Column

Tekort aan donoren valt best op te lossen

In Nederland bestaat een tekort aan donororganen. Jarenlang zijn pogingen ondernomen om het aantal donoren te verhogen. Met weinig succes.

Pia Dijkstra. Beeld anp
Pia Dijkstra.Beeld anp

Onlangs heeft de Tweede Kamer een initiatiefwetsontwerp aangenomen waarin geregeld wordt dat iedereen automatisch donor wordt, tenzij hij uitdrukkelijk aangeeft geen donor te willen zijn. Het is allerminst zeker dat dit wetsontwerp het gaat halen in de Eerste Kamer. Zo niet, dan kunnen we weer opnieuw beginnen.

Het zou dan verstandig zijn om eens goed na te denken over de beleidsinstrumenten die worden ingezet om voldoende donororganen te krijgen. Onvoldoende nadenken over deze beleidsinstrumenten is namelijk de belangrijkste oorzaak dat het nooit gelukt is de orgaandonatie goed te regelen.

Een overheid die iets voor elkaar wil krijgen, beschikt over een aantal mogelijkheden om het gewenste beleid te realiseren. Die beleidsinstrumenten kunnen we indelen in drie families. De eerste familie zijn de juridische instrumenten: geboden en verboden. De overheid verplicht kinderen tot hun 17de jaar onderwijs te volgen of verbiedt burgers een huis te bouwen zonder vergunning. De tweede familie bestaat uit financiële en economische instrumenten. De overheid deelt subsidies uit voor kunst of innovatie, maar legt ook heffingen op. Roken en drinken worden door een hoge accijns ontmoedigd. De derde familie is gericht op overtuiging. De overheid probeert door informatie en voorlichting ons gedrag te beïnvloeden. De drie families van beleidsinstrumenten kunnen we kortweg aanduiden als de zweep, de worst en de preek.

Bij ieder beleid is het nodig om goed na te denken over de juiste combinatie van de beleidsinstrumenten en alle mogelijkheden van de drie families systematisch te verkennen. Moet de zweep er over, moeten we de burgers een worst voorhouden, moeten we gaan preken of moeten we voor een combinatie kiezen? De reden dat het nooit gelukt is om de orgaandonatie goed te regelen is de eenzijdige focus op slechts één van de drie families van beleidsinstrumenten. Jarenlang stond de preek voorop en is eenzijdig ingezet op voorlichting en informatie. Er werd van uitgegaan dat de burgers bereid zijn om anderen te helpen door na hun dood organen beschikbaar te stellen. Met als resultaat dat een aantal mensen een donorverklaring heeft ondertekend, maar veel te weinig om te voldoen aan de behoefte aan donororganen.

Voorlichting en informatie, in welke vorm dan ook, hebben nooit geleid tot het beoogde doel. De preek heeft niet gewerkt. Met het nu aangenomen initiatiefwetsontwerp wordt voorzichtig een tweede beleidsinstrument in stelling gebracht. Iedereen wordt donor, tenzij hij uitdrukkelijk aangeeft dat niet te willen zijn. Een heel licht zweepje. De burger kan er eenvoudig onderuit komen door een verklaring te tekenen dat hij geen donor wil zijn.

Het derde instrument, gebaseerd op ruil, is in de tientallen jaren durende discussie over orgaandonatie nooit serieus aan de orde geweest. Terwijl de worst als instrument waarschijnlijk het meest effectief is om het gewenste aantal donororganen beschikbaar te krijgen. Veel mensen weigeren een donorverklaring te ondertekenen, al dan niet onder aanvoering van principiële argumenten over lichamelijke integriteit, maar gaan er wel van uit dat zij zelf in aanmerking komen voor een donororgaan op het moment dat zij het nodig hebben.

En dat is ook zo. Elke wederkerigheid ontbreekt. Dat kan doorbroken worden door in de wetgeving uit te gaan van ruil. Voor wat, hoort wat! Leg in de regelgeving vast dat iemand alleen in aanmerking komt voor een donororgaan als hij zelf een donorverklaring heeft ondertekend.

Met de introductie van het wederkerigheidsbeginsel zal het tekort aan donororganen binnen de kortste keren zijn opgelost.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden