Trustkantoor hoeft niet bang te zijn voor ingrijpen

Commissie fiscale constructies

Wat leverden twee weken verhoren over belastingontwijking op? Niet al te veel, valt te vrezen. Getuigen die niet het achterste van hun tong lieten zien, zaten tegenover een Kamercommissie met beperkte macht.

De parlementaire commissie Fiscale constructies verhoort Gregory Elias. Beeld Freek van den Bergh

Zelf besteedt hij er al jaren aandacht aan. Voormalig rechercheur van opsporingsdienst Fiod Jan van Koningsveld promoveerde twee jaar geleden op gebruik én misbruik van vennootschappen in belastingparadijzen. Vorig jaar had iedereen ineens interesse in zijn werkgebied door de zogenoemde Panama Papers, de uitgelekte administratie van het Panamese juridische advieskantoor Mossack Fonseca.

Het leidde uiteindelijk tot de parlementaire ondervragingscommissie 'fiscale constructies'. Vrijdag eindigden twee weken ondervragingen met het verhoor van onder anderen drie Nederlandse adviseurs die met het inmiddels beruchte Mossack Fonseca hebben samengewerkt.

Jan van Koningsveld (directeur Offshore Kenniscentrum) tijdens een verhoor van de Parlementaire ondervragingscommissie Fiscale constructies. Beeld ANP

En nu is Van Koningsveld bang dat dit het was. Dat de aandacht verslapt en er eigenlijk weinig verandert.

Politici spraken toen schande van de rol die Nederland speelde bij fiscale trucs die als doel hebben zo min mogelijk belasting te betalen. Maar eigenlijk moet er een 'structurele visie' van de overheid komen over wetgeving en de Nederlandse rol bij belastingontwijking. Van Koningsveld heeft er weinig vertrouwen in. De commissie die zich heeft beziggehouden met ongewenste fiscale praktijken komt niet eens met een rapport met conclusies en aanbevelingen. Een gemiste kans, vindt hij.

Het heeft te maken met de opzet van de commissie. Een ondervragingscommissie heeft minder gewicht dan een enquête. Er is geen onderzoeksvraag en het is niet de bedoeling dat er wetsvoorstellen uit rollen om belastingheffing eerlijker te maken.

150 miljard euro

Voormalig Fiodrechercheur Jan van Koningsveld, gepromoveerd op offshorevennootschappen, schat dat vermogende Nederlanders 150 miljard euro aan vermogen hebben ondergebracht op belastingparadijzen.

Van alle verhoren maakt de commissie een 'verkort verslag' en iedereen mag aan de uitkomsten zelf 'interpretatie' geven. Ook niet alle partijen in de Tweede Kamer waren even enthousiast over een mini-enquête naar de Panama Papers. Zo stemden de VVD en het CDA tegen. Dat gaf het geheel een wat vrijblijvend karakter.

Dat het om een afgezwakte vorm van onderzoek gaat, bleek ook uit de getuigen en deskundigen die moesten opdraven. Niemand van Starbucks, Apple of Ikea, de multinationals die Nederland gebruiken voor fiscale trucs om belasting te besparen. De lijst genodigden bestond uit wetenschappers, toezichthouders, belastingadviseurs en eigenaren van trustkantoren.

Ze hielden allen een vertrouwd verhaal. Wetenschappers zeiden dat het toezicht beter kon. Medewerkers van de Belastingdienst vertelden hoe stroperig onderzoeken naar belastingontwijking zijn. En dat de fiscus geen capaciteit heeft om werk te maken van de jacht op verborgen vermogen. In dat soort geluiden kon de ondervragingscommissie zich goed vinden.

Maar het bekende verhaal van de mensen die de belastingontwijking faciliteren, daar had de commissie moeite mee. Bijvoorbeeld met de stelling van directeur Dick Niezing van Intertrust Netherlands, 's lands grootste trustkantoor. Die vond het niet verkeerd dat vermogende personen en bedrijven mogelijkheden zoeken om belasting 'te besparen'. Hij was het ook niet eens met de benaming belastingparadijzen, voor zonnige oorden als de Kaaiman Eilanden en de Britse Maagdeneilanden: ook daar wordt gewoon belasting geheven en is er volgens hem transparantie.

Precies wat ook de Curaçaose trustadviseur Gregory Elias zei over het optimaliseren van belasting. Zijn klanten betalen wel degelijk belasting, alleen in een ander land en tegen een lager tarief. Dat waren de momenten dat de ondervragingscommissie probeerde er een morele discussie van te maken. Wat vond Elias eigenlijk van belastingontwijking? Slim, handig?

Het leverde ongemakkelijke situaties op. De adviseurs en fiscalisten die constructies optuigen beoordelen nou net niet of die moreel juist zijn, maar of ze juridisch kloppen. En als de wet mogelijkheden biedt om met een legale constructie belasting te ontwijken, waarom zou dat niet mogen? Waren de Kamerleden die de sector ondervroegen ook niet medeverantwoordelijk voor de wetgeving die fiscaal gegoochel mogelijk maakt?

Natuurlijk gaan dingen fout, zoals in elke sector. Dat was bijvoorbeeld het geval met het Amsterdamse trustkantoor Infintax, dat samenwerkte met Mossack Fonseca voor de opzet van fiscale structuren. Het kantoor raakte begin dit jaar zijn vergunning van De Nederlandsche Bank kwijt. Maar, zei Renate de Lange van advieskantoor PwC, de sector zelf verandert ook, vanwege nieuwe wetgeving en een veranderende moraal. Daardoor komen fiscale structuren er anders uit te zien.

Dat soort geluiden, daar geloofde de commissie niet in. Naïef, klonk het dan. En tijdens het verhoor van de Nederlandse boekhouder van de Rolling Stones viel het woord ongeloofwaardig. Want de commissie geloofde niets van zijn verhaal dat die wereldberoemde muzikanten níét om fiscale redenen in Nederland zitten.

Voor de boekhouder van Mick en zijn makkers maakte dat weinig uit. Want wil de Tweede Kamer Nederland echt fiscaal minder aantrekkelijk maken voor belastingontwijkers, dan moeten zij daar iets aan doen. Een moreel beroep op de mensen die fiscale structuren optuigen, bleek de afgelopen twee weken weinig zin te hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.