Tram kan ook zonder bovenleiding

Er komt een nieuwe tram aan. Door nieuwe technieken zijn er geen bovenleidingen meer nodig om het voertuig voort te bewegen.

Van onze verslaggever Michiel Haighton

Dit keer zorgt een onzichtbare koperdraad in de grond ervoor dat via magnetische velden de stroom naar de onderkant van de tram wordt overgebracht. Inductie heet dit proces. Het is geen hogere wiskunde: bij de nieuwste generatie elektrische tandenborstels wordt deze techniek toegepast voor de elektrische voeding.

Maar het aandrijven van een tienduizenden kilo’s zware tram is van een heel andere orde dan het opwekken van tienduizenden poetsbewegingen per minuut, zo bleek vorige week tijdens een demonstratie van tramfabrikant Bombardier in het Oost-Duitse plaatsje Bautzen. Een grote groep journalisten uit verscheidene Europese landen kreeg een ‘wereldprimeur’ voorgeschoteld, die echter niet vlekkeloos verliep.

De tram zonder bovenleiding kwam aanvankelijk maar moeizaam in beweging, en bovendien maar voor een heel klein stukje. ‘De trambestuurder is een beetje nerveus van al die aandacht’, luidde het excuus van de fabrikant. Uiteindelijk lukte het de bestuurder de tram te laten rijden met een ingeklapte pantograaf (het apparaat dat stroom aftapt van de bovenleiding) over een traject van een paar honderd meter. Maar nog niet op volle snelheid.

Volgens de fabrikant is het systeem volledig ongevaarlijk voor mens en dier. Niemand kan geëlektrocuteerd worden, doordat er alleen op de plek waar de tram rijdt stroom vrijkomt. Dit gebeurt via magnetische inductievelden. Ook dit is ongevaarlijk, stelt de technisch directeur van Bombardier, Carsten Struve: ‘Je bankpasjes zijn veilig en ook iemand met een pacemaker kan gerust over de rails lopen.’

Dit gold echter niet voor de camera van het meegereisde videoteam van het ANP. Toen de cameravrouw voor een mooi shot de camera op de rails legde, sloeg het apparaat op hol. De beelden bleven overigens ongeschonden.

Hoewel de testrit misschien niet zo spectaculair oogde, is het revolutionair wat het Canadese Bombardier in Duitsland laat zien, zegt Harrie Peters, railanalist en specialist in bovenleidingen. ‘Het via inductie aandrijven van zoiets zwaars als een tram is nog niet eerder vertoond.’

Peters verwacht dat de de uitvinding van Bombardier wereldwijd voor veel steden een stimulans kan zijn om een tram door de binnenstad te laten rijden. ‘De tram is wereldwijd met een opmars bezig. Toch schrikt het aanleggen van bovenleidingen, met een wirwar aan draden en palen door historische of nauwe binnensteden, nog veel gemeentebesturen af’, aldus Peters.

Als voorbeeld noemt hij Utrecht, een stad die hem in de jaren negentig vroeg een advies te schrijven voor het aanleggen van een tram door de historische binnenstad. ‘Het plan is uiteindelijk ter zijde geschoven vanwege het ontsierende aanzicht van de bovenleidingen. In plaats daarvan kwam er een busbaan. Als dit bovenleidingloze alternatief destijds voorhanden was geweest, had Utrecht nu vermoedelijk een veel schoner, sneller en stiller vervoersmiddel in de stad gehad’, zegt Peters.

In zeker vier Nederlandse steden woedt een discussie over de mogelijkheid (weer) een tram in de binnenstad te laten rijden. In Nijmegen, Maastricht, Zwolle en Groningen protesteren bewoners tegen de lelijke aanblik die de bovenleidingen in het centrum opleveren.

Groningen wil in 2014 een tram door de stad laten rijden. Volgende maand beslist de gemeente over het traject van de eerste tramlijn; daarna wordt gekeken naar materiaalkeuze. ‘We kijken hier heel serieus naar. Maar de draadloze techniek moet zich nog wel bewijzen’, aldus RegioTram.

Ook de Haagse vervoerder HTM vindt het een ‘indrukwekkend en zeer interessant’ systeem van Bombardier. HTM overweegt vervanging van de meeste van de bestaande rijtuigen. ‘We zullen dit nieuwe draadloze systeem meenemen in het pakket van wensen en mogelijkheden’, zegt een woordvoerster.

De gemeente Amsterdam is al wezen kijken bij Bombardier in Duitsland. ‘Dit is een interessante ontwikkeling’, zegt een woordvoerder. ‘Je kunt er veel mee besparen op het onderhoud. Maar het is wel heel ingrijpend om het op bestaande trajecten aan te leggen.’ Het Amsterdamse vervoersbedrijf GVB acht het om die reden dan ook ‘niet realistisch’ voor bestaande trajecten.

Hoewel er geen bovenleiding hoeft te worden aangelegd, zijn gemeenten niet goedkoper uit als zij draadloze trams willen. ‘Dit nieuwe systeem is in aanschaf en aanleg ongeveer 30 procent duurder dan trams met bovenleiding’, zegt technologiedirecteur Struve.

Die investering verdient zich volgens hem binnen tien jaar terug, doordat geen onderhoud meer nodig is aan de tramdraden. ‘De koperdraad die onder de grond ligt, heeft helemaal geen onderhoud nodig en kan daar gerust honderd jaar blijven liggen ’, aldus Struve.

Bombardier verwacht vanaf 2010 de eerste steden van draadloze trams te kunnen voorzien. Nog dit jaar wil de fabrikant in enkele Duitse steden proefdraaien met het systeem.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden