Tobin tax kan speculanten ontmoedigen

De Tobin tax kan een goede manier zijn om de financiële sector terug in het hok te dwingen.

Van onze verslaggever Ayolt de Groot

Bij iedere financiële crisis wordt ie vroeg of laat van stal gehaald: de Tobin tax. Oftewel: een belasting op financiële transacties om speculatie aan banden te leggen.

Maar dit keer komt de suggestie om de omstreden, nog nooit in de praktijk gebrachte maatregel weer op de agenda te zetten wel uit heel onverwachte hoek.

Adair Turner, hoofd van de Londense toezichthouder op de financiële sector, de FSA, keek de afgelopen jaren vanaf de zijlijn toe hoe het vrijemarktdenken de City tot grote hoogten stuwde. Hoe vrijer, hoe beter, was het devies.

Opvallend is dat juist Turner inziet dat de financiële industrie te groot is geworden en te destabiliserend. En dat de Tobin tax wellicht een goede manier is om de sector terug in zijn hok te dwingen.

De Amerikaanse econoom James Tobin, winnaar van de Nobelprijs, lanceerde het idee al in 1978. Hij stelde voor om een kleine belasting te heffen op valutatransacties, om op die manier grote wisselkoersschommelingen tegen te gaan. Een groot deel van de handel op de valutamarkten – waar toen nog dagelijks ruim 12 miljard euro in omging, tegen 2.800 miljard nu – is vluchtig, redeneerde hij, en heeft in potentie een verwoestend effect op de economie.

Het is een probleem waar vooraal opkomende, snel groeiende landen last van hebben: in economisch florissante tijden brengen investeerders het geld met bakken binnen, om het in een flits weer weg te halen wanneer er om welke reden dan ook een vertrouwenscrisis ontstaat.

Het gevolg daarvan is dat de wisselkoers instort en de inflatie torenhoog oploopt. De centrale bank is gedwongen de rente te verhogen om de kapitaaluitstroom te remmen, met desastreuze gevolgen voor de reële economie.

Tobin stelde een minieme belasting voor per transactie, zeg 0,1 procent. Speculanten op zoek naar snelle winsten worden zo ontmoedigd, terwijl er voor stabiliserende, langetermijninvesteringen geen gevolgen zijn, omdat het kleine belastingpercentage het rendement nauwelijks beïnvloed.

Tobins idee is vaak te horen in kringen van andersglobalisten, die graag zouden zien dat de inkomsten uit een belasting op flitskapitaal worden aangewend om ontwikkelingslanden te helpen.

Turner spreekt nu over een bredere Tobin tax, niet alleen op valutatransacties, maar op financiële transacties in het algemeen. Veel economen delen zijn analyse dat er iets moet gebeuren om de excessen in de financiële sector aan banden te leggen, maar zij betwijfelen of de Tobin tax de juiste manier is.

‘Deze maatregel zou alleen zinvol zijn als de omvang van de handel het probleem was’, laat de Britse econoom Martin Wolf, tevens columnist voor de Financial Times, in een reactie weten. ‘Ik denk dat het probleem ligt in de omvang van de balansen van banken en mate van kredietcreatie. Dan is het beter banken te verplichten hogere kapitaalbuffers aan te houden.’

Paul de Grauwe, hoogleraar internationale economie aan de universiteit van Leuven vindt ook dat de financiële sector ‘wel erg veel wind produceert’. Maar alle transacties belasten is ondoenlijk, meent hij.

De Grauwe: ‘Ik zie meer in een systeem waarbij banken direct premie betalen aan de overheid. Ze zijn immers impliciet altijd verzekerd: als het misgaat, springt de overheid bij. Maar nu betalen ze alleen premie als er brand uitbreekt. Het zou logisch zijn als de premie doorloopt als de brand is geblust.’

Arnoud Boot, hoogleraar Financiële Markten aan de Universiteit van Amsterdam, vindt dat de Tobin tax het ‘wezen van de financiële markten aantast’. ‘Financiële markten leven bij liquiditeit, bij handel. Die moet je dus niet met een belasting aan banden leggen.’

Volgens Boot is er ‘wel wat voor te zeggen’ dat banken nu te veel onder druk van de beurs opereren. ‘Maar als je dat een ongewenste situatie vindt, moet je een bank van de beurs halen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden