Tien vragen over de euro

Het inruilen van de gulden voor de euro in 1999 zal praktische consequenties hebben voor de consument. De belangstelling voor de euro neemt toe, merkt het Nationaal Forum voor de Introductie van de Euro dat tot taak heeft de introductie van de munt te begeleiden....

Waarom moet de euro?

Wisselkoersen tussen nationale munten belemmeren de handel, denken de deelnemers aan de EMU. En de handel moet in de gemeenschappelijke Europese markt, waar geen grenzen meer zijn, juist kunnen bloeien. Wisselen kost geld, en bovendien zijn schommelingen in de koersen lastig voor im- en exporterende bedrijven.

Ook al is er nu een vast stelsel van wisselkoersen tussen de lidstaten van de Europese Unie, regelmatig worden de koersen aangepast. Zo had de Noord-Europese auto-industrie veel last van de devaluatie van de Italiaanse lire in 1992, die de Fiats en Lancia's goedkoop maakte ten opzichte van de BMW's en Peugeots. Eén munt moet een einde maken aan deze 'concurrerende devaluaties' in Europa.

De Europese leiders hopen stiekem dat de euro de belangrijkste munt ter wereld wordt, naast of boven de dollar. De Europese markt zal immers zo'n beetje de grootste op aarde worden, gemeten naar economische activiteit. Dat komt ten goede aan het bedrijfsleven, dat daardoor veel gemakkelijker goedkoop aan kapitaal kan komen.

Hoeveel zal de euro waard zijn?

De euro kent een voorloper, de huidige ecu. Dat is geen echte munt, maar een rekeneenheid, een gewogen gemiddelde van de elf munten die nu in het Europese Monetaire Stelsel zitten. Eén ecu is nu 2,16 gulden waard. Op 1 januari 1999 wordt de dan geldende waarde van de ecu officieel de waarde van de euro. De verwachting is dat die waarde dan niet veel zal verschillen van de huidige koers van de ecu.

Gaan we er in koopkracht op achteruit?

Het officiële antwoord luidt: nee. Stel dat de euro precies twee gulden waard is. Dan ontvangt iemand met een maandinkomen van vierduizend gulden voortaan tweeduizend euro. Maar een brood kost dan in plaats van een rijksdaalder nog maar 1,25 euro. Dat maakt niets uit dus.

Toch bestaat er een kans dat de burger (en ondernemer) de omzetting zal voelen. Als de Europese regeringsleiders niet streng zijn tegen landen die er binnen de eigen grenzen een budgettair potje van maken (zoals Spanje en Italië), dreigt een toename van de inflatie in heel Europa.

Dat gevaar is voor Nederland, dat al jarenlang het laagste inflatiecijfer van Europa kent, niet ondenkbeeldig. Stijgt de inflatie, dan kost een brood na de omzetting geen 1,25 euro, maar bijvoorbeeld 1,50 euro. En een televisie van 1200 gulden geen 600 euro, maar 720.

Meestal zullen vakbonden in de cao-onderhandelingen de inflatie proberen te compenseren met vergelijkbare loonstijgingen. Maar het kan zijn dat bonden en werkgevers in het jaar voor de introductie een gematigde loonstijging vastleggen in tweejarige cao's, om vervolgens een jaar later overvallen te worden door hoge inflatie. In dat geval voelt de burger de pijn van de euro wel degelijk, zij het tijdelijk.

Moeten we betalen voor het wisselen van guldens in euro's?

De banken, die de guldens moeten innemen en vervangen door euro's, willen de kosten van het wisselen verhalen op bedrijven en burgers. Ze kunnen dat rechtstreeks doen, of door het vragen van provisie. Dat kan in de papieren gaan lopen voor mensen die met duizenden guldens uit de spreekwoordelijke oude sok aan komen zetten.

De banken houden zich nog erg op de vlakte over hun strategie. Ze overwegen de kosten niet rechtstreeks in rekening te brengen, maar via een generieke verhoging van alle tarieven voor het betalingsverkeer. Of de overheid moet met subsidies bijspringen. In dat geval betaalt de burger natuurlijk ook, maar dan met zijn pet van belastingbetaler op.

Wanneer krijg ik voor het eerst met de euro te maken?

Bent u 'slechts' consument? Dan hoogstwaarschijnlijk niet eerder dan in 2002. Dan wordt de gulden definitief afgeschaft, en komt de euro beschikbaar als munt en bankbiljet. Tot die tijd, vanaf 1999, is de euro al wel te gebruiken in het girale verkeer.

De Nederlandse burgers zullen daar niet veel van merken. De banken zijn niet van plan vanaf 1999 de particuliere klant meteen te overladen met 'europroducten' zoals een euro-rekening of een euro-chipkaart. Winkels, de Belastingdienst en de nutsbedrijven blijven tot 2002 in guldens rekenen. Werkgevers zullen het salaris tot dat jaar in guldens uitbetalen.

Bedrijven, met name de internationaal opererende, zullen wel eerder met de euro te maken krijgen. Voor hen introduceren de banken meteen euro-diensten.

Wie belegt op de beurs moet ook aan de euro. De Amsterdamse beurzen zijn van plan de koersen snel na de introductie in 1999 in euro's te gaan noteren. De staat zal zijn obligaties vanaf de introductie meteen in euro's laten luiden. Bent u trendsetter, en wilt u als particulier toch de euro, dan zullen banken u desgevraagd wel helpen met een euro-betaalrekening. U zult er wel voor moeten betalen.

Verandert de euro iets aan mijn hypotheek?

Nee. Het wordt via een speciale Europese verordening verboden om iets te veranderen aan hypotheken, andere schulden, spaartegoeden, pensioenen of welk contract dat luidt in guldens dan ook. Overal waar 'gulden' staat moet voortaan 'euro' gelezen worden, met een omrekeningsfactor uiteraard.

Die factor wordt wettelijk vastgelegd. Zelfs het aantal cijfers achter de komma waarmee gerekend moet worden, staat vast. Legt een huiseigenaar nu de rente van zijn hypotheek voor tien jaar vast, dan is hij zeker dat hij tot 2006 hetzelfde percentage blijft betalen.

Maar er is een schemergebied. Niet alles ligt vast in contracten. Wat te zeggen van een prijslijst in een catalogus bijvoorbeeld? Officieel is dat geen contract. De uitgever van zo'n lijst kan bij het omrekenen van alle prijzen er iets bovenop leggen. Waarschijnlijk ongestraft.

Verdwijnt De Nederlandsche Bank?

Nee, maar hij wordt wel veel minder belangrijk. Het monetaire beleid wordt vastgesteld in Frankfurt, door de Europese Centrale Bank. De president van De Nederlandsche Bank heeft daar wel een stem, naast die van presidenten uit de andere deelnemende landen. De Nederlandsche Bank gaat het beleid hier uitvoeren, en wordt daarmee een soort agentschap, zoals de centrale bank die nu al in een aantal provincieplaatsen heeft.

Europa krijgt in feite hetzelfde systeem van centrale banken als de Verenigde Staten, dat ook een monetaire unie is. Wie weet nog dat VS twaalf verschillende centrale banken telt met evenzovele dollars? Ze zijn zelfs zichtbaar verschillend. Op een dollar uit Texas staat de handtekening van een andere bankpresident dan op een dollar uit Californië of New York.

Wordt overboeken naar het buitenland gemakkelijker en goedkoper?

Helaas, voor de consument vooralsnog niet. Het vlot nog niet erg met de bouw van een Europese bankgirocentrale die alle onderlinge betalingen zou moeten afwikkelen. In 1999 worden de betalingssystemen van de centrale banken van de deelnemende landen wel aan elkaar gekoppeld. Dat is niet toegankelijk voor particulier betalingsverkeer. Betalingen van consumenten zullen via het bestaande circuit worden afgewikkeld, een ingewikkeld en tijdrovend systeem van zogeheten correspondent-bankrekeningen van de commerciële banken. Het blijft geld kosten, al zal het wel minder worden dan nu.

Wat doe ik met mijn zak vol zwarte guldens?

De invoering van de euro wordt niet gebruikt om zwart geld op te sporen. Er komt geen geldzuivering zoals in 1946 met het 'tientje van Lieftinck'. Iedereen kan begin 2002 zoveel omwisselen als hij wil. Wat niet wil zeggen dat er ongestraft witgewassen kan worden. Iedere contante transactie van 25 duizend gulden of meer moet volgens de wet nu al bij de autoriteiten gemeld worden, en dat zal bij de omzetting van guldens naar euro's niet anders zijn.

Hoe ziet de euro er uit?

Binnen een paar weken is duidelijk hoe de euro er als munt en bankbiljet uit gaat zien. Eén kant van elke munt mag per land anders worden vormgegeven; op elk biljet is op een vijfde deel van het oppervlak op één kant ruimte voor een nationale afbeelding.

Een ding staat vast: de cent keert terug! Nu kennen we in Nederland als kleinste eenheid de stuiver. Maar er komt een honderdste euro, die ook echt cent gaat heten.

Er komen daarnaast munten van 2, 5, 10, 20 en 50 cent, en 1 en 2 euro. Het kwartje verdwijnt dus. Er zullen zeven bankbiljetten komen: van 5, 10, 20, 50, 100, 200 en 500 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.