'Tegenwind krijgt Chinese vrouw niet klein'

Chinese vrouwen worden geacht kinderen voorrang te geven boven hun carrière. Wie werkt, ziet haar kroost veel te weinig. Maar het tij keert voor twintigers en dertigers van nu.

Een Chinese vrouw bestuurt een tractor. 'Wat mannen kunnen, kunnen vrouwen ook', zei Mao al. Beeld chineseposters.net

De locatie: een bescheiden textielfabriek in Hang-zhou, een miljoenenstad op zo'n 180 kilometer van Shanghai. De directie heeft de 46-jarige Christine Liu als spreker uitgenodigd. Zij moet een deel van de duizend hoofdzakelijk vrouwelijke werknemers uitleggen hoe je als vrouw kunt 'slagen'. Want het schort nogal aan ambitie, vindt de directie van het overigens succesvolle bedrijf. Dus is Liu gevraagd zichzelf als 'rolmodel' ten voorbeeld te houden. De twintigers en dertigers van de textielfabriek moeten zich laten inspireren door haar indrukwekkende cv, met daarop onder meer farmaceut Pfizer, computerbedrijf Honeywell en het Zwitserse luxeconcern Richemont. Als verantwoordelijke voor personeelszaken wist ze bij de Chinese vestigingen van deze buitenlandse bedrijven tot directieniveau door te dringen.

Zelf wilde Liu in de textielfabriek niet over haar successen verhalen, maar een 'eerlijk verhaal' vertellen over de balans tussen werk en gezinstaken. In 2011 verruilde ze Richemont voor haar eigen 'sociale onderneming' sHero, waarmee ze vrouwen wil helpen naar dat evenwicht te streven. 'Ik vertelde aan de vrouwen van de textielfabriek hoe ik twintig jaar lang gepoogd heb mijn tijd goed te verdelen tussen mijn werk en mijn kind. Na een minuut of tien begonnen sommigen te huilen.'

Christine Liu. Beeld Io Cooman

Het stille leed

De snaar die Liu raakte is het stille leed van veel werkende vrouwen in China. De deelname aan het arbeidsproces is met 64 procent hoog, ook vergeleken met westerse landen. Maar het moet wel voltijds en over overuren valt niet te twisten. De rekening komt bij de kinderen terecht, zo bleek uit de persoonlijke verhalen die het verhaal van Liu uitlokten. 'Een salesmanager vertelde met tranen in haar ogen hoe ze iedere avond thuiskomt, wanneer haar kinderen al in bed liggen en hoe haar jongste dochter dan vraagt: 'Mama, waar ben je naartoe geweest?'. De boodschap van veel verhalen is dat vrouwen meer tijd met hun kinderen willen doorbrengen', zegt Liu.

Het stille leed van ouders en kinderen die elkaar nauwelijks zien, vormt voor haar een belangrijke kanttekening bij het succesverhaal van werkende vrouwen. Niet alleen blijkt dat uit de arbeidsparticipatie, ook hun aandeel in managementfuncties is indrukwekkend. Met 32 procent ligt dat aanzienlijk hoger dan in de VS (20 procent) of Duitsland (16 procent), zo bleek onlangs uit een onderzoek van adviesbureau Grant Thornton, de Women in Business Survey 2015.

Vooral buitenlandse ondernemingen in China kennen hoge functies aan vrouwen toe: 'Bij hen heb je meer kansen dan bij puur Chinese bedrijven. Zij hebben gemiddeld meer dan 40 procent van de managementposities voor vrouwen.' Daarnaast grijpen Chinese vrouwen hun kans als zelfstandig ondernemer. Veelzeggend is dat van de veertien selfmade vrouwelijke miljardairs in 2012 er zes uit China kwamen.

De gunstige cijfers kunnen niet los worden gezien van de oprichter van de Volksrepubliek. Mao is vanaf 1949 bezig geweest af te rekenen met het confucianisme met zijn ondergeschikte positie voor vrouwen. 'Wat mannen kunnen, kunnen vrouwen ook', luidde zijn slogan en op menig poster verscheen een vrouw op een tractor. De vrouwelijke managers van nu danken er hun relatief prominente positie aan en wetgeving waarin gelijke rechten de norm zijn.

Tegenwind

Maar sinds de jaren negentig maakt het confucianisme weer een opleving door, 'waardoor er veel wordt gehamerd op de traditionele rol van de vrouw als moeder', stelt de 31-jarige sinologe Manya Koetse, die op de site 'What's on Weibo' veel over Chinese vrouwenkwesties schrijft: 'Dat houdt ook verband met de vergrijzing, die de autoriteiten met een babyboom willen bestrijden.' Het klimaat is daardoor ongunstig voor vrouwen die hun carrière op de eerste plaats zetten. 'In de staatsmedia wordt vaak negatief geschreven over shengnu (vrij vertaald: 'kliekjes'), hoogopgeleide vrouwen die hun economische zelfstandigheid voorop stellen en hun huwelijk uitstellen. Er is echt sprake van een campagne tegen hen.'

En er is nog meer tegenwind: voor carrièrevrouwen blijkt het halen van de absolute top lastig. Van de bestuursvoorzitters is maar 7 procent vrouw, zo blijkt uit het Grant Thornton-onderzoek, een duidelijke indicatie van een Chinees glazen plafond. In de politiek zijn vrouwen nog dunner gezaaid. Vrouwelijke hoogleraren en doktoren ontmoeten ook weerstanden omdat hen een minder groot netwerk en minder autoriteit wordt toegedicht dan mannelijke collega's. Vrouwen aan de top worden ook nogal eens het lijdend voorwerp van geroddel over seksuele diensten die hen hogerop zouden hebben gebracht.

Niettemin is zowel Christine Liu als Manya Koetse optimistisch gestemd over de positie van Chinese vrouwen. 'Ik zie een generatie aantreden die heel wat agressiever is dan die van mij', aldus Liu. 'Die stelde zich nog bescheiden op, maar de twintigers en dertigers van nu doen dat niet meer en zijn niet bang iets verkeerds te zeggen.' Ook Koetse ziet de emancipatie de goede kant opgaan: 'Chinese vrouwen doen het nu al goed in vergelijking met andere landen en je ziet veel initiatieven waarbij ze elkaar helpen. Ze beseffen heel goed dat hun weg naar de vrijheid loopt via economische zelfstandigheid.'

Veel Chinese vrouwen manager in bedrijf, maar slechts weinig worden CEO.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden