ColumnKoen Haegens

Trump doet een Poetintje

Over het onteigenen van buitenlandse bedrijven is het Handboek voor Economische Schurken even helder als effectief. Stap 1: uit niet mis te verstane beschuldigingen, van het overtreden van obscure milieuregels tot spionage. Stap 2: scherm met rechtszaken, trek vergunningen in of dreig gewoon met een totaalverbod. Stap 3: biedt een ‘oplossing’: verkoop. Met korting, want wie het mes op de keel gezet wordt, heeft weinig te kiezen. De vierde en laatste stap is alleen voor de doorgewinterde onteigenaars. Schuif een bevriende zakenman/familielid/clangenoot de buit toe. Loyaliteit verzekerd.

De bedrijfseconomische shotgun wedding is bekend van verre dictaturen en maffiafilms. Toen Vladimir Poetin zich erop toelegde, werd het nog beschouwd als een laatste stuiptrekking van een voorbij, onliberaal tijdperk. Shell kan daarover meepraten. Het leidde een consortium dat het olie- en gaswinningsproject Sachalin exploiteerde. Totdat het Kremlin in 2006 ging dwarsliggen. Shell kon weinig anders dan haar meerderheidsbelang verkopen aan staatsbedrijf Gazprom.

Nu doet de Amerikaanse president Trump een ‘Poetintje’. Het begon met telecomreus Huawei, dat uit angst voor de Chinese technologische sprong voorwaarts op alle mogelijke manieren wordt tegengewerkt. Vervolgens moest TikTok eraan geloven. De populaire app - waarmee ook Nederlandse jongeren massaal zelfgemaakte filmpjes delen – zou een gevaar zijn voor de nationale veiligheid. Gevreesd wordt voor spionageactiviteiten. 

Begin deze maand stelde Trump de Chinese eigenaar ByteDance een ultimatum: verkoop alle Amerikaanse activiteiten. Anders volgt een verbod. Het leidt tot de, gezien de reputatie van de Chinese overheid, hilarische klacht dat de Amerikanen zich mengen ‘in de onderhandelingen tussen private ondernemingen’.

Microsoft heeft al interesse getoond in TikTok. Net als Twitter en, opmerkelijk, Oracle. Dat softwarebedrijf wordt geleid door Trump-steunpilaar Larry Ellison. Om het allemaal nog wat pikanter te maken, onthulde de Wall Street Journal maandag dat topman Mark Zuckerberg van Facebook achter de schermen al maandenlang moord en brand schreeuwt tegen politici over het gevaar dat zijn Chinese concurrent zou vormen.

In zijn vorige jaar verschenen boek Capitalism, Alone schetst Branko Milanovic, voormalig hoofdeconoom van de Wereldbank, hoe voor het eerst in de geschiedenis de gehele aardbol in de greep kwam van dezelfde economische principes. Maar net als eerder het christendom, de islam en het communisme overkwam, luidde die spectaculaire opmars vrijwel direct een schisma in. De islam viel uiteen in soennieten en sjiieten. Het communisme in een Russische en een Chinese variant. En het kapitalisme? Milanovic onderscheidt een ‘liberaal meritocratische’ smaak, aangevoerd door de Verenigde Staten. Daar tegenover staat een ‘politiek, autoritair kapitalisme’ onder leiding van China.

Trump doorkruist met zijn economische politiek die tweedeling. Misschien doet hij het erom. Misschien kan hij in dit geval niet anders, uitgedaagd door een Chinese communistische partij die haar bedrijfsleven als geen ander weet in te zetten als geopolitiek instrument. Feit is dat de twee types kapitalisme zich heel voorzichtig, stapje voor stapje beginnen te vermengen tot één nieuwe smaak. Bitter.

Lees meer over het machtsspel rond TikTok:

Hoe een lollige filmpjesapp verzeild raakte in de keiharde strijd tussen de Verenigde Staten en China

Moet ik TikTok nu van mijn telefoon verwijderen? Dit is er waar van de Amerikaanse beschuldigingen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden