InterviewPeter Blom

Topman Triodos Bank: ‘We zijn in Nederland veel te geduldig. Het probleem is nu’

Hij pionierde al met ‘duurzaam bankieren’ toen het grote geld nog niet eens wist wat dat betekende. Na veertig jaar vertrekt Peter Blom als hoogste baas bij Triodos Bank. ‘Hebben politici en ceo’s wel in de gaten dat we op een zinkend schip zitten?’

Peter Blom, bij het hoofdkantoor van de Triodos Bank in Driebergen. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Peter Blom, bij het hoofdkantoor van de Triodos Bank in Driebergen.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het einde van de jaren zeventig nadert als er een anarchist binnenstapt bij Triodos. Het initiatief, afkomstig uit antroposofische hoek, staat op het punt een echte bank te worden. Een die het allemaal anders gaat doen. Duurzamer. Vier decennia later zwaait dezelfde Peter Blom af. Als hoogste baas, in pak, maar misschien nog wel ongeduldiger dan toen. ‘Het gevoel van urgentie is volstrekt onvoldoende’, zegt hij over het moeizame afscheid van de oude, fossiele economie. En: ‘Hebben politici en ceo’s wel in de gaten dat we met z’n allen op een zinkend schip zitten?’

Blom geldt als een van de belangrijkste aanjagers van de groene omwenteling in Nederland. Het gesprek vindt plaats in het paradijs. In Driebergen, om precies te zijn, op landgoed De Reehorst. Tegenover de elektrische auto’s staan schapen te blaten. Door een bosrijk park slingert zich een houten vlonder naar het gloednieuwe, om zijn gedurfde architectuur geprezen kantoor van Triodos. Het groene buitenbeentje heeft sinds de oprichting in 1980 dan ook een groeispurt doorgemaakt. Verspreid over zes Europese landen bedienen bijna 1.600 medewerkers ruim 728 duizend klanten.

U deed uw vervangende dienstplicht bij Triodos. Hoe zag de bank er toen uit?

‘Ik was tijdens mijn studie economie in Amsterdam betrokken bij een aantal idealistische initiatieven. Één daarvan, een soort natuurvoedingswinkel, had een lening nodig. Van de gewone banken kregen we die niet. Wel van Triodos. Ik dacht: dat is interessant. In het begin zaten we naast de Chinees in Zeist. Met z’n vijven in twee kamers.’ Lachend: ‘We zijn gaan bankieren in een vrij permanente lucht van bami en nasi. Er kwamen ­biologische landbouwbedrijfjes op ons af, alternatieve artsenpraktijken, vrouwencafés, vrije scholen. Allerlei organisaties die door de gevestigde ­financiële wereld niet serieus werden genomen. Die gaven we dan kredieten van maximaal 60 duizend gulden.’

U was in die tijd fan van de Russische revolutionair Peter Kropotkin (1842-1921). Bent u nog steeds anarchist?

‘Je hebt natuurlijk een heleboel soorten anarchisme. De variant waarbij mensen zelf verantwoordelijkheid nemen, uit een sociaal motief, sprak me al vanaf de middelbare school aan. Kropotkin schreef een reactie op Darwins survival of the fittest. Hij had het over wederzijdse hulp. Die nam hij als wetenschapper in de dieren­wereld waar, maar hij zag het ook in menselijke gemeenschappen, zoals de Zwitserse horlogemakers. Dat vond ik fascinerend. Sociaal onder­nemerschap avant la lettre. Iets van dat anarchistische gevoel zit er nog steeds in bij mij. Ook in de missie van de bank trouwens. Verschuil je niet achter regels en systemen, maar neem zelf verantwoordelijkheid voor de planeet. Al zie ik inmiddels ook wel dat er een rol voor de overheid is weggelegd.’

Wie is Peter Blom?

1956: geboren in Leiden

1975: Studie economie aan de Vrije Universiteit (niet afgemaakt)

1980: Kredietmedewerker Triodos Bank, later statutair directeur

1997: Ceo Triodos Bank

2011: Mede-oprichter academische denktank Sustainable Finance Lab

2016: Voorzitter raad van toezicht MVO Nederland

2021: Benoemd tot commissaris bij De Nederlandsche Bank, per 1 september

Anno 2021 is duurzaam bankieren een biljoenenindustrie. Wanneer begon u te merken dat de ­niche van Triodos modieus werd?

‘In de jaren tachtig werd wat wij ­deden als een totaal andere tak van sport beschouwd. In de jaren negentig ontdekten de grote banken dat duurzaamheid prima marketing is. Daar lag niets onder, het was echt ordinaire greenwashing. Begin deze eeuw drong het inzicht door dat je ­financiële risico’s loopt als je onvoldoende kritisch kijkt naar, bijvoorbeeld, leningen aan fossiele bedrijven. Maar ik hoor het een collega-bankier ten tijde van de financiële crisis nog zeggen: ‘We zijn toch geen ngo?’ Pas de laatste tien jaar is duurzaamheid echt onderdeel van het verdienmodel geworden. Ineens zaten we bij windmolenprojecten aan tafel met bouwbedrijven, pensioenfondsen en banken die in miljarden rekenden. Dat is wel gek, ja. Dan speel je ineens geen rol meer. De grote uitdaging nu is om te zorgen dat élke lening duurzaam wordt.’

Niet-duurzaam als het nieuwe abnormaal, dat klinkt goed. Maar wat betekent dat concreet?

‘We willen in Nederland een circulaire economie. Dan is de landbouw de eerste sector die je moet aanpakken. Ook in het stikstofdebat verbaast het mij weer dat alle kritiek zich op de boeren richt. Die krijgen de klappen. Terwijl ze maar een klein stukje van het geheel zijn. De grote partijen die de intensieve landbouw hebben gestimuleerd – Albert Heijn, de Universiteit Wageningen, de Rabobank – blijven buiten beeld. Ik denk dat wij als banken er naartoe moeten alleen nog geld te lenen aan complete productieketens. Alleen zo kun je goede afspraken maken om te voorkomen dat één partij aan het kortste eind trekt – of het nou de boer is of de biodiversiteit. Maar dat is moeilijk hoor.’

Behalve groene pionier is Triodos ook gewoon een bank, met alle bijbehorende verplichtingen. In 2019 kregen jullie een tik op de vingers van De Nederlandsche Bank. De controle op witwassen en financiering van terrorisme was niet op orde. Sindsdien klinken er klachten van klanten die zeggen geen rekening meer te kunnen openen. Klopt dat?

‘Absoluut. Bij ons gebeurde veel op basis van vertrouwen. We kenden onze klanten persoonlijk. Naar mijn idee is dat vaak de beste toets, maar je kunt zoiets natuurlijk niet laten zien aan de toezichthouder. Dat verbeteren we nu. We zijn al ver, maar het is nog niet afgerond. En ja, door de huidige regelgeving worden stichtingen bijna automatisch in de hoogste risico­categorie ingedeeld. Die moet je dan stuk voor stuk helemaal nalopen. Een stichting die geld schenkt aan ontwikkelingsprojecten in Midden-Oosten, dat is bijna niet meer te doen voor ons als bank. Pijnlijk, want het is belangrijk werk.’

Een van de successen die mede aan u wordt toegeschreven, is de belofte van de financiële sector dat hij aanhaakt bij het klimaatakkoord. Desondanks lijken de fossiele investeringen van Nederlandse banken nog helemaal niet te slinken. Of zijn we dan te ongeduldig?

‘Helemaal niet. Ik vind dat we veel té geduldig zijn. Het is onbestaanbaar dat Shell en sommige grote industrieën zeggen: we gaan eens gezellig een doel voor 2050 stellen. En zo babbelen we weer verder. Het probleem is nu! We moeten ons met z’n allen richten op die 49 procent – of nog liever 55 procent – minder CO2-uitstoot in 2030. Als we dat goed doen, geloof ik het voor die volgende twintig jaar ook wel.

‘Weet u, we zijn in Nederland relatief goed in acute crises, zoals nu ­corona. Vergezichten gaan ons ook prima af. Maar iets concreet neerzetten, de komende vijf tot tien jaar, dat lukt nauwelijks. Dit ga je niet met ­liberaal marktdenken oplossen. Zoiets vraagt veel meer regie vanuit de overheid. En de centrale bank kan eisen dat banken meer eigen kapitaal aanhouden voor bruine leningen, dat maakt zulke kredieten vanzelf onaantrekkelijker. Maar laten we nou vooral wat gaan doen. Dan kunnen we tijdens de rit altijd nog het een en ander bijstellen. In plaats van eindeloos te wikken en wegen.’

Nog even over uw vertrek. U krijgt een extra jaarsalaris mee, waardoor uw totale inkomen in 2020 uitkwam op 744 duizend euro. Is dat niet ongebruikelijk, zeker voor een idealistische bank?

‘Ik ben in maart 65 geworden. Dat vond ik een mooi moment om nog eens wat andere dingen te gaan doen op het vlak van duurzaamheid en bankieren. Zo’n vertrekpremie van één jaarsalaris is bedoeld om daar ­financiële ruimte voor te bieden. Dat is in lijn met ons eigen beloningsbeleid en de Nederlandse wetgeving.’

U gaat dus niet met pensioen?

‘Dat woord komt niet eens bij me op. Ik ga niet achter de geraniums zitten. Er moet nog zó veel gebeuren, en veel tijd hebben we niet meer.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden