Analyse technische sector

Tekort aan technisch personeel staat ambitieus energietransitieplan in de weg

Ambitieus plan, die energietransitie. Maar er is wel technisch personeel nodig om het uit te voeren. En laat daar nu juist een groot gebrek aan zijn, waarschuwen netbeheerders en brancheorganisaties van de technische sector.

Medewerkers van Liander aan het werk aan de Middenweg in Amsterdam. Foto Raymond Rutting

Tien Syrische, Iraanse en Eritrese statushouders lopen er rond bij netbeheerder Stedin, verantwoordelijk voor stroomkabels en gasleidingen in Zuid-Holland en Utrecht. Vóór ze in september aan hun opleiding tot elektromonteur beginnen, volgen ze lessen in taal en werkcultuur. De strenge veiligheidsvoorschriften (altijd een helm op!) zijn zo ingewikkeld niet. Vooral buiten het werk loopt het tiental tegen problemen aan. Als een te hoge rekening van de gemeente op de mat valt en je daar bezwaar tegen moet maken, bijvoorbeeld. Ook dan springt de Stedinbegeleider bij. ‘Het vergt iets meer dan aanwijzen waar de koffieautomaat staat’, aldus een woordvoerder.

De extra begeleiding is niet alleen voor de vluchtelingen fijn: er is een schreeuwend tekort aan technisch personeel, van monteurs tot ingenieurs. Niet voor niets zijn ook bij Liander tien vluchtelingen uit Syrië en Kameroen nu elektromonteur in spé. Het tekort dreigt zelfs een obstakel te worden voor de energietransitie, waarschuwen Liander, Stedin en Enexis, de drie grootste netbeheerders van Nederland. Want al zou het Klimaatakkoord een daverend succes worden en de Nederlandse bevolking helemaal klaar zijn voor de omwenteling: als niemand de ambitieuze plannen kan uitvoeren, schiet het nog niet op.

120 duizend nieuwe medewerkers

Dit tekort aan technisch personeel speelt al jaren en gaat voorlopig ook niet verdwijnen. Het economisch bureau van ING rekende voor dat tegen 2030 120 duizend nieuwe medewerkers nodig zijn in de technologische industrie als geheel. 70 duizend doordat werknemers met pensioen gaan, 50 duizend door de groei van de sector. Het gaat om zowel hoog- als laagopgeleide technici.

‘Nu al lopen we er regelmatig tegenaan dat we opdrachten te laat opleveren’, zegt de woordvoerder van Stedin. Er worden te weinig technici opgeleid, terwijl er door de aantrekkende economie steeds meer nodig zijn. Ook data-analisten en cyberbeveiligers zijn moeilijk vindbaar. En dan moet de energietransitie nog in volle hevigheid losbarsten.

Netbeheerders spelen een belangrijke rol in die transitie. De stroomvraag stijgt, dus moeten ze meer en zwaardere elektriciteitskabels aanleggen. Zon en wind zijn veel wisselvalliger dan fossiele bronnen, dus moet het net flexibeler worden. Dan komt de elektriciteit ook nog eens van steeds meer kleine bronnen, zoals de zonnepanelen op het dak, in plaats van een overzichtelijk aantal energiecentrales. 

Wachtlijsten 

Belangenorganisaties uit de technische sector delen de zorgen, volgens Doekle Terpstra, voorzitter van Uneto-VNI (installatiebranche en technische detailhandel) en Peter Bongaerts, beleidsdirecteur van FME (technische industrie). Volgens Terpstra werkt het tekort aan technisch personeel de energietransitie nu al tegen. Niet alleen voor netbeheerders. ‘Laatst was ik bij een Fries installatiebedrijf dat in de duurzame energie zit, ik laat de naam even achterwege. Daar zeiden ze: ‘We nemen momenteel geen werk meer aan.’ Zoals we vroeger wachtlijsten in de zorg hadden, zo zullen we nu moeten wennen aan wachtlijsten voor technici.’

Consultancy- en ingenieursbedrijf Arcadis bevestigt het beeld. Een woordvoerder vreest dat het personeelstekort de hoeveelheid werk beperkt die Arcadis op gebied van de energietransitie kan aanpakken. Ook Van Oord, een offshorebedrijf dat onder meer betrokken is bij de installatie van grote windmolenparken, heeft moeite met personeel aantrekken. ‘We hebben zo’n 150 tot 200 vacatures openstaan. Op een bedrijf van 4.500 mensen is dat best significant’, aldus een woordvoerder.

Pessimistisch is het offshorebedrijf niet. Als het niet lukt om Nederlands talent aan te trekken, dan komt het wel uit andere Noordwest-Europese landen, zegt de woordvoerder. ‘En in ons traineeprogramma zitten bijvoorbeeld ook Spanjaarden en Italianen.’

Chef geluk

De netbeheerders, van wie de voertaal Nederlands is, moeten iets anders verzinnen om aan personeel te komen. Dat doen ze niet alleen door statushouders aan te nemen. Ze richten zich bijvoorbeeld op 55-plussers en leiden zelf op vakscholen mensen op zonder technische scholing. Zo is Enexis te zien in het RTL-programma Van Passie naar Droombaan, dat later dit jaar wordt uitgezonden. Liander deelde aan zijn personeel virtual realitybrillen uit waarmee familie en vrienden hun werkzaamheden kunnen meemaken. Doel: enthousiasme creëren voor een baan bij het bedrijf. 

Het personeel dat binnenkomt, moet vervolgens ook willen blijven. Behalve goede arbeidsvoorwaarden heeft Stedin daarvoor ook een ‘chief happiness officer’, die werknemers tevreden houdt door te zorgen voor een goede werksfeer, geslaagde bedrijfsuitjes en gesprekken op de werkvloer.

Om de techneuten zo efficiënt mogelijk in te zetten, werken netbeheerders samen, bijvoorbeeld met drinkwaterbedrijven, om werkzaamheden in de grond te combineren. Ook technologische innovaties helpen, zoals de slimme meterkast die automatisch de meterstand doorgeeft. Want wat is er gebeurd met degene die elk jaar langskwam dit af te lezen? Waarschijnlijk omgeschoold voor een andere technische functie.

Onderwijs

Wie echter een structurele oplossing voor het tekort zoekt, moet naar het onderwijs kijken, denkt Doekle Teprstra van Uneto-VNI. ‘Ik vind dat de overheid bij het bekostigen van onderwijs meer naar de arbeidsmarkt moet kijken. We leiden veel te veel mensen op voor beroepen die er straks niet meer zijn en te weinig voor beroepen waarvan we denken dat ze de toekomst hebben.’

Hij vindt het vooral wrang dat er laatste jaren technische vmbo-opleidingen zijn gesloten bij gebrek aan inschrijvingen. ‘We hebben het beroepsonderwijs onder het algemeen vormend onderwijs geplaatst. Als je een keuze maakte voor vmbo of mbo was het al snel: ‘Wat zielig voor je, je doet daar beroepsonderwijs.’ We hebben mensen niet geënthousiasmeerd om een keuze te maken voor het beroepsonderwijs. Daar betalen we nu een grote prijs voor.’ 

Personeelstekorten spelen breder

Niet alleen in de technische sector stikt het van de onvervulde vacatures. Zo leidt een tekort aan vrachtwagenchauffeurs volgens VERN, de brancheorganisatie van wegtransport, tot grote bevoorradingsproblemen. Problemen die toenemen nu vele duizenden chauffeurs de komende jaren met pensioen gaan. Restaurants en hotels, waarvan er door economische voorspoed veel zijn bijgekomen, klagen over een nijpend tekort aan koks en obers. Ook schoonmakers en glazenwassers zijn steeds moeilijker te vinden, volgens het UWVvooral in het midden en zuiden van het land.

Technisch personeel kun je maar beter zo efficiënt mogelijk inzetten. Dus als de netbeheerder toch de gasleiding vervangt, kunnen de huizen op die plek mooi meteen af van gas en aan de warmtepomp. Maar zo eenvoudig is dat niet, merken ze in Purmerend.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.