Reportage

Twaalf Bulgaren in één woning: zo zet een uit Utrecht verjaagde huisjesmelker haar werk voort

Verhuurder Betty Chang richt zich al dertig jaar op de onderkant van de woningmarkt. Arbeidsmigranten zijn haar nieuwe doelgroep. Die betalen hoge huren en klagen niet. De gemeente Stichtse Vecht grijpt in. Maar waar moeten haar huurders nu heen?

Marc van den Eerenbeemt en Tom Kreling
Een huurwoning van Chang in de wijk Duivenkamp in Maarssen. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Een huurwoning van Chang in de wijk Duivenkamp in Maarssen.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Betty Chang (69), huisjesmelker van beroep, heeft zich thuis net klaargemaakt voor een kleine wandeling door het centrum van Maarssen; een lichtblauwe, glimmende rubberen jas, een alpinopet, een grijze pantalon met daaronder zwarte sportschoenen. Interviews geeft ze nooit, maar nu, bij het toegangshek van haar huis, wil ze best wat vragen beantwoorden. Nou ja, een paar statements maken. ‘Ik houd me altijd aan de regels’, en ‘ik betaal netjes belasting’.

Al die negatieve verhalen de laatste jaren over haar verhuurpraktijken? ‘Niks van waar.’ Het is heel simpel, zegt de in Tokio geboren Chang. ‘De mensen moeten me niet omdat ik een buitenlander ben. En dan ben ik ook nog vrouw. Een vrouw met de achternaam Chang. Dat is het probleem.’

Zelf vindt ze het predicaat huisjesmelker ook maar niks. Zakenvrouw, dat is ze. Van alles heeft ze in haar leven al gedaan. Elektronica importeren en exporteren, blijkt uit verlopen inschrijvingen in de Kamer van Koophandel. Ze was actief in de muziekbusiness, zegt ze, en nu is ze toevallig met meer dan dertig panden actief in vastgoed. Maar eigenlijk vindt ze dat maar lastig. ‘Mensen laten de verwarming aan als ze weg gaan. Of ze doen de verwarming aan én zetten de ramen open. Of ze betalen geen huur en vertrekken ineens en dan moet ik daar weer achteraan.’ Kortom, zo leuk is haar business niet.

En dan heeft ze ook nog altijd gedoe met de gemeenten waarin ze actief is en de lokale huurcommissies. Zo was Chang jarenlang groot en berucht in Utrecht. Zo’n vijftien jaar geleden werd ze meerdere keren uitgeroepen tot Huisjesmelker van het Jaar: achterstallig onderhoud, rammelende contracten, met bijbehorende torenhoge huren. De bijbehorende trofee nam ze overigens nooit in ontvangst.

Proppen

Ze verhuurde met name aan studenten en haar verdienmodel was eenvoudig: zo veel mogelijk studenten in een huis proppen, met een zo hoog mogelijke huur en zo min mogelijk onderhoudskosten. Ondanks de abominabele reputatie van Chang bleven de klanten komen, gedreven door de schaarste aan woonruimte. De huur kwam ze vaak zelf contant ophalen, regelmatig vergezeld door een potige begeleider.

Tot de gemeente Utrecht na zo’n tien jaar genoeg had van ‘een patroon van te hoge huren, intimidatie en bedreiging’, zoals wethouder Wonen Kees Diepeveen het verwoordt. Met de inzet van een multidisciplinair team ging het boetes regenen bij Chang. Uiteindelijk, in 2019, werden haar vergunningen ingetrokken op grond van een zogenoemd Bibob-onderzoek. Daaruit bleek dat er een ‘ernstig gevaar’ bestond dat de gemeentelijke toestemming zou worden misbruikt voor criminele activiteiten.

Chang besloot daarop al haar 36 Utrechtse panden in een klap van de hand te doen. De gemeente had haar het ondernemen ‘onmogelijk gemaakt’. Ze verhuisde haar hele handel naar Maarssen, een gemeente verderop. Ze vond meteen een nieuwe doelgroep: arbeidsmigranten. Nog meer dan studenten hebben zij moeite om woonruimte te vinden. Werk genoeg in Nederlandse distributiecentra, kassen en kwekerijen, maar de huisvesting is al jaren een groot probleem. Het voordeel voor Chang: de buitenlandse arbeidskrachten zijn vaak onbekend met de Nederlandse taal, kennen hun rechten als huurder nauwelijks en zijn niet geneigd zich met hun klachten te melden bij de autoriteiten.

Vorig jaar ontstond opnieuw heibel over Chang, die in haar nieuwe werkgebied haar oude werkwijze hanteert. Ze koopt eengezinswoningen op, laat er zo veel mogelijk kamers in timmeren en stopt ze vervolgens vol met huurders. En dat zorgt voor nogal wat overlast.

De wijk Duivenkamp in Maarssenbroek is een van de buurten waar Chang woningen kocht voor de verhuur. Het is een buurt vlak naast de snelweg A2, met keurige woonerven uit de jaren zeventig vol geschakelde eengezinswoningen, met parkeerplek en een schuurtje voor de deur. Een ‘prima wijk’, volgens de buurtwebsite. ‘We vinden Duivenkamp een wijk waar men eenieder in zijn waarde laat.’

De wijk Duivenkamp in Maarssen. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
De wijk Duivenkamp in Maarssen.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Dwangsom

Een van deze woningen, in totaal 125 vierkante meter vloeroppervlak, wist Chang aan maar liefst twaalf Bulgaren tegelijk te verhuren. Na aanhoudende overlast – auto’s op de stoep, luidruchtige tuinfeestjes, wietlucht – deed de gemeente onderzoek en legde een dwangsom op om ontruiming van het pand af te dwingen. Een poosje ging het toen beter, vertelt een buurtgenoot, die uit angst voor Chang en haar helpers niet met haar naam in de krant wil. ‘Een Poolse familie van vier personen, toen een Grieks gezin, maar daarna kwamen er weer vier Poolse mannen in.’

Die mannen sprak ze wel eens. Ze werkten bij het dichtbij gelegen sorteercentrum van PostNL, zoals veel arbeidsmigranten. ‘In totaal betaalden ze 2.800 euro per maand aan Chang. Maar de kamers verschilden wel van prijs.’ Af en toe kwam er een Poolse man langs, vertelt ze. ‘Dat was een soort vaste regelaar van Chang. Die kwam dan de boel controleren of kleine klusjes doen.’ Dat stelde weinig voor. ‘Het liefst doet ze zo weinig mogelijk. Onderhoud kost geld.’

In de stad Utrecht heeft het Huurteam de erfenis van Chang bijna opgeruimd. In de periode 2012 tot en met 2021 werden er in totaal 218 zaken tegen haar aangespannen bij de Huurcommissie. Daarvan lopen er nu nog 5, zegt Fleur van Leeuwen van het Huurteam, dat huurders bijstaat. ‘De meeste zaken gingen om een te hoge huurprijs of achterstallig onderhoud.’ Na een uitspraak van de Huurcommissie moesten de huurders altijd nog naar de rechter om hun geld te krijgen. ‘Want Chang legde zich nooit bij het oordeel neer. Dat moest altijd bij de rechter afgedwongen worden.’

En dat is ook waarom Chang haar werkterrein heeft verlegd naar arbeidsmigranten, zegt Van Leeuwen. ‘Huurders waren eerst Nederlandse studenten, toen internationale studenten en expats. Die weten niet zoveel van wet- en regelgeving en geven dus minder kans op procedures. En nu dus arbeidsmigranten.’ Daar komt nog bij dat het nu gaat om woningverhuur in de vrije sector. ‘Dan kun je niet terecht bij de Huurcommissie, maar moet je direct naar de kantonrechter.’

Stromannen

De kans dat arbeidsmigranten dat doen, is nogal klein. Van Leeuwen: ‘En dan hebben we ook nog signalen gekregen dat ze stromannen langsstuurt om de huur te innen, en weigert om contracten af te geven zodat huurders geen rechten op papier hebben staan en dus ook niet weten dat ze rechten hebben conform de wet.’

De strijd tegen Chang in Maarssen begon bij raadslid Riëtte Habes van de partij Samen Stichtse Vecht. Naar aanleiding van klachten over overbewoning riep zij op om overlast te melden. Dat viel niet mee, want veel mensen voelen zich geïntimideerd door Chang en haar helpers, zegt ze. Maar Chang werd er wel voorzichtiger door en maande haar huurders om zich rustig te houden. ‘Ze regisseert alles, om te voorkomen dat er problemen ontstaan. De huurders mogen niet in een keer naar binnen, ze mogen de auto niet voor de deur parkeren.’ En ze belde bij de buren aan, vertelt Habes. ‘En dan zei ze: dit is mijn nummer, bel mij als er problemen zijn en niet de instanties.’

Een van de buren – een van de velen die haar naam niet in de krant wil uit vrees voor gedoe met Chang – belde een keer daadwerkelijk naar de huurbaas om te klagen. Ze hadden al tijden last van de buren die in een van haar huizen zaten. ‘Een dag later kwam ze aanzetten met een van haar mensen en stonden de huurders zo met al hun spullen op straat. Ze bedankte ons dat we de politie niet hadden gebeld.’

De gemeente Stichtse Vecht, waar Maarssen onder valt, stelde vorig jaar naar aanleiding van de onrust een ‘meldpunt illegale verhuur’ in. Op de site belooft de gemeente binnen 72 uur na een melding actie te ondernemen. In het geval van Chang hebben ze al verschillende keren ingegrepen, zegt een woordvoerder. Anders dan de stad Utrecht bleek de gemeente in het bestemmingsplan een krachtig wapen te hebben. Dat bepaalt namelijk dat verhuur van huizen als in Duivenkamp niet is toegestaan aan personen buiten een gezinsverband.

Kat-en-muisspel

En zo ontstond er het afgelopen jaar een kat-en-muisspel met Chang. Als de gemeente illegale verhuur constateerde, werd er een dwangsom opgelegd en het pand uiteindelijk ontruimd. ‘En dan begon het weer van voren af aan’, zegt de woordvoerder. ‘Dan verhuurde ze op papier aan een gezin, maar kregen wij weer klachten dat er heel veel mensen woonden.’ Als ambtenaren langsgingen, bleken de ramen vaak afgeplakt en werd er niet opengedaan. We vermoeden dat Chang de huurders heeft opgedragen niet open te doen.’

Ook de brievenbus van deze huurwoning van Chang in Duivenkamp is niet gediend van ongenode gasten. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Ook de brievenbus van deze huurwoning van Chang in Duivenkamp is niet gediend van ongenode gasten.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Maar met een zogeheten ‘machtiging tot binnentreding’ kunnen de handhavers alsnog naar binnen, om te kijken of de regels worden overtreden. En zo proberen ze Chang in de tang te nemen. ‘We hopen dat verhuurders en huurders er door de strikte handhaving uiteindelijk genoeg van krijgen.’ Ook is de gemeente op zoek naar nieuwe manieren om overbewoning op te sporen. Bij waterbedrijf Vitens is bijvoorbeeld geïnformeerd of ze bovengemiddeld watergebruik in kaart kunnen brengen. Hoog watergebruik is mogelijk een indicatie van overbewoning, aldus de gemeentewoordvoerder. Het idee stuitte op privacybezwaren.

Ook in Utrecht is de behoefte aan een andere aanpak groot. ‘We gaan het niet winnen van huisjesmelkers als we onze gereedschapskist niet mogen uitbreiden’, zegt wethouder Diepeveen. Aanpak via het bestuursrecht is arbeidsintensief en maakt soms weinig indruk. ‘Recidive is superlonend.’ Hij zou overtreding van huurregels dan ook graag kunnen aanpakken via het strafrecht, als economisch delict. Daarnaast voelt hij veel voor ‘naming and shaming’, zodat huurders zijn gewaarschuwd voor een slechte huisbaas. Verder wil hij graag veel meer informatie kunnen delen met andere gemeenten, bijvoorbeeld met Stichtse Vecht.

De situatie in Maarssen toont opnieuw aan dat er een groot tekort bestaat aan goede huisvesting voor arbeidsmigranten. Een aantal overheidsrapporten bracht ook al in kaart dat er veelvuldig misbruik wordt gemaakt van de woningnood voor deze groep. De gemeente Stichtse Vecht legt de nadruk nu op het tegengaan van de illegale situatie, zegt Fleur van Leeuwen van het Huurteam. ‘Dat is voor de gemeente het belangrijkste punt. Niet wat er met die arbeidsmigranten gebeurt.’

Arbeidsmigranten zijn makkelijk

Eigenlijk moet Chang hen verplicht andere woonruimte aanbieden, zegt ze. ‘Als een eigenaar verhuurt maar zich niet aan de regels houdt en de gemeente gaat handhaven, moet de verhuurder er eigenlijk voor opdraaien om die huurders dan goed onder te brengen.’ Maar dat is precies waarom Chang zich volgens Van Leeuwen op deze doelgroep richt. ‘Bij arbeidsmigranten is het heel makkelijk om te zeggen: je moet weg. En dan gaan ze ook weg. Omdat ze geen idee hebben.’

De gemeente praat nu met tal van partijen in de regio over de huisvesting van arbeidsmigranten. ‘Niet meer alleen handhaving aan de achterkant’, zegt een woordvoerder. De gemeente kijkt bijvoorbeeld of bedrijfsterreinen of vrijstaande agrarische gebouwen geschikt zijn voor tijdelijke huisvesting van arbeidsmigranten.

In het geval van Betty Chang lijkt het nieuwe beleid om verhuurders op de huid te zitten te werken. Van de ontruimde woningen in Maarssen staan er inmiddels zeven te huur op Funda. Ze probeert de woningen nu daadwerkelijk aan gezinnen te verhuren, maar haar verdienmodel staat duidelijk onder druk. Zo werd de eengezinswoning op de Duivenkamp in de markt gezet voor 2.350 euro huur per maand, exclusief gas, water en licht. Een woning op Bloemstede moest 2.150 euro per maand opbrengen. Recent heeft ze de prijzen verlaagd naar respectievelijk 2.190 en 1.790 euro per maand.

Bij het hek van haar huis schudt Chang haar hoofd. Kijk, als de gemeente liever wil dat ze haar woningen aan gezinnen verhuurt, dan doet ze dat. En al die klagende bewoners over haar huurders, ongelofelijk vindt ze dat eigenlijk. ‘Mijn huurders staan dan in de tuin te barbecueën en praten in een andere taal. Dat wil de buurt niet. Het draait altijd om discriminatie.’ En wie zijn daar dan de dupe van? Precies, de arbeidsmigranten die ze nu niet meer kan helpen, zegt ze. ‘Treurig is dat. Die moeten toch ook ergens wonen?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden