Uw schuld is gekocht door een agressief incassobureau

En dat kan er hard aan toe gaan: 'het is koehandel'

Incassobureaus kopen oude, door de wanbetalers soms al bijna vergeten schulden op om die vervolgens met een stevige rente te incasseren.

Foto Rhonald Blommestijn

Het is 1 april 2015 als bij het rijtjeshuis van Frits (nu 41) een deurwaarder aanbelt. Frits heeft op dat moment net zijn draai weer gevonden. Veertien jaar eerder raakte Frits zijn kroeg en schildersbedrijf kwijt als gevolg van drank- en drugsgebruik en belandde hij op straat. Na jaren zwerven heeft hij weer een vast adres. Alle straffen voor wiethandel heeft hij uitgezeten, de resterende schulden werkt hij langzaam weg. Hij heeft werk gevonden in een fabriek, heeft een huis en zelfs weer een relatie.

Dan gaat de bel. Frits' oude woonhuis in Terneuzen heeft in 2001 bij de executieverkoop te weinig opgebracht om de hypotheek af te lossen, vertelt de deurwaarder. Frits' veronderstelling dat zijn woning dankzij een renovatie in waarde was gestegen blijkt onjuist, en na al zijn omzwervingen heeft incassobureau Vesting Finance hem pas na veertien jaar opgespoord. Of hij even de restschuld van 43 duizend euro kan overmaken. Frits barst in lachen uit. Grapje, zeker.

Maar dat is het niet. Vesting Finance handelt de probleemhypotheek af namens SNS Bank (sinds kort de Volksbank). Het incassobureau is gespecialiseerd in moeilijke kredieten. Vesting Finance int schulden die door de kredietverstrekker allang zijn afgeschreven, of koopt oninbaar geachte leningen op - voor een zacht prijsje. Of ook de schuld van Frits door Vesting is opgekocht, of in opdracht van de bank door het bureau wordt geïnd, weet hij niet. Frits vraagt om bewijs dat het bedrijf het recht heeft zijn schuld te innen, maar krijgt dat niet te zien.

Het opeisen van moeilijk inbare schulden door incassobureaus gebeurt al sinds jaar en dag. Incassobureaus pressen mensen die schulden hebben sinds de uitvinding van het krediet. Professionele schuldeisers die terugbetaling van schulden proberen af te dwingen zijn niet per definitie 'fout' bezig. Niet iedere schuldeiser heeft de puf en de volharding om zelf achter de wanbetalers aan te gaan. Het innen van schulden is een rotklus, dus lekker om uit te besteden.

Bekijk ook

Als je eenmaal schulden hebt, kom je er heel moeilijk vanaf. De Human-documentaireserie Schuldig laat zien dat mensen in de Amsterdamse Vogelbuurt in steeds diepere problemen komen. Ook omdat de aanpak faalt.

Met gestrekt been

Wel nieuw is de ontwikkeling dat financiële instellingen en andere bedrijven hun probleemvorderingen in bulk doorverkopen aan partijen die niet schromen met gestrekt been op wanbetalers af te gaan. Een incassobureau koopt grote partijen nieuwe of oude schulden voor een laag bedrag op en perst nog wat winst uit die aankoop door de schuldenaren stevig achter de broek te zitten en soms jarenlang een hoge rente te incasseren op een uitstaande schuld. Hun eigen kosten drukken zulke bedrijven door het sturen van aanmaningen te automatiseren, de frequentie van die aanmaningen op te voeren en dan af te wachten wie er onder druk van de dreigende taal betaalt, zeggen experts als Marco Florijn van de branchevereniging voor schuldhulpverleners NVVK en Walter Weissgerber, directeur van Schuldsanering Nederland. Florijn: 'Het gevaar is dat het incassobureau de relatie met de klant reduceert tot een algoritme.' In Nederland heeft een op de tien huishoudens problematische schulden. Het nieuwe kabinet wil dat aantal terugbrengen, staat in de plannen van het regeerakkoord.

Volgens De Groene Amsterdammer, dat onlangs onderzoek deed naar de schuldenhandel, krijgt het klachteninstituut Kigid de laatste vijf jaar de meeste klachten binnen over Vesting Finance en Lindorff, een ander incassobureau dat schulden opkoopt. Het Kigid wil dat tegenover de Volkskrant niet bevestigen.

Financieel gaat het de grote in Nederland actieve incassobureaus voor de wind. Het Zweedse Hoist maakte in 2015 75 miljoen euro omzet in de landengroep waar Nederland onder valt. Vorig jaar groeide die omzet naar 86 miljoen euro. Vesting Finance werd in mei 2016 overgenomen door een Brits bedrijf. In het jaarverslag meldt de nieuwe eigenaar dat Vesting, dat actief is in Nederland en België, in de periode mei tot en met december 2016 46 miljoen bijdroeg aan de omzet en 8,8 miljoen euro aan de winst van het moederbedrijf. Vesting Finance heeft 40 miljoen euro aan opgekochte schulden in zijn bezit.

Vesting Finance herkent zich niet in het geschetste bedrijfsmodel. 'Vesting Finance zoekt altijd naar individuele oplossingen voor de lange termijn', laat het incassobureau weten. Het bedrijf staat onder toezicht en heeft een vergunning van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) om namens klanten geld te innen.

Ook incassobureau Direct Pay - geen lid van incassovereniging NVI, en daarom niet vertegenwoordigd in het klachtenoverzicht van het Kigid - voelt zich niet aangesproken door de omschrijving van de manier van werken van incassobureaus. 'Onze aanpak is erop gericht in contact te komen met de klant om afbetalingsmogelijkheden te bespreken.' Klanten met betalingsachterstanden kunnen een beroep doen op de financiële hulpverlening die Direct Pay aanbiedt, laat het bedrijf weten.

Onbekende bedrijven

De spam-achtige aanpak die Florijn als 'het Angelsaksische model' omschrijft houdt in dat mensen die soms al jaren niets meer van hun schuldeiser hebben vernomen plotseling te maken krijgen met onbekende bedrijven die hen confronteren met een al bijna vergeten schuld en hen angst inboezemen met een stroom dreigende brieven. Veel individuele aandacht krijgt het wild waarop gejaagd wordt niet, zeggen mensen met openstaande schulden die een incassobureau achter zich aan kregen. Voor de schuldenaren zelf is - mede door een gebrek aan financieel inzicht - vaak niet duidelijk of het incassobureau de schuld voor eigen rekening komt innen of handelt in opdracht van de oorspronkelijke schuldeiser. Met hun naam willen de schuldenaren liever niet in de krant.

Zo vertelt Bennie (56), naar eigen zeggen onbezoldigd werkzaam in een sportschool en levend van giften, dat Vesting Finance vanaf 2015 twee schulden bij hem opeiste. Hij kreeg in eerste instantie niet te horen waarom hij het incassobureau überhaupt geld schuldig was. Het bleek om een oude schuld bij ING te gaan, en later om een betalingsachterstand bij KPN. 'Met ING had ik goed contact, maar het kwam niet tot een betalingsregeling. Dan hoor je een jaar lang niks en krijg je ineens een brief van een ander met het verzoek een bepaald bedrag over te maken.' Vesting Finance sommeert hem te betalen onder dreiging van een rechtszaak en beslaglegging, maar als hij om bewijs vraagt dat Vesting Finance het recht heeft zijn ING-schuld te innen krijgt hij dat niet te zien. Hij betaalt niet. 'Op een gegeven moment hoorde ik niks meer. Hoewel; ze blijven aanmaningen sturen.' Vesting Finance zegt niet inhoudelijk te kunnen reageren op een anonieme klacht.

Een ander 'slachtoffer', Stefan (45), kreeg incassobureau Lindorff op zijn dak, omdat hij een rekening van ongeveer 600 euro had openstaan bij Wehkamp. Stefan kwam uiteindelijk in de wettelijke schuldsanering terecht, maar Lindorff reageerde niet op verzoeken om bewijzen te overleggen die het bestaan van de schuld aantoonden. Na voltooiing van zijn schuldsaneringstermijn kreeg Stefan nog een aantal incassobrieven over de Wehkamp-vordering, ook al is de schuld volgens de WSNP (Wet schuldsanering) vervallen. Lindorff laat in een reactie weten dat dit niet de normale gang van zaken is: het proces van schuldsanering gaat normaal gesproken gepaard met het stopzetten van aanmaningen.

Incasso, maar dan vriendelijk

In de incassowereld is ook een beweging zichtbaar die de branche een menselijker gezicht wil geven. Deze 'sociale incasso' gaat uit van de gedachte dat een harde aanpak slecht werkt om geld terug te krijgen. Met een vriendelijke toon zouden incassobureaus betere resultaten boeken.

Zo richtten Jaime Jorba Bos en Jeroen van Amerongen in 2014 Faircasso op, dat ze het eerste incassobureau zonder winstoogmerk noemen. Faircasso bejegent klanten vriendelijk en geeft persoonlijke begeleiding aan schuldenaren. Bovendien gaat de winst uit incasso naar een stichting die mensen met schulden bezoekt en begeleidt.

En in 2016 stopte het grote incassobureau Intrum Justitia met dreigbrieven. Het incassobureau gaat vriendelijke bewoordingen gebruiken, maakte het in mei bekend. Het bureau stopt met het dreigen met een gang naar de rechter en hoge incassokosten en gebruikt zelfs een aangenamer lettertype.

Ongestoord cashen

Incassobureaus hebben belang bij weinig contact, zegt Florijn van de NVVK. 'Ze kunnen blijven proberen geld te incasseren zolang er geen betalingsregeling gesloten is over de schuld. Is er eenmaal zo'n regeling, dan moeten ze zich daaraan houden.' Maar ook dan is er nog een uitweg. De schuldsanering is niet voor iedereen de oplossing om van de incassobureaus af te komen. De regeling kent namelijk een hoge uitval - 11 procent bij het wettelijke traject en een kleine meerderheid bij de vrijwillige schuldhulpverlening. Vaak kunnen mensen met schulden het lage uitgavenpatroon niet aan. Degenen die de drie jaar wettelijke schuldsanering niet volmaken verworden tot melkkoe voor schuldeisers. Incassobureaus kunnen dan ongestoord cashen op de rente of de incassokosten van schulden. Schuldenaren kunnen na uitval namelijk tien jaar lang de schuldsanering niet meer in.

Dat is gunstig voor incassobedrijven, want bij een langer lopende schuld valt er veel te innen. 'Het is koehandel', zegt Walter Weissgerber van Schuldsanering Nederland. Hij noemt een recent voorbeeld van een cliënt met een schuld van 271 euro bij T-Mobile. De telecomaanbieder heeft die schuld overgedragen aan Direct Pay, dat na anderhalve maand laat weten dat Webcasso zich over de schuld heeft ontfermd. Direct Pay en Webcasso zijn onderdeel van hetzelfde bedrijf.

Webcasso wil geen betalingsregeling met de T-Mobile-klant treffen, maar eerst een gerechtelijke procedure doorlopen die het bedrijf onomkeerbare toestemming geeft voor incasso. Volgens Weissgerber is dat een overbodige en prijzige formaliteit. Voor hem is de conclusie onontkoombaar: het incassobureau probeert de zaak te rekken en zo arbeidsintensief mogelijk te maken, zodat het bedrijf zo veel mogelijk (arbeids)kosten in rekening kan brengen bij zijn cliënt. Hij schat de kosten van de uiteindelijke vordering voor de klant op ongeveer 1.300 euro. Direct Pay laat in een reactie weten dat het bij voorkeur in een zo vroeg mogelijk stadium een oplossing met klanten overeenkomt.

Als een incassozaak voor de rechter komt, blijkt vaak hoe onvast de grond is waarop de incassobureaus hun claims bouwen. Dikwijls straft de rechter de incassobureaus en hun gemachtigden af op het gebrek aan informatie dat ze aanleveren bij vooral kleine zaken. Dat incassobureaus het überhaupt op een rechtszaak laten aankomen komt doordat ze in de rechtszaal vaak geen weerwoord krijgen. In 2015 kwam 71 procent van de schuldenaren niet bij de kantonrechter opdagen, blijkt uit onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC).

Als schuldenaren wel naar de rechtszaal komen, wordt soms zichtbaar hoe weinig tijd incassobureaus in individuele schuldenzaken steken. In april schreef een Limburgse rechter over een webwinkelschuld van 100 euro die Direct Pay wilde incasseren: 'De vordering van Direct Pay is zeldzaam slecht onderbouwd. Zij zegt die schuld overgenomen te hebben, maar toont dat niet aan.' En: 'Een gebrekkige presentatie van de feiten lijkt bijna het handelsmerk van deze eisende partij te zijn.'

Een andere rechter liet in juli weinig heel van de voorbereiding van incassobureau Hoist, dat in die zaak namens Essent handelde. De wanbetaler in deze zaak kwam er niet schadevrij vanaf, want hij moest de energierekening gewoon betalen. Maar de rechter was duidelijk geërgerd over de aanpak van Hoist. De gemakzuchtige instelling van Hoist heeft tot een onnodig lang en duur proces geleid, schreef de rechter.

Frits, die zijn kroeg en schildersbedrijf verloor, hoefde niet naar de rechtbank. Hij koos voor de vlucht vooruit, de schuldsanering in. Hij zit nu in het eerste van de drie jaren dat die afbetalingsregeling duurt. Vervelend voor hem, maar ook voor Vesting Finance. 'Gedurende de schuldsanering betaal ik 3 à 4 duizend euro aan Vesting Finance in plaats van de 12 duizend euro die ik aanbood te betalen. En daar gaan de kosten van de bewindvoerder nog vanaf.'

Bank stopt met incassobureaus

De eerste bank is al gestopt met inschakelen van incassobureaus: De Volksbank (voorheen SNS Bank) vertrouwt zijn incassowerk niet meer aan incassobureaus toe. De bank zegt er ook in slechte tijden voor de klant te willen zijn en int zijn schulden tegenwoordig zelf.

Andere banken redeneren andersom: incasso kost veel tijd en geld, en levert veel imagoschade op. Dan is het beter de incassotaken uit te besteden, of zelfs met personeel en al over te dragen. ABN verkocht in 2012 de incassotak Solveon aan incassobureau Lindorff, ING deed vijf jaar eerder een deel van de incassoafdeling over aan incassobureau Vesting Finance. De banken benadrukken dat ze ondanks de uitbesteding van het werk zelf verantwoordelijk zijn voor de werkwijze, dat de vorderingen in hun bezit blijven en dat ze de leidraad van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) over incasso onderschrijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.