Tussen ijskelders en theekoepels

Tussen de Brabantse varkensstallen ligt een park in Engelse stijl: landgoed de Groote Slink...

Wat moesten Twentse bankiers honderd jaar geleden in de Brabantse Peel? Goedkope woeste grond opkopen.

Het was de Enschedese zakenman Abraham Ledeboer die de gebroeders Adam en Jan-Berend Roelvink wees op het spotgoedkope land in de Peel, voornamelijk bestaande uit heide, schrale berkebosjes en drassige poelen. Brabantse gemeenten boden de hectares te koop aan om de overheidskas te spekken. Ledeboer had zelf voor een prikkie 1200 hectare heide gekocht bij Gemert en Bakel.

De Roelvinken gingen er kijken en waren meteen verkocht. Vanaf 1903 kochten de broers in totaal 1050 hectare Peelse heidegrond. De grootste aankopen vonden plaats in 1907, toen bij Oploo de Bunthorst en de Groote Slink werden verworven.

De Bunthorst en de Groote Slink liggen naast elkaar. Maar hun ontginning is totaal verschillend. Jan-Berend Roelvink maakte van de Bunthorst een traditioneel ontginningsproject: grote rechtlijnige lappen bos en akkers, doorsneden door kaarsrechte lanen met Amerikaanse eiken. Adam Roelvink daarentegen herschiep de Groote Slink in een Engels landschapspark, met kronkelende waterpartijen, romantische laantjes en fraaie doorkijkjes.

Een park in Engelse stijl, ontworpen door de vermaarde landschapsarchitect Leonard Springer, dat verwacht je niet tussen de Oost-Brabantse varkensstallen. Vanaf de weg tussen Elsendorp en Oploo is het landgoed nauwelijks te zien. Het ligt letterlijk verscholen tussen de bomen. Bij de bordjes Bronlaak gaan we de weg af. Het landhuis van Adam Roelvink is kort na de oorlog eigendom geworden van de stichting Bronlaak. Die beheert er sindsdien een woon- en werkgemeenschap voor mensen met een verstandelijke handicap, op antroposofische grondslag.

Vanaf het grote landhuis, met uitgesneden hartjes in de oude luiken en een monumentale judasboom voor de deur, lopen twee kaarsrechte lanen over het landgoed: de Long Walk en de Düsseldorferallee. De laatste is een kopie van de befaamde Königsallee in Düsseldorf. Adam Roelvink, directeur van de Twentsche Bank, bezocht de Duitse stad voor zaken. Hij vond de Königsallee met zijn bomen zo indrukwekkend, dat hij net zo’n laan op zijn landgoed wilde. Hij nam de maten van de laan op en ook de onderlinge afstand tussen de bomen.

De Düsseldorferallee wordt omzoomd door inlandse eiken. ‘Alleen vreemd dat er ook drie moeras–eiken tussen staan’, vertelt Theo de Mol, beheerder van het landgoed namens Brabants Landschap. De vergelijking met de Königsallee is ook moeilijk meer voor te stellen: dat is heden ten dage de belangrijkste winkelstraat van Düsseldorf.

We wandelen verder naar het Slinkven. Slink is afgeleid van slenk, dat laagte betekent. Architect Springer, die onder meer ook het Oosterpark en de Nieuwe Oosterbegraafplaats in Amsterdam heeft ontworpen, liet het ven verder uitgraven en toverde het om in een slingerende beek.

Naast het Slinkven ligt de oude ijskelder, een rijksmonument. In de winter werden blokken ijs uit het ven gebikt en in de kelder bewaard. Ze bleven, half onder de grond en bedekt met stro, goed tot de zomer. De ijskelder was de koelkast van vroeger. Nu hangt er een bordje aan de tralies voor de toegangsdeur: ‘Niet storen. Vleermuizenverblijfplaats.’

Verderop staat een ander rijksmonument: de theekoepel. Hier kon de familie in alle rust theedrinken, met uitzicht op het ven. Voor het personeel moet het een hele klus zijn geweest: het houten theehuisje ligt op een behoorlijke afstand van de villa.

We lopen over smalle bospaadjes, passeren open velden. Zichtlijnen typeren het landschap. ‘Je hebt allemaal doorkijkjes’, zegt beheerder De Mol. Er komen reeën en dassen voor. Maar ook het felblauwe ijsvogeltje, langs de wateroever. Tussen de heide groeit klein warkruid, ook wel duivelsnaaigaren genoemd.

En dan zijn we bij de ‘justitieplaats’. Bij een oude eik staat een gedenksteen: ‘Justitieplaats Hooge Vrije Heerlijkheid Oploo, 1500-1790.’ Hier werden schurken en boeven opgehangen. De Mol: ‘De Peel trok veel onguur volk aan, dat probeerde in het onherbergzame gebied aan het gezag te ontkomen. Van tijd tot tijd hielden de Heeren razzia’s in de Peel. Wanneer de schurken werden gepakt, werden ze hier aan een boom opgeknoopt. Ze lieten ze gewoon hangen, als schande voor de familie.’

Het is een plek die vooral op kinderen steevast veel indruk maakt. Het zijn niet de takken die we zien, waaraan de misdadigers hingen. Dat zijn de uitlopers van de omgehakte voorganger. De oude galgboom leeft dus toch steeds.

Boven: Een wandelaar steekt het bruggetje over dat is aangelegd over het ven in landgoed Groote Slink. Onder: Het landhuis op het landgoed ligt tussen de weilanden en de bossen. Foto’s Marcel van den Bergh

Levend schilderij

‘De Groote Slink, een levend schilderij van 100 jaar’, zo luidt de wervende tekst van Brabants Landschap. De huidige eigenaar van Adam Roelvinks landgoed viert de Week van het Landschap, van 20 t/m 28 september, op de Groote Slink. De locatie is gekozen omdat het landgoed een eeuw oud is en de sociaaltherapeutische woon- en werkgemeenschap Bronlaak zestig jaar bestaat.

In de ‘Zonnekamer’ van villa Bronlaak is een expositie ingericht over historie, zorg en kunst. Op het landgoed zijn twee wandelroutes uitgezet. In de weekeinden kan ook worden gewandeld onder leiding van een natuurgids. Tevens is er een fietsroute in de omgeving uitgezet. Voor de jeugd zijn er speciale activiteiten, zoals jeugdexcursies en jeugdtheater. Kinderen kunnen ook nestkasten in elkaar timmeren, die ze mee naar huis mogen nemen.

www.brabantslandschap.nl

Elke provincie heeft een eigen Provinciaal Landschap dat natuurterreinen beheert en onderhoudt. De twaalf provinciale landschappen beheren en onderhouden ruim 700 natuurterreinen in Nederland, met een totale oppervlakte van bijna 100 duizend hectare. Voor informatie per provincie: raadpleeg de websites van de provinciale landschappen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden