Tuchtrecht voor banken 'werkt niet'

Milde sancties voor sjoemelaars zijn volgens deskundigen nauwelijks uit te leggen

De zelfregulering van de Nederlandse financiële sector heeft volgens deskundigen in het zogenoemde Euribor-schandaal slecht gewerkt. Het manipuleren van rentetarieven door medewerkers van de Rabobank heeft geleid tot lage geldboetes, niet tot strafrechtelijke vervolging. In het buitenland zijn voor deze fraude door personeel van de Nederlandse bank wel zware boetes en celstraffen uitgedeeld.

Beeld anp

Nederland moet nadenken of het sanctiesysteem voor geknoei in de finan­ciële sector wel goed is opgezet, zegt hoogleraar accountancy Marcel Pheijffer naar aanleiding van de schikkingen die vier medewerkers van de Rabobank hebben getroffen met het Dutch Securities Institute (DSI), het zelfreguleringsorgaan van de sector, dat overtreders van de gedragsregels via het tuchtrecht kan aanklagen en beboeten.

Schikking

Het Rabo-viertal, dat betrokken was bij het manipuleren van de Euribor-tarieven, moet boetes van 750 tot 3.000 euro betalen, meldde Het Financieele Dagblad woensdag. Een ex-medewerkster werd berispt en moet 1.500 euro betalen. Het is voor zover bekend de eerste keer dat Nederlandse bankiers individueel zijn gestraft voor het schandaal, waarbij handelaren van internationale banken - waaronder de Rabobank - jarenlang knoeiden door twee belangrijke rentes die ze elkaar berekenen te hoog of te laag vast te stellen.

Gezien de ernst van dat vergrijp vindt Pheijffer de sancties 'maatschappelijk gezien nauwelijks te verantwoorden en uit te leggen'. DSI had tot 25 duizend euro boete kunnen opleggen en de medewerkers kunnen schorsen of royeren. Er werd gekozen voor een schikking omdat de Rabo-mensen - onder wie drie leidinggevenden - niet op de hoogte zouden zijn geweest.

Geen afschrikwekkende werking

De onafhankelijke commissie van beroep van DSI - ingeschakeld door het instituut zelf dat de ex-medewerkster wilde royeren - stelde later vast dat het trio leidinggevenden er wel van geweten moest hebben. Maar toen waren de schikkingen met kleine boetes al getroffen. Mede door de 'onjuiste inschatting' van DSI staan de sancties 'in schril contrast' met sancties die in het buitenland zijn opgelegd, stelt Pheijffer. 'De schikkers zijn erg goed weg gekomen. De sancties hadden veel hoger kunnen en gezien de manipulaties ook moeten zijn.'

Volgens de Tilburgse hoogleraar banking and finance Harald Benink zijn de boetes die DSI kan opleggen - maximaal 25 mille - veel te laag. 'Daar gaat geen afschrikwekkende werking van uit. Dan zijn er veel krachtiger middelen nodig, met in elk geval veel hogere boetes.'

Twijfel over zelfregulering

DSI gaat, net als de Rabobank, niet inhoudelijk op de schikkingen in. De Rabobank kocht vervolging twee jaar geleden voor 774 miljoen euro af, in een schikking met De Nederlandsche Bank en het Nederlandse, Britse en Amerikaanse Openbaar Ministerie. Het Nederlandse OM kreeg daarvan 70 miljoen. Zo'n dertig Rabo-medewerkers waren betrokken bij de fraude.

In de VS kregen twee Britse ex-Rabo-handelaren twee en een jaar cel. In Groot-Brittannië mogen twee ex-handelaren niet meer werken in de financiële sector. In Nederland ontlopen de Rabobank en de medewerkers strafrechtelijke vervolging. Wel zijn betrokkenen intern bestraft, zegt de Rabobank. Volgens Pheijffer werd de Euribor-fraude deels in het buitenland gepleegd door niet-Nederlands personeel. Toch is het volgens hem de vraag of het sanctiesysteem werkt, als fraude bij een Nederlandse bank hier niet tot vervolging leidt.

Perverse prikkels

Pheijffer acht het beter tuchtzaken niet te laten afhandelen door het 'eigen' DSI, maar door een apart college bij een rechtbank, met een beroepsinstantie. 'Dat is maatschappelijk gezien per definitie geloofwaardiger. Bovendien voorkomt je het verwijt van de slager die zijn eigen vlees keurt.' Volgens Benink zijn er toenemende twijfels over zelfregulering door de financiële sector. 'Dat zie je bij banken die hun eigen risicoanalyse kunnen maken voor het berekenen van de kapitaalbuffers die ze moeten aanhouden. Dat geeft toch perverse prikkels, het is de kat op het spek binden. In die zin kan ik me voorstellen dat je nadenkt over alternatieven voor DSI.'

Het DSI begrijpt de 'maatschappelijke perceptie' van zelfregulering, maar is het er niet mee eens. 'Zelf keuren is juist het idee van zelfregulering, mits goed uitgevoerd, met onafhankelijke tuchtcommissies met juridische zwaargewichten', zegt directeur Jerry Brouwer. DSI heeft ook een openbaar register, waarin mensen met een veroordeling of schikking, zoals de Rabo-mensen, drie jaar worden opgenomen. 'Dat maakt de kansen op een andere baan in de sector bijzonder klein.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.