Column Peter de Waard

Terwijl overal in Europa mensen de auto uit worden gejaagd, worden die er in Nederland juist ingejaagd

Onderwijs, elektrisch rijden, cultuur en de publieke omroepen worden gesubsidieerd en zijn soms zelfs gratis. Maar het openbaar vervoer moet zijn eigen broek ophouden. Sinds 1994 krijgen de Nederlandse Spoorwegen geen subsidie meer. Ze moeten zelfs 400 miljoen euro betalen voor de concessie en het gebruik van het spoor. Marktwerking heet dat.

Niet overal gaat het zo. In Tallinn, de hoofdstad van Estland, is het openbaar vervoer voor de 440 duizend inwoners al zes jaar gratis. Sinds de invoering in 2013 is het autoverkeer met 6 procent afgenomen en het aantal reizigers met het openbaar vervoer 14 procent gestegen. Inmiddels hebben 11 van de 15 provincies van Estland hetzelfde gedaan. Luxemburg (600 duizend inwoners) wil volgend jaar ook het hele openbaar vervoer gratis maken.

In Nederland is sprake van een omgekeerde trend. Daar zijn de gemiddelde kosten van het gebruik van het openbaar vervoer in de afgelopen tien jaar sneller gestegen dan die van de auto, zo meldde het CBS maandag. Terwijl overal in Europa de mensen de auto worden uitgejaagd, worden die er in Nederland juist ingejaagd. En dat is een trend die eigenlijk niemand wil. Niet alleen loopt het verkeer daardoor muurvast – hetgeen tot grote economische schade leidt – ook is het slecht voor het milieu, zeker nu er met de stikstofuitstoot een nieuwe plaaggeest is bijgekomen.

Misschien zou de marktwerking van het openbaar vervoer moeten worden teruggedraaid. Nederlanders geven jaarlijks 40 miljard euro uit aan de auto en 4 miljard aan het openbaar vervoer. Als de prijs van autorijden 10 procent wordt verhoogd (benzine-accijns, rekeningrijden, motorrijtuigenbelasting), kan het openbaar vervoer gratis worden.

In Estland zijn sommetjes gemaakt dat gratis openbaar vervoer de economie flink heeft gestimuleerd. Mensen komen sneller naar het centrum van de stad om uit te gaan of te gaan winkelen. Het wordt weer aantrekkelijker om buiten de stad te gaan wonen. Als er geen kaartjes meer hoeven te worden gekocht en gecontroleerd, scheelt dat ook menskracht.

Maar er zitten hier ook haken en ogen aan gratis openbaar vervoer. Ten eerste is de infrastructuur in Nederland ongeschikt. Dat geldt met name voor de NS die 2,5 miljard aan de kaartjesverkoop verdient. Nu al kan het spoor het reizigersaanbod niet aan.

Elke prijsverlaging van 1 procent leidt nog tot een half procent meer reizigers, is een vuistregel. Als de trein helemaal gratis wordt, zal het extra reizigersaanbod zo’n 15 procent zijn. Zelfs dat leidt al tot zo’n grote chaos, dat de files niet verdwijnen en juist nog erger worden.

Voordat de droom van gratis openbaar vervoer kan worden gerealiseerd, zouden vele miljarden in de infrastructuur moeten worden geïnvesteerd. Het geld is er wel. Nu alleen nog de politieke en planologische wil.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden