Utrechtse raad wil onderzoek naar publiek-private samenwerkingen na 'Kanalengate'

Er komt een onderzoek naar de werking en de controle op publiek-private samenwerkingen zoals de GEM Kanaleneiland. Dat is de uitkomst van het spoeddebat donderdag in de Utrechtse gemeenteraad, die vraagtekens plaatst bij een deal waarbij een buitenlandse partij miljoenen euro's heeft verdiend aan voormalige sociale huurwoningen in Kanaleneiland.

De Marshallaan nu - omgerekend zou investeringsmaatschappij Aventicum zo'n 91 duizend euro winst per appartement hebben gemaakt.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De investeringsmaatschappij Aventicum, gefinancierd met geld uit Qatar, verdiende in iets meer dan een jaar tijd 23 miljoen euro aan 252 voormalige sociale huurwoningen, volgens berekeningen van het journalistieke platform Follow the Money en AD/UN. Het bedrijf kocht de vier flats in Kanaleneiland in maart 2016 van de GEM Kanaleneiland, een samenwerkingsverband van de gemeente, twee corporaties en bouwbedrijf Heijmans.

Afgelopen zomer ging het vastgoed weer van de hand naar een Canadese vastgoedinvesteerder. De raad wil onder meer weten waarom de gemeente geen voorwaarden heeft gesteld aan de belegger als bijvoorbeeld een maximale huurprijs. En hoe er in zo'n korte tijd zo veel winst kon worden gemaakt op voormalige sociale woningbouwflats, die 'voor bijna niks' zouden zijn weggegeven.

Eens en nooit weer

'Waarom is de raad niet actief ingelicht over wat er is gebeurd?', wil raadslid Pepijn Zwanenberg (GroenLinks) weten. 'Was het niet beter geweest om te wachten op een partij met binding met de stad? Dit is eens en nooit weer.'

Andere partijen waren milder: 'De investeerder heeft gegokt en gewonnen, dat is zuur, maar dat is de markt', zoals de partij Student en Starter het verwoordde. De VVD merkte op dat het resultaat van de opknapbeurt van Kanaleneiland 'boven verwachting' is, en dat de 'huurders best tevreden zijn'. 'Dat het een buitenlandse partij is, vinden wij niet interessant', zegt raadslid Gerjan te Hoonte.

Wethouder Paulus Jansen bleef ondanks de kritiek met gemak overeind. Hij vertelde hoe al in 1996 door zijn voorgangers is besloten om sociale huurbouw in de stad te vervangen door koopwoningen en duurdere huurwoningen, om een meer gevarieerde bevolkingssamenstelling in wijken als Kanaleneiland en Overvecht te creëren. En dat tot eind 2015 ontwikkelaars in deze gebieden nog 'peentjes zweetten' omdat ze niet zeker wisten of ze hun investeringen in die gebieden zouden terugverdienen. Na de recente snelle prijsstijging van woningen hebben volgens Jansen ook particuliere woningbezitters in wijken als Kanaleneiland grote winsten gemaakt.

Dat Aventicum een buitenlandse investeerder is, doet volgens de wethouder niet ter zake. 'De grootste huisjesmelker in deze stad komt uit Breda. Dat 23 miljoen euro weglekt naar oliesjeiks klinkt zo perfide dat er nu sprake is van Kanalengate', aldus Jansen. 'Oliedomme corporaties geven woningen weg en de suffe gemeente Utrecht vergeet vervolgens daaraan voorwaarden aan te verbinden. Maar zo is het dus niet gegaan.'

'Over uw rug is grof geld verdiend'

Opvallend genoeg kreeg de PvdA-fractie in de raad deze middag de zwaarste kritiek te verduren. Dit vanwege een volgens de andere fracties 'tendentieuze' brief die de partij huis aan huis heeft laten verspreiden in de blokken in de betreffende blokken in Kanaleneiland, met de aanhef: 'Over uw rug is grof geld verdiend.' De PvdA zou de kwestie gebruiken in haar verkiezingscampagne, wat volkomen misplaatst zou zijn gezien de geschiedenis van de deal op Kanaleneiland.

De fracties wezen PvdA-raadslid Bülent Isik er fijntjes op dat het met name PvdA-wethouders zijn geweest, onder wie Harrie Bosch, die aan het roer stonden op de cruciale momenten in deze geschiedenis. Ook toen in 2006 de Grond Exploitatie Maatschappij Kanaleneiland werd opgericht. Daarin werd besloten over de aanpak van het centrale deel van Kanaleneiland, waarvan deze vier portiekflats deel uit maken. 'U zat toen aan de knoppen toen de deal werd gesloten', aldus raadslid Bert-Jan Brussaard (CDA). Ook van wethouder Jansen kreeg de PvdA een veeg uit de pan.

Raadslid Cees Bos (Stadsbelang) begreep niet waar de andere fracties zo'n probleem van maakten. 'Er is winst gemaakt door een partij die durfde te investeren in een paar beschimmelde karkassen. En de GEM wilde het risico niet nemen. Het resultaat om de wijk te verbeteren is behaald.'

Zo verdiende een investeerder uit Qatar 23 miljoen euro aan vier flats in Utrechtse wijk Kanaleneiland

Kanaleneiland is jarenlang de probleemwijk van Utrecht. In 2006 verzint de gemeente een list: appartementen opknappen om hoogopgeleide huurders te trekken. Alleen een investeerder uit Qatar toont interesse.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden