‘Tegen domheid is niets opgewassen’

Opkoop- en hedgefondsen liggen onder vuur vanwege hun agressiviteit jegens bedrijven en hun bijdrage aan de recente kredietcrisis. Er is geen toezichthouder die grip heeft op de mysterieuze fondsen, met vestigingen op de Kaaimaneilanden....

Van onze verslaggevers Ferry Haan en Fokke Obbema

Opkoopfondsen worden de sprinkhanen van de financiële markten genoemd. Hoe kunnen die nuttig zijn?

‘Kijk naar de beurzen, die na het millennium in glijvlucht waren. Hedgefondsen en opkoopfondsen waren de enige die toen serieuze risico’s durfden te nemen. Zij waren de enige die kapitaal verstrekten, terwijl banken dat niet deden. Dat is voor de economie nuttig geweest. Wat betreft de vermeende schaduwkanten ken ik in Nederland geen voorbeelden van bedrijven die met schulden behangen ten onder zijn gegaan. Het gedrag van opkoop- en hedgefondsen is echt niet van ‘moeder, hou je kinderen binnen’.

Docters van Leeuwen werd bij het grote publiek bekend als de ‘super-pg’ die destijds botste met zijn minister van Justitie Winnie Sorgdrager. Sinds 1999 leidde hij de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Die instelling is in die periode uitgegroeid van een bescheiden club met 60 medewerkers naar een organisatie met 450 medewerkers, gevestigd in een kapitaal pand aan de Amsterdamse Vijzelgracht. De AFM houdt de steeds complexere financiële markten dagelijks in de gaten. Toch zal de AFM niet groter worden: ‘We hebben nu wel zo ongeveer de omvang bereikt die we behoren te hebben. De AFM moet nu vooral voldoende marktkennis in huis houden.’

De afgelopen maanden werden de financiële markten en de toezichthouders overvallen door de kredietcrisis. Worden de financiële producten te ingewikkeld voor de toezichthouders?

‘De financiële producten worden ingewikkelder, maar dat is in dit geval geen probleem voor het toezicht. Het is misgegaan in een markt waar professionals met elkaar handelen. Er heeft zich op die markt een enorme productontwikkeling voorgedaan, met allerlei ingewikkelde gestapelde producten. We hebben met andere toezichthouders deze producten onderzocht en de conclusie is dat ze het risico verkleinen, niet vergroten. Hierop is dus geen extra toezicht nodig, wel moet men beter documenteren wat men verkoopt. Dat gaat nu vaak mis, omdat de handel zo snel gaat. Professionals moet je echter vooral met rust laten. Wanneer ze iets kopen wat ze niet begrijpen en ze hebben niet de kredietwaardigheid van hun tegenpartij onderzocht, dan is dat echt hun eigen probleem.’

Toch zijn niet alleen professionals gedupeerd. In de VS hebben 2 miljoen mensen moeite hun hypotheek te betalen, die ze nooit hadden mogen krijgen.

‘Moet ik nu iets zeggen over het bankentoezicht in Minnesota? We hebben in Nederland gelukkig veel voorzichtiger eisen gesteld. Daar werd over gemopperd. Maar zo zie je maar hoe belangrijk dat is. Zo zie je maar.’

De AFM beschermt vooral de kleine belegger. Wat is hierbij uw grootste frustratie geweest?

‘Dat beleggers niet luisteren naar onze waarschuwingen. We hebben een groot onderzoek gepubliceerd over de aandelenleaseproducten. Dat was ergens in 2002, voordat de problemen ontstonden. We staken onze nek uit. We kregen veel kritiek: waar we ons in hemelsnaam mee bemoeiden, want er was toch niets mis met deze producten. Maar er werd niet naar ons geluisterd. Ja, toen het misging. Toen vroeg iedereen waar de toezichthouder was.’

Heeft u al een nieuwe aandelenlease-affaire in de aanbieding? Met welk product gaat het straks mis?

‘Ik maak me vooral zorgen over de beleggingsobjecten. Teak, wijn, vastgoed-cv’s, scheeps-cv’s, noem het allemaal maar op. We kregen 44 aanvragen van partijen die beleggingsobjecten willen aanbieden. We konden er tot nu toe maar 3 goedkeuren. Bij sommige aanvragen verbaas je je erover dat iemand dit durft aan te bieden. Tegelijkertijd verbaas je je er vooral over dat mensen deze producten kopen.’

Zou u hen niet juist moeten beschermen?

‘Er is inmiddels bekend dat mensen gemiddeld 25 uur besteden aan de aanschaf van een nieuwe auto en gemiddeld maar een half uur aan die van een levensverzekering. De waarde van beide aankopen is hetzelfde. Tegen domheid doe je als toezichthouder niets. ’

Hoe kijkt u aan tegen de topsalarissen? Bent u het eens met het vrijwillige salarisplafond van minister van Financiën Wouter Bos?

‘Ik hou niet zo van plafonds. Zo werkt het niet. Soms kan iemand elders meer krijgen. Moet je talent dan maar laten schieten? Ik ben ook van mening dat het niet te gek moet worden, maar je moet ook begrijpen dat het vaak de aandeelhouders zijn die vragen om een hoge beloning van de topman. De commissarissen van bedrijven zullen vooral moeten kunnen uitleggen waarom ze belonen zoals ze belonen. De beloning van Numico-topman Bennink – Ik ken hem niet. Nou ja, ik ken hem wel, maar daar gaat het niet om – moet je wel zien in het licht van de prestatie die hij geleverd heeft. (Bennink verdient 80 miljoen euro aan de verkoop van Numico aan het Franse Danone; red.).

‘Waar ik me wel zorgen over maak, is de beloning van bestuurders bij overnames. In de VS moet een CEO aantonen dat hij het bedrijf verkoopt in het belang van de aandeelhouder. Kan hij dat niet, dan is hij aansprakelijk en is zijn bonus echt snel verdwenen. In Nederland kennen we dit niet, maar zouden we ook iets dergelijks moeten hebben.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden