Trump zet Europa voor het blok met handelsmuur

Het oudste en succesvolste bondgenootschap ter wereld staat onder zware druk. De Europeanen moeten herexamen doen bij de Amerikanen. President Donald Trump eist dat ze bewijzen 'echte vrienden' te zijn. Pas dan zal hij ze uitzonderen van de importtarieven op staal en aluminium die over vijftien dagen ingaan.

Foto anp

In Brussel overheerst het ongeloof. Trump bezigt stevige taal. 'Wij zijn door iedereen afgezet. Door vriend en vijand. Door China en de Europese Unie.' De Amerikaanse industrie is al jaren doelwit van oneerlijke handelspraktijen. Deze 'aanval op ons land' leidt tot de 'vernietiging van hele gemeenschappen'. De nationale veiligheid moet worden beschermd, daarom komt er belasting op geïmporteerd staal en aluminium. 'Dit kan niet zo doorgaan.'

Op een Brusselse persconferentie ging Jyrki Katainen, vicevoorzitter van de Europese Commissie, in tegen het beeld dat Trump schetst. 'Wij zijn een bondgenoot, geen bedreiging.' Cecilia Malmström, commissaris voor Handel, voegde eraan toe: 'Europa is zeker geen gevaar voor Amerika's nationale veiligheid, dus we verwachten dat voor ons een uitzondering wordt gemaakt.'

0,6 miljoen ton staal exporteerde Nederland in 2017 naar de Verenigde Staten. De waarde daarvan bedroeg 596 miljoen euro.

Een feit is echter dat Trump de EU vooralsnog niet heeft genoemd als mogelijke uitzondering, zoals hij wel deed met Canada, Mexico en Australië. Hij beloofde in een tweet 'flexibel' te zullen voor 'echte vrienden die ons eerlijk behandelen op handels- en militair gebied'. Twee weken heeft Europa om te bewijzen dat het in deze categorie valt. Voor een oude, trouwe bondgenoot een vernederende situatie.

Trump heeft weinig op met de EU en de Navo. Bij het begin van zijn presidentschap liet hij zich denigrerend uit over deze organisaties. Daarvan kon toen nog worden gezegd dat het bij woorden bleef. Bovendien kwamen de betrekkingen daarna in iets rustiger vaarwater. Nu is de retoriek terug, maar in combinatie met een concrete beleidsdaad. Dus gaat het ditmaal om meer dan woorden, en dreigt de eerste echte trans-Atlantische crisis.

Malmström heeft zaterdag in Brussel een ontmoeting met de Amerikaanse handelsgezant Robert Lighthizer. Een eerste stap in de gesprekken die de EU met de regering-Trump wil voeren om de problemen op te lossen. Leidt de dialoog tot niets, dan is Malmström bereid naar de Wereldhandelsorganisatie WTO te stappen met het argument dat de Europese staalexport geen bedreiging vormt voor Amerika's nationale veiligheid en dus niet mag worden belast. In laatste instantie kan de EU terugslaan met invoertarieven op Amerikaanse producten als spijkerbroeken en motoren.

Dreigende handelsoorlog

Er staat veel op het spel. Als Trump straks echt invoerrechten gaat heffen op Europees staal, kan dat de EU jaarlijks 2,1 miljard euro kosten. Haalt arbitrage door de WTO niets uit, dan dreigt er een neerwaartse spiraal van maatregelen en tegenmaatregelen. Dat kan het begin zijn van een periode vol protectionisme en handelsoorlogen, met stijgende consumentenprijzen en banenverlies.

Foto anp

Wat na de Tweede Wereldoorlog is opgebouwd - een op regels gebaseerd internationaal vrijhandelssysteem - zal dan verloren gaan. 'We moeten kiezen: willen we een op regels gebaseerde handel, of willen we het recht van de sterkste zoals we dat nu zien', zei Katainen.

Als eenmaal de beer los is, kunnen er centrifugale krachten loskomen. Onder meer tussen de machtigste landen in het westerse bondgenootschap: Amerika en Duitsland. Voor Trump behandelt een echte vriend Amerika ook eerlijk in militaire zaken. Hij eist dat de Europeanen de Amerikanen niet langer laten opdraaien voor het merendeel van de Navo-uitgaven en hun defensiebegroting verhogen tot 2 procent van hun nationaal inkomen. Duitsland verzet zich tegen zo'n 'vriendschapsgebaar'. Ook binnen de EU kan verdeeldheid ontstaan met landen die voor eigen succes willen gaan in de relatie met Trump. Bijvoorbeeld Oost-Europese landen die de Amerikaanse veiligheidsgarantie koesteren. Volgens Katainen is de EU momenteel eensgezind.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.