gaat vast iets mis’, zei UWV-voorzitter Fred Paling bij de opening van het noodloket in april.

Bij dit loket komen de werkgevers terecht die steun dreigen mis te lopen. ‘Mensen zijn radeloos, ze zien hun levenswerk instorten.’  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden