Nieuws Ouderen

Traplift of vloerisolatie? Ook thuiswonende ouderen moeten verduurzamen

Ouderen willen graag langer in hun huis blijven wonen. De overheid stimuleert dat. Aan de andere kant wil de overheid dat ze hun woning verduurzamen. Die twee zaken botsen als de oudere moet kiezen tussen een traplift of vloerisolatie.

Als ouderen moeten kiezen tussen een traplift of vloerisolatie, dan lijkt de keuze snel gemaakt. Beeld Peter van Hugten

Ouderen verzinnen allerlei manieren om zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen. Een tachtigjarige dame vertelt dat ze uit bad klautert door haar ellebogen over de rand te leggen en de rest van haar lichaam eroverheen te schuiven. Uit voorzorg legt ze een handdoek op de badrand.

Deze zelfredzame dame wordt anoniem aangehaald in het onderzoek Grijze haren, groene huizen. Deze studie van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) gaat over de mogelijke strijdigheid tussen langer zelfstandig thuis wonen en het verduurzamen van woningen.

In noodtempo isoleren

Beide zijn overheidsdoelstellingen. Om de CO2-uitstoot te halveren, moeten Nederlandse huizen in een noodtempo worden geïsoleerd, voorzien van zonnepanelen en van het gas af. ‘Vanaf 2030 gaat het om duizend woningen per dag’, aldus PBL-onderzoeker Frans Schilder.

Aan de andere kant stimuleert de overheid ouderen zo lang mogelijk thuis te blijven wonen. Alleen ouderen met ernstige gezondheidsproblemen belanden op den duur in een verpleeghuis. Dat beleid slaat aan, omdat het aansluit bij de wensen van ouderen zelf. De overgrote meerderheid blijft het liefst wonen in de eigen vertrouwde woning en dito omgeving.

Zelfstandig wonen

In de praktijk blijven de meeste ouderen ook zelfstandig wonen. Van alle 65-plussers woont slechts 6 procent in een verpleeghuis, becijferde de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Hoe ouder de mensen, hoe groter de kans dat een verpleeghuis onvermijdelijk wordt. Veel verpleeghuisbewoners zijn 85-plussers. Van deze groep woont bijna een op de drie niet meer zelfstandig thuis.

Gemeenten spelen een belangrijke rol in het beleid ouderen te helpen thuis te blijven wonen. ‘Het zit soms in kleine dingen’, zegt Fleur de Bruijn, woordvoerder van de Haagse wethouder Zorg, Kavita Parbhudayal. ‘Een oudere man klaagde bij de wethouder dat hij de supermarkt niet meer lopend kon halen. Hij wilde onderweg even kunnen uitrusten. De gemeente heeft een bankje neergezet. Dit heeft geleid tot een bankjesplan voor de hele stad.’

Tegengestelde belangen

Het beleid gericht op langer thuis wonen en de opgave miljoenen woningen te verduurzamen, kunnen elkaar flink in de wielen rijden, waarschuwt het PBL. Huiseigenaren zijn sowieso al moeilijk in beweging te krijgen, maar met name bij de groeiende groep 75-plussers staat verduurzaming van hun huis niet op nummer één van hun verlanglijstje. 

De geringe ambitie van ouderen de vloer te laten isoleren of zonnepanelen te bestellen, heeft diverse redenen. Ten eerste is het financiële voordeel soms erg gering. ‘Isolatie wordt vaak aangeprezen als een manier de energiekosten te verlagen. Bij een groep ouderen zet dat weinig zoden aan de dijk. Ze zijn zuinig en gebruiken weinig, waardoor er weinig te besparen valt’, aldus PBL-onderzoeker Schilder.

De leeftijd speelt ook een rol. Een 76-jarige die hoort dat de terugverdientijd van een warmtepomp pakweg vijftien jaar is, wordt daar niet snel enthousiast over. Bovendien willen veel ouderen wat geld achter de hand houden voor het geval ze extra zorg moeten inkopen.

Honkvast 

De tweede reden is dat 75-plussers geen liefhebbers zijn van ingrijpende verbouwingen. De woning aanpassen om er langer te kunnen blijven wonen, is vaak de enige reden de deur te openen voor werklui.

De derde reden is dat ouderen honkvast zijn. Als het niet hoeft, verhuizen ze niet. Een verhuizing is bij uitstek het moment waarop veel huizenkopers hun huis moderniseren en, steeds vaker ook, verduurzamen. Wie dat doet, mag bovendien meer lenen.

Dat ouderen zelden verkassen naar een andere woning, betekent dat een groeiend deel van de Nederlandse woningen waarschijnlijk niet wordt verduurzaamd. Dat staat op gespannen voet met de Parijse klimaatdoelen en het streven om het gebruik van gas drastisch terug te dringen.

Doorstroommakelaar

Een oplossing is ouderen te verleiden te verhuizen naar een energiezuinige woning. De nieuwe bewoners van hun oude woning kunnen deze dan aanpakken en verduurzamen. PBL-onderzoeker Schilder heeft vooralsnog geen hoge verwachtingen van deze aanpak. ‘Het bedrag dat ouderen uitsparen door lagere energielasten in een nieuwe woning is te laag om ze over de streep te trekken. Het duurt zo’n 25 jaar voordat je de kosten van de verhuizing hebt goedgemaakt. En dan laat ik nog buiten beschouwing dat ouderen niet graag hun huis verlaten.’

Gemeente Den Haag is van plan hiervoor een speciale ‘doorstroommakelaar’ aan het werk te zetten. Maar dit project verkeert nog in een experimentele fase. ‘We proberen ouderen verder te stimuleren hun woning te isoleren’, aldus De Bruijn. ‘We leggen minder nadruk op de kostenbesparing. Veel ouderen hechten meer belang aan zaken als comfort, veiligheid en een gezonder binnenklimaat.’

Deur op begane grond scheelt

Ouderen die niet eerst een trap op moeten om hun voordeur te bereiken, hebben een minder grote kans dat ze bij ernstige gezondheidsproblemen naar een verpleeghuis moeten uitwijken. Dat is de conclusie van een onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB).

Op grond van gegevens van het kadaster zijn vrijwel alle woningen in Nederland ingedeeld in drie categorieën: ontoegankelijk, redelijk toegankelijk en goed toegankelijk. ‘Een gelijkvloers huis op de begane grond is goed toegankelijk’, zegt een woordvoerder van het CPB. ‘Een woning op de tweede verdieping van een portiekflat zonder lift is ontoegankelijk. Daartussen zitten huizen met een trap binnenshuis. In dat soort huizen wonen de meeste ouderen tussen de 75 en 85 jaar. Die zijn toegankelijker te maken door de aanleg van een traplift binnenshuis.’

Bij alle woningen is gekeken hoe groot de kans is dat een oudere in de loop van de tijd naar een verpleeghuis moet. Gemiddeld was die kans 11 procent voor 90-plussers in ontoegankelijke woningen. Leeftijdsgenoten in redelijk toegankelijke en toegankelijke woningen hebben een kleinere kans: 9 procent.

Volgens het CPB kunnen gemeenten vaststellen in welke wijken veel ouderen in ontoegankelijke huizen wonen. ‘Daar valt de meeste winst te behalen, bijvoorbeeld door de inzet van een doorstroommakelaar die zoekt naar passende woningen voor deze ouderen.’

Weinig animo huis energiezuiniger te maken

Het animo van huiseigenaren om hun woning te verduurzamen is gering. Bijna de helft is niet van plan dat de komende vijf jaar te doen, blijkt uit een onderzoek van het Nibud. Ruim de helft zit te wachten op een financiële handreiking van de overheid. Bovendien verwachten huizenbezitters dat isoleren in de toekomst goedkoper wordt en dat verduurzaming niet leidt tot een hogere waarde van het huis.

Vooral bewoners met lage inkomens wonen in huizen met lage energielabels. Deze huizenbezitters hebben baat bij isolatie, omdat hun energiekosten daardoor dalen. Deze huishoudens hebben doorgaans echter geen geld voor verduurzaming van de woning. Degenen die wel willen verduurzamen, doen dat meestal met eigen geld. Ze voelen er weinig voor geld te lenen voor bijvoorbeeld zonnepanelen of een warmtepomp. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden