Terugblik op een onstuimig beursjaar

Een spectaculaire daling van de olieprijs, een einde aan de onstuimige groei van China en negatieve depositorentes. 2015 was in veel opzichten een onstuimig beursjaar. Een overzicht.

Een handelaar op de laatste beursdag van 2015 op de NYSE. De beurzen in Europa deden het afgelopen jaar beter dan die in de VS. Beeld reuters

Zelfs de bananen verslindende beursgorilla Jacko raakte uiteindelijk van zijn à propos. Zelden waren markten zo redeloos en beleggers zo radeloos als in 2015. Maar na een wilde rit sloot de AEX-index (de index van de 25 belangrijkste in Amsterdam genoteerde fondsen) uiteindelijk op 441,82 punten. Dat was een winst van 4,1 procent over het hele jaar. Als daarbij een dividend wordt opgeteld van 3 procent, resteert een totaal rendement van 7 procent.

Elke spaarder, die nog geen procentje haalt, zou daar voor hebben getekend. Niettemin kijken beleggers met gemengde gevoelens terug. In het voorjaar was er nog een winst van meer dan 20 procent dankzij de zogenoemde Draghi-rally. Eind januari kondigde de president van de Europese Centrale Bank aan de geldkraan wagenwijd open te zetten. De euforische stemming die hierop volgde, leidde tot een koersexplosie, waarbij de AEX eind april zelfs een slot van 510,55 punten haalde. Maar daarna kwam de klad erin. Oorzaak was het doorsijpelen van minder goed nieuws over de Chinese economie, die bijna vijftien jaar als de motor van de wereldeconomie had gefungeerd. Toen de centrale bank van China in paniek raakte en begin augustus besloot tot een devaluatie van de munt volgde een scherpe koersdaling, waarbij de grens van 400 punten weer gevaarlijk dichtbij kwam. Maar aan het einde van het jaar volgde een herstel. Na 2012, 2013 en 2014 werd 2015 alsnog een goed aandelenjaar.

Fondsbeheerder Corné van Zeijl van Actiam had graag een minder tumultueuze rit gezien. 'Maar 7 procent is een heel net rendement. En belangrijk is dat de koerswinst gelijke tred heeft gehouden met de stijging van de winst per aandeel. Een van de weinige uitzonderingen is Heineken, waarvan de koers-winstverhouding (het aantal maal dat de winst per aandeel in de beurskoers past) steeg van 17 naar 21.' Ondanks het aanzetten van de geldpers is geen extra lucht in de aandelenmarkt geblazen.

Olie

Drie gebeurtenissen drukten hun stempel op de financiële markten. De eerste was de spectaculaire daling van de olieprijs naar 36 dollar per vat. Het spul ging dit jaar in de uitverkoop - met name omdat Saoedi-Arabië hiermee de Amerikaanse schalieoliesector uit de markt wil prijzen. Het was een opsteker voor de energie-importerende Europese landen, die daardoor in 2015 iets van een economisch herstel lieten zien.

De tweede belangrijke gebeurtenis was de afname van de Chinese groei. Hoewel niemand exact weet wat het Chinese groeicijfer is - het kan 3 procent zijn maar ook 7 procent - is duidelijk dat China in een transitieproces verkeert van een exporteconomie naar een economie die door de binnenlandse vraag moet worden gedreven. Of minder ingewikkeld gezegd: China begint een gewoon land te worden met een normale groei. Dat heeft grote weerslag gehad op de wereldeconomie. Vooral de grondstoffenexporterende landen als Brazilië en Australië raakten in problemen doordat er minder vraag was vanuit hun belangrijkste markt.

Monetaire beleid

De derde belangrijke gebeurtenis was onzekerheid over het monetaire beleid. Bij gebrek aan een duidelijke visie van de gekozen politici, zitten de bureaucraten van de centrale banken van de VS, de eurozone en Japan aan de knoppen van de wereldeconomie. Zij hebben die door wat kwantitatieve verruiming wordt genoemd, in onontgonnen gebied gemanoeuvreerd: een periode van geen of negatieve rente die in de geschiedenis nog niet is voorgekomen. Er is zo veel geld op de markt uitgestort dat geld weinig meer waard is. Alleen leidt het niet tot de gewenste effecten: nieuwe uitbundige groei en een wenselijke inflatie, die daar de smeerolie van moet zijn. Overheden, bedrijven en consumenten bezuinigen of besparen op de kosten in plaats van dat ze investeren en consumeren.

De ommekeer moet komen uit de VS. Maar het herstel is daar zo aarzelend dat het ijzingwekkend lang duurde voordat de Fed durfde te besluiten de rente voor het eerst in acht jaar met een kwart procent te verhogen. De hoop is dat het in 2016 doorzet en er ooit weer normale renteniveaus zullen gelden. Maar dat lijkt nog ver weg. De Europese Centrale Bank verlaagde de rente niet alleen nog verder - tot -0,3 procent voor deposito's - maar besloot ook nog eens tot in het voorjaar van 2017 door te gaan met het opvegen van alle soorten schuldpapier.

De Europese bureaucraten leverden een kleine bijdrage aan het herstel van het vertrouwen. Brussel wist de Griekse premier Tsipras te vermurwen in te stemmen met bezuinigingen, waardoor de gevreesde Grexit vooralsnog werd voorkomen en de euro in rustiger vaarwater kwam.

Euro

De euro werd afgelopen jaar fors goedkoper ten opzichte van de dollar. Daar profiteerden de beurzen in de eurozone van. De winst van de AEX was zelfs bescheiden te noemen ten opzichte van andere beurzen in de eurozone. Ondanks het debacle van Volkswagen met dieselgate ging de Duitse index met liefst 10 procent omhoog. Die van Italië steeg met 13 procent en die van België 14 procent.

Dat Amsterdam achterbleef, was vooral te wijten aan het aandeel Koninklijke Shell, dat voor het eerst sinds vele jaren onder aan de ranglijst bungelt. De energiesector had wereldwijd een rampjaar en was ook de slechts presterende sector. Fabrikanten van consumentenproducten (Unilever en Heineken in Nederland) deden het wereldwijd het best op de beurzen. Daarna volgden de zorg en de ict.

In Nederland kregen de energiegerelateerde fondsen Fugro en SBM Offshore nog zwaardere klappen dan Shell. Zij verdwenen zelfs uit de AEX. Afgezien van het faillissement van het niet meer beursgenoteerde V&D was dat van Imtech een andere grote klap voor de beurs. Er verdwenen ook door overnames verschillende beursfondsen zoals Ballast Nedam. Het jaar 2015 kenden wereldwijd een recordaantal fusies en overnames. Bedrijven zien meer heil in geld verdienen door kostenbesparingen via synergie-effecten, dan geld verdienen door te investeren. Daar stond tegenover dat ABN Amro een zeer verdienstelijke comeback maakte op het Damrak.

Onvoorspelbare markten

Opvallend was dat de beurzen het in Europa aanzienlijk beter deden dan die in de VS, terwijl daar het economisch herstel het verst is gevorderd. Zowel de Dow Jones (een index van dertig fondsen) als de S&P (een veel bredere index van vijfhonderd fondsen) moesten na jaren van forse winsten pas op de plaats maken. Door een daling op Oudjaarsdag eindigden ze 2015 zelfs in het rood: 1 procent voor de Dow en 0,3 procent voor de S&P 500.

De wildste rit beleefden de Chinese beurzen. Doordat de markten begin dit jaar werden geliberaliseerd en opengesteld voor buitenlandse beleggers explodeerden de koersen in de eerste maanden van het jaar. Maar in augustus stortte de markt volledig in en schoot de staat zelfs te hulp. Uiteindelijk resteerde voor de beursindex van Shanghai over 2015 nog een winst van 9 procent. De beurs van Hongkong verloor echter 5 procent. Op de opkomende markten moesten beleggers in 2015 niet zijn. Vooral de Braziliaanse en Russische beurs deden het slecht als gevolg van recessies. In totaal verloor de MSCI opkomende marktindex 17 procent. Ook een index van ontwikkelingslanden verloor 15 procent.

De onvoorspelbaarheid van de markten bleek vooral uit het feit dat de hedgefondsen een rampjaar beleefden. Deze fondsen, die speculeren op kortetermijn-koersbewegingen van aandelen, obligaties, goederen en valuta, bleven achter op het marktgemiddelde. Ook Jacko, die sinds 2000 13 van de 15 keer de markt de baas was, koos dit keer voor bananen waarmee hij de AEX net niet naar de kroon kon steken.


WINNAARS EN VERLIEZERS

Valuta's
Begin dit jaar kostte een euro nog geen 0,9 Azerbeidzjaanse manat. Aan het einde kostte een euro ruim 1,7 manat. De munt van de Kaukasische republiek is bijna gehalveerd en daarmee de slechtst presterende van alle munten in de wereld ten opzichte van de euro. Reden was dat Azerbeidzjan besloot de vaste wisselkoersverhoudingen los te laten nadat het olierijke land getroffen was door een daling van de inkomsten. Hetzelfde deed de Centraal-Aziatische republiek Kazachstan. De tenge maakte na de manat de grootste koersval. Ook de munten van Zambia (kwacha), Wit-Rusland (roebel), Argentinië (peso) en Oekraïne (hryvnia) verloren meer dan een kwart van hun waarde. De munt die het meest in waarde steeg ten opzichte van de euro was de Somalische shilling, net voor de ruppe (Seychellen).

Aandelenbeurzen
De best presterende beurs van 2015 was in euro's gemeten die van Kingston in Jamaica. De beursindex JSE steeg ruim 80 procent dankzij een economisch herstel, financiële stabiliteit en enkele spectaculaire overnames. Drie andere indices die met meer dan 20 procent stegen, waren de beurzen van Letland, Hongarije en Denemarken. De beurs van Oekraïne kreeg opnieuw enorme klappen. Het door opstand geteisterde land zag de beursindex met 56 procent dalen. De beurzen van de grondstoflanden Kazachstan, Zambia, Columbia en Brazilië leden dramatische verliezen, net als die van Egypte en Griekenland.

Goederen
Voor de goederenmarkten was het een van de slechtste jaren ooit. Op grote schaal kelderden de prijzen van delfstoffen, grondstoffen en agrarische producten. Het meest in het oog sprong de prijsdaling van olie met meer dan 30 procent. Ook de metalen palladium, koper en het edelmetaal platina verloren een kwart van hun waarde. Goud en zilver daalden 'maar' 10 procent. Koffie, graan en sojabonen werden ook aanzienlijk goedkoper. Twee goederen die in 2015 wel in prijs stegen, waren katoen en suiker.

Obligaties
Oekraïne mag er dan beroerd voorstaan: een gokje in Oekraïens staatspapier had geloond. Reden was dat de staatsobligaties sterk stegen nadat een schuldherstructureringsplan van het IMF veel gunstiger uitviel dan gedacht. De slechtst presterende staatsobligaties waren die van Brazilië, die ver weg zakten door de recessie en de politieke onrust. Het rendement op Nederlandse obligaties was 0,7 procent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden