Tom Tjaarda: de laatste der gentlemen-designers

Auto's als nette pantalons en met adelijke klasse

De net-niet-Nederlander die u gekend had moeten hebben: Tom Tjaarda.

Tom Tjaarda Foto YouTube

Vorige week, op 1 juni, overleed, 82 jaar oud, de legendarische auto-ontwerper Tom Tjaarda. Schiet u nu verheugd in de versnelling 'Legendarisch? Tjaarda? Holland spreekt een woordje mee?', dan mag dat best, al is het maar omdat de autowereld tegenwoordig vergeven is van de Nederlandse topontwerpers.

Voluit heette hij Tjaarda van Starkenburg en al werd hij in autostad Detroit geboren, hij was de zoon van de Nederlander Jan Tjaarda van Starkenburg, die eenmaal geëmigreerd naar de VS onder de voornaam John óók al naam had gemaakt als auto-ontwerper. Over zijn studiemodellen onder de naam 'Sterkenberg series' (de familie was dol op het ver-Amerikaniseren van namen) wordt gefluisterd dat die van invloed zijn geweest op Ferdinand Porsches Hitlerauto, de Volkswagen Kever. Jan, John voor Amerikanen, zou uiteindelijk zijn standbeeld verdienen voor de toen futuristisch ogende Lincoln-Zephyr (1936).

Tom werd als architectuurstudent gescout door het Italiaanse ontwerphuis Ghia, waar hij vanaf 1958 stage mocht lopen. Twee jaar later kon hij overstappen naar concurrent Pininfarina; de rest van zijn carrière zou hij beide huizen afwisselen, om via Fiat en Ford te eindigen bij zijn eigen bureau.

Zijn opmerkelijk consistente carrière zou hem de officieuze titel 'laatste der gentlemen-designers' opleveren - en niet alleen omdat hij zo bescheiden en aardig was, wat hij óók was, zoals al zijn leerlingen zullen beamen. Het zijn zijn ontwerpen zelf die iets adellijks hebben. Dat zit hem in het geweldige understatement. Hij tekende twee Ferrari's van het niet-lawaaiige soort, de 365 California (1966) en de superchique 330 GT 2+2 (1964). En hij werd beroemd vanwege twee heerlijk elegante eenvoudige sportwagentjes: de een beetje vergeten Innocenti 950 Spider (1960) en de Fiat 124 Sport Spider (1966) - de laatste werd zo'n historisch ontwerp dat er vorig jaar een retroversie van werd uitgebracht. Detail dat werd overgenomen uit het origineel: de getuite trapeziumvormige grill, een vorm die je niet toevallig op veel hedendaagse auto's aantreft.

De Lincoln-Zephyr.
De Ferrari 330 GT 2+2

Ook Tjaarda's commercieel succesvolste ontwerp, de million seller Ford Fiesta uit '76, met die kleine schrander kijkende oogjes, blonk uit in klare lijnen en heldere eenvoud. Het zijn auto's zoals Hergé ze tekende in de Kuifje-albums: met kleine ronde lampen, slank, met een paar scherpe plooien, als een nette pantalon.

Kuifje hebben ze nooit gehaald. Een ontwerp van zijn vader trouwens wel. Dat verfijnde cabrioletje van Kapitein Haddock in De 7 kristallen bollen: een Lincoln-Zephyr. Holland spreekt een woordje mee.

Chris Buur

Elke twee weken schrijft Sheila Sitalsing of Chris Buur over wat hun is overkomen of opgevallen op de weg en in de berm.

Een oude Ford Fiesta.