Universiteiten en Elsevier sluiten deal over artikelen

Nederlandse wetenschappers kunnen de komende jaren meer en meer hun werk bij mega-uitgever Elsevier publiceren zonder dat lezers op hoge betaalmuren stuiten. Na ruim een jaarlang keihard onderhandelen hebben de universiteiten deze week een deal gesloten met Elsevier over zogeheten open access publiceren.

Beeld ANP

Het streven, aldus een gezamenlijke verklaring die donderdag uitgaat, is dat 30 procent van de Elsevier-artikelen van Nederlandse wetenschappers in 2018 vrij toegankelijk zal zijn zonder dat de universiteiten daarvoor bijbetalen. Universiteitsvereniging VSNU stelde de overstap naar open access bij Elsevier als een eis bij de onderhandelingen met de uitgever over een nieuw bulkcontract voor de universiteitsbibliotheken.

Marktleider Elsevier, uitgever van honderden wetenschappelijke titels, lag lang dwars in de discussies over het wegnemen van betaalmuren in de wetenschap. De in Amsterdam gevestigde uitgever leeft van abonnementen op tijdschriftpakketten die de universiteiten afnemen, de zogeheten big deals. Ondermeer het medische tijdschrift The Lancet en ook Cell zijn toonaangevende Elsevier-titels. Buitenstaanders kunnen tot nog toe de tijdschriften alleen tegen betaling bekijken.

Kwaad bloed

De laatste jaren groeit de discussie over een radicaal ander uitgeefsysteem, open access, waarbij gepubliceerde artikelen vrij toegankelijk zijn. Dat zou meer recht doen aan publiek gefinancierd onderzoek. Bovendien zetten de miljardenwinsten van de grote uitgevers als Elsevier kwaad bloed bij meer en meer wetenschappers, die meestal gratis het redactiewerk doen. Twee jaar geleden besloten sommige vooraanstaande wetenschappers zelfs tot een boycot van Elsevier.

De kosten voor het beoordelen en bewerken, drukken en distributie worden bij open access betaald door de auteurs en hun instelling. Daarna is het werk online openbaar. In het huidige abonnementenstelsel betalen auteurs niks, maar kost toegang de lezer gemakkelijk tientallen dollars per artikel.

Moeizaam

Eerder gingen grote wetenschappelijke uitgevers als Springer en Kluwer al wel akkoord met de mogelijkheid voor Nederlandse wetenschappers om in het nieuwe systeem te publiceren. Onderhandelingen met Elsevier, vanuit de universiteiten geleid door de Nijmeegse universiteitsvoorzitter Gerard Meijer, liepen daarentegen uiterst moeizaam. Deze zomer deed de VSNU zelfs een peiling om te schatten hoeveel wetenschappers eventueel bereid waren Elsevier de rug toe te keren als auteur of redacteur.

Breekpunt in de onderhandelingen was lange tijd het geld. Volgens Elsevier vereiste omschakeling van abonnementen naar open access extra investeringen. Daarnaast zou het wegvallen van abonnementsgelden gecompenseerd moeten worden. De universiteiten vonden dat ze via abonnementenpakketten al genoeg aan de uitgever betalen.

1 januari

Het kabinet stelde eerder dat onderzoek dat uit publiek geld wordt betaald, in principe ook openbaar toegankelijk moet zijn. Staatssecretaris Sander Dekker stelde daarvoor een overgangstermijn van tien jaar. Komend halfjaar zal Nederland als voorzitter van de EU open access sterk in Europa onder de aandacht brengen. Onlangs maakte wetenschapsfinancier NWO bekend dat men daar openbaarheid als een extra eis bij financiering van onderzoek gaat stellen, eventueel via aparte online databanken.

De afspraken met Elsevier komen ook op een belangrijk moment, omdat zonder big deal de universiteitsbibliotheken vanaf 1 januari 2016 niet langer bij de wetenschappelijke tijdschriften van Elsevier zouden kunnen. Ook dat lijkt nu afgewend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden