TOT DE LAATSTE CENT

De NS verhaalt de schade van vandalisme voortaan op de daders of hun ouders. Jasper (17) stichtte brand met een schade van 700 duizend euro....

Maandagochtend 12 december 2003 om zes uur 's ochtends gaat de deurbel. Vier politie-agenten staan op de stoep. Of Jasper (17) thuis is. De knul pleegt razendsnel nog één telefoontje. Hij verzekert zijn ouders vol bravoure dat er niks aan de hand is. En weg is ie.

Drie weken eerder had Jasper met twee vrienden van 16 en 17 jaar brand gesticht in een trein van Breda naar Tilburg. Niemand raakte gewond. Wel brandde het treinstel compleet uit. Schade: zevenhonderdduizend euro. De NS stelde tipgevers een beloning in het vooruitzicht van vijfduizend euro en de politie verspreidde camera-opnames van de vermoedelijke daders.

Gewone treinvandalen lopen een kleine kans te worden gepakt. Maar treinvandalen die de veiligheid van reizigers en het NS-personeel in gevaar brengen, zoals Jasper en zijn vrienden, gaan zelden vrijuit. Van deze categorie daders wordt 90 procent in de kraag gegrepen en bestraft. 'En ze betalen tot de laatste cent terug', aldus Michel Sacré, hoofd Risicobeheer en Schaderegelingen van de NS.

'Jasper heeft écht gedacht dat hij er nog mee weg zou komen', vertelt zijn moeder, Anne van Gerven. 'Hij en zijn vriend zouden alles ontkennen en dan zou het wel goed komen.' Drie dagen bleef Jasper ontkennen. De voorlopige hechtenis werd verlengd. De schaarse keren dat ze haar zoon in gevangenschap mocht bezoeken, trof ze een stoere knul 'Niks aan de hand', vond hij. Totdat een van zijn vrienden hem verlinkt of beter gezegd: totdat het gerucht gaat dat een van zijn vrienden hem heeft verlinkt. 'Misschien hebben rechercheurs dat wel gezegd om Jasper uit zijn tent te lokken. Je weet het niet.'

De moeder van Jasper houdt het hoofd graag koel. Ze vindt het afschuwelijk wat haar zoon heeft gedaan. Maar ze probeert het ook te relativeren. 'Ze hebben nooit de bedoeling gehad een heel treinstel in de fik te steken, dat weet ik zeker. Ze hebben een stapel krantjes aangestoken. En dat is uit de hand gelopen. Toen ze het vuur niet meer uit kregen, zijn ze uitgestapt.'

Het wordt de jongens zwaar aangerekend dat ze de conducteur niet hebben gewaarschuwd of de medepassagiers. Dat ze 112 niet hebben gebeld. 'En terecht', vindt ook de moeder van Jasper. 'Ik heb het mijn zoon wel honderd keer gevraagd waarom hij niemand heeft gewaarschuwd. Maar hij durfde niet. Hij was bang voor de straf.'

Uit een kartonnen archiefdoos haalt ze afdrukken tevoorschijn van de camerabeelden die op de gewraakte avond op het station van Rijen zijn gemaakt van het drietal. Jasper is de langste: 1.90 meter. Maar verder is er niets opvallend aan het joch. Een parka-achtige jas. Een spijkerbroek. Een doorsnee scholier. 'Ik moet eerlijk zeggen dat mijn zoon twee gezichten heeft. Je ziet hier toch een leuk joch? Maar hij is altijd de lastigste van het stel geweest - ik heb vier kinderen. Een druk kind. En dwars. Als jij aardig bent tegen hem, is hij aardig terug. Maar als hij niet aardig tegemoet wordt getreden, zet hij snel zijn stekels op.'

De rechtszaak tegen Jasper in juni 2004 loopt gesmeerd, tenminste voor de NS. De scholier wordt veroordeeld wegens poging tot doodslag. Hij krijgt 200 uur werkstraf, de maximale werkstraf voor jongeren. En hij wordt hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor het deel van de schade waartegen de spoorwegen zich niet kunnen verzekeren. In dit geval gaat het om 25 duizend euro.

'Wij moesten heel erg slikken', zucht Anne van Gerven. 'Maar we dachten: 25 duizend euro gedeeld door drie ouderparen. Het is te doen.'

Het loopt totaal anders dan Anne denkt. Een van de vriendjes van Jasper wordt in hoger beroep vrijgesproken. Het andere vriendje wordt net als Jasper veroordeeld, maar de ouders van de jongen weigeren voor de schade op te draaien. En dan dringt de werkelijke betekenis van het begrip 'hoofdelijk aansprakelijk' tot de familie Van Gerven door. 'Nu de anderen niet betalen, moeten wij het hele bedrag opbrengen.'

De schade die kinderen tot en met 14 jaar aanrichten, wordt altijd verhaald op de ouders. Vanaf 15 jaar ontstaat een schemergebied. De ouders kunnen alleen aansprakelijk worden gesteld als ze op de een of ander manier verantwoordelijk zijn voor de wandaad van hun kind, bijvoorbeeld door een gebrekkige of criminele opvoeding. De ouders van Jasper valt niets te verwijten. Toch besluiten ze de schade die Jasper heeft aangericht te betalen.

'Je wilt je verantwoordelijkheid nemen. De schade moet betaald. Bovendien voelen we ons verantwoordelijk voor Jasper. Als we hem met zo'n rekening opzadelen, blokkeren wij zijn toekomst. Dus zijn wij bereid hem dat geld voor te schieten - tot hij het ons kan terugbetalen.'

Maar de ouders van het andere vriendje dat eveneens is veroordeeld, denken er totaal anders over. Ze vinden het allemaal hun probleem niet en menen dat hun zoon zelf de rekening moet betalen. Mevrouw Van Gerven: 'Maar van een kale kip kun je niet plukken. Dus zitten wij met de brokken.'

De meeste ouders van vernielzuchtige jongeren reageren zoals de ouders van Jasper. Ze bloeden voor de rekening ook al zijn ze formeel niet aansprakelijk. 'Onze ervaring is dat de meeste ouders zich toch verantwoordelijk voelen voor hun kinderen. Door te betalen, hopen ze de zaak zo snel en zo netjes mogelijk achter zich te kunnen laten', aldus Michel Sacré, hoofd Risicobeheer en Schaderegelingen van de NS. Overigens is het niet de NS die de rekening int, maar het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB). De terugbetaling is aan strikte regels gebonden.

In principe moet het schadebedrag in één keer worden terugbetaald, laat een woorvoerster van het CJIB weten. Als dat echt niet kan, zoals bij de familie Van Gerven, wordt een betalingsregeling voorgesteld. Het bedrag moet binnen 27 maanden worden terugbetaald. 'Dat betekent 900 euro per maand. Onmogelijk. We hebben best een leuk huis en een goede baan, maar ook vier kinderen te onderhouden. 900 Euro kunnen we absoluut niet missen.'

Inmiddels betaalt de familie 300 euro per maand terug. 'Dat hopen we 27 maanden vol te houden, maar we stoppen zodra de teller op 8300 euro staat', onderstreept Anne van Gerven. 'We gaan alleen óns deel betalen. We hopen dat de rest dan wordt kwijtgescholden. Maar dat is onzeker.'

Wie de rekening niet of niet helemaal betaalt, moet de cel in. Zover komt het meestal niet; slechts in 10 procent van de gevallen. Soms wordt het incasseren van het restbedrag na 27 maanden aan de NS overgelaten. 'We worden er in zo'n geval niet aardiger op', waarschuwt Michel Sacré. 'Aan kwijtschelding doen we vrijwel nooit. We gaan door tot de laatste cent.' De familie Van Gerven is gewaarschuwd.

De brand in de trein in Gilze-Rijen houdt de familie Van Gerven nu ruim twee jaar in de greep. Niet alleen financieel, ook emotioneel. 'Ik ben vrij rustig onder dit soort omstandigheden, maar mijn man is behoorlijk overstuur geweest. En nog wel. Jasper heeft die avond, volgens het proces, verbaal behoorlijk gedronken en stevig geblowd. Dat soort dingen vindt mijn man echt verschrikkelijk. Ik heb me heel lang afgevraagd of ik het had kunnen voorkomen. Juist in die periode heb ik Jasper wat vrijer gelaten, vroeg ik niet meer elke keer: waar ga je naar toe en hoe laat ben je thuis. En dan gebeurt er dít!'

Jasper is vooral boos en verongelijkt. Hij heeft een strafblad. Hij heeft 200 uur in de plantsoenendienst gewerkt. Hij is een aantal vrienden kwijt. De tienduizend euro schade die ProRail ook nog eens in rekening bracht, is geschikt op 1600 euro en inmiddels betaald.

'Hij vindt dat het afgelopen moet zijn', legt zijn moeder uit. 'Nu dat enorme schadebedrag er ook nog over heen komt, voelt hij zich belazerd door de maatschappij. Het dringt toch niet goed tot hem door dat hij de maatschappij schade heeft berokkend - en niet andersom. Jasper neemt zijn eigen verantwoordelijkheid niet. En dat irriteert de andere kinderen in het gezin.'

Jasper studeert inmiddels aan de hogeschool van Tilburg. Hij is blij dat zijn ouders de rekening betalen. Maar het zit hem tegelijkertijd ook dwars. 'Als ik één keer drugs uit Antwerpen ophaal, heb ik zo tienduizend euro verdiend', heeft hij al tegen zijn moeder gezegd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden