Toekomst bij Toyota is niet langer zeker

Werknemers in Japan zien hun dromen in rook opgaan door terugvallende verkopen bij autofabrikanten...

In het imposante Toyota Kaikan Museum lijkt de crisis in de auto industrie ver weg. Toeristen en zakenmensen uit de hele wereld vergapen zich aan de nieuwste modellen van Toyota in de hypermoderne showroom. Vooral het stadswagentje IQ is favoriet. Denk aan de Smart, maar dan met twee kleine zittingen achterin. Een groep Denen van het bedrijf Veritas is diep onder de indruk. Wat bracht hen hier? ‘Wij verkopen windturbines aan Toyota’, zegt een groepslid. ‘Het bedrijf investeert namelijk ook in alternatieve energie.’

En, zoals het museum leert, in huizen, mobiele telefonie, kredietverstrekking, ouderenzorg, bebossing en robotten. Die muziek maken. Zoals een witte robot in de showroom die het vrolijke deuntje Friday Night speelt op de trompet en na afloop de gasten uitzwaait.

Eenmaal buiten, op straat, is de sfeer veel minder opgewekt. De regio rondom Toyota stad (meer dan 420 duizend inwoners) is hét industriële hart van Japan. Niet alleen Toyota, maar ook andere grote exportbedrijven zoals Mitsubishi, Brother Industry en Yamaha hebben hier hun grootste productievestigingen. De nadruk ligt echter op auto’s. In de regio zijn zeker 400 bedrijven en 76 duizend banen, gerelateerd aan de auto-industrie.

En die verkeert in problemen nu de verkopen, met name in de Verenigde Staten en Europa, dramatisch zijn gedaald. Donderdag werd bekend gemaakt dat de grote Japanse autoproducenten (ook Isuzu, Nissin en Suzuki) in totaal 8.100 contracten van parttimers niet zullen verlengen.

Bij Toyota Motor Corporation, het grootste autoconcern ter wereld en een van de meest gezonde bedrijven in de branche, vallen de zwaarste klappen. De productie is teruggebracht en drieduizend parttimers komen op straat te staan. Parttime werk betekent in Japan overigens dat iemand een tijdelijk dienstverband heeft maar wél fulltime werkt. Inmiddels gaat dat op voor een derde van de Japanse beroepsbevolking.

Toyota heeft fabrieken in het hele land. Maar vooral in Toyota stad, waar het hoofdkantoor staat en de Motomachi en Tsutsumi fabrieken liggen, wordt de broekriem aangetrokken. ‘Normaal gesproken hadden we hier elke vrijdag en zaterdagavond feestjes van Toyota-afdelingen’, zegt Kenji Nakamura, bedrijfleider van het populaire eettentje Murasaki. ‘Nu is dat nog maar eens in de twee weken. Ik heb ook studenten van de universiteit als klanten. Zeker de helft rekende er op straks een baan bij Toyota te krijgen. Dat is nu onwaarschijnlijk.’

Maar vooralsnog worden vooral de fabrieksarbeiders geraakt. ‘Het bedrijf Hoei Kotsu waarvoor ik werk, vervoert ook fabrieksarbeiders in minibusjes van de fabrieken naar de appartementencomplexen van Toyota’, zegt de taxichauffeur Hatsue Oshima. ‘Velen huren daar een kamer omdat ze uit verafgelegen streken als Kyushu en Hokkaido komen. Maar nu hun contracten niet zijn verlengd staan de meeste gebouwen leeg. De minibusjes rijden nauwelijks meer en ook het taxigebruik is drastisch teruggelopen. Ik heb het nog nooit zo rustig gehad.’

Op naar Hello Work, het banencentrum van de overheid dat het hier vooral moet hebben van de Toyota-industrie. Het zit stampvol. Mensen van alle leeftijden bekijken het werkaanbod via computers en hebben daarna een gesprek met een consultant.

‘Normaal gesproken had Toyota per maand duizend nieuwe fabrieksarbeiders nodig, omdat het werk in de productie zwaar is en het verloop groot. Die tijd is voorbij’, zegt directeur Masami Kawajiri. ‘In de periode juli tot en met september is de werkgelegenheid met ruim dertig procent afgenomen.’ Maandelijks heeft hij overleg met de personeelsafdeling van het bedrijf. ‘Aan alles merk ik dat er zwaar weer op komst is.’

Toch is Kawajiri niet pessimistisch. ‘In deze regio, de Aichi prefectuur, barst het van de industrie. Ook ik heb nog steeds werk te bieden, vooral in de logistiek. Het zijn echter alleen nog kortlopende contracten van vier tot zes maanden. Het aantal banen per werkzoekende ligt in Aichi nog steeds op 1,26.’

In het kantoor van Hello Work is het een komen en gaan van uiteenlopende types. Iedereen groet vriendelijk maar niemand wil praten met de pers. Ook bij de Motomachi fabriek zijn de mensen zwijgzaam. Met uitzondering van Tadao Wakatsuki die al 42 jaar in de productie werkt.

‘Voor veel collega’s is de toekomst somber’, zegt hij. ‘Er zijn twee soorten parttimers, mensen die niet zo gemotiveerd zijn en geen vaste baan willen. Die hebben kortlopende contracten en gaan zo ergens anders heen.

De andere categorie bestaat uit gemotiveerde mensen die contracten kregen voor 2 jaar en 11 maanden. En hoopten op een vaste aanstelling. Na drie jaar is een bedrijf daartoe verplicht. Die mensen zien hun droom in rook opgaan.’

Heeft hij zelf iets te vrezen? ‘Ik denk het niet maar je weet het nooit. Een Toyota-topman heeft ooit gezegd dat het bedrijf nooit mensen zal ontslaan die in vaste dienst zitten. Tenzij de dagelijkse productie in Japan daalt tot onder de 13 duizend auto’s per dag. In juli produceerden we nog 17 duizend auto’s. Nu is dat aantal al gedaald tot 15 duizend.’

Het concern heeft fabrieken overal ter wereld, vooral in lage lonen landen. Wakatsuki: ‘Mensen dáár ontslaan, brengt mogelijk politieke of diplomatieke problemen met zich mee en levert niet zoveel op. In Japan zijn we veel duurder en zal eerder worden gesneden in de arbeidskosten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden