Teerzandindustrie heeft na weglopen Shell weinig vrijers meer over

Shell trekt de stekker uit zijn projecten voor de winning van olie uit teerzand. Ook andere oliebedrijven trekken hun handen af van het milieu-onvriendelijke en kostbare procedé. Het Canadese teerzand, ooit vol beloften, lijkt veroordeeld tot een marginaal bestaan.

De afgravingen van Shell en partners in de Muskeg River Mine nabij oliestadje Fort McMurray in noordelijk Alberta (Canada). Beeld anp
De afgravingen van Shell en partners in de Muskeg River Mine nabij oliestadje Fort McMurray in noordelijk Alberta (Canada).Beeld anp

'We zijn al meer dan honderd jaar actief in Canada en zijn van plan er te blijven als een van de grootste energiebedrijven van het land.' Klare taal van Shell donderdag in een persbericht waarin de multinational juist aankondigde zijn aanwezigheid in Canada te verkleinen. Het bedrijf stapt grotendeels uit de projecten waarin olie wordt gewonnen uit teerzand.

Voor niemand kan Shells vertrek als een donderslag bij heldere hemel komen. In elke microfoon die hem voor de mond wordt geschoven maakt topman Ben van Beurden al maanden geluiden die in deze richting wijzen. Eind februari nog vertelde Van Beurden het financiële persbureau Bloomberg dat 'er geen plannen in het verschiet liggen om groeikapitaal in teerzand te investeren'. Nu doet Shell zelfs het tegenovergestelde van investeren: afstoten.

Het concern is niet het eerste noch het enige dat zijn handen van het teerzand aftrekt. Half december verpatste zijn Noorse concurrent Statoil zijn volledige belang in Kai Kos Dehseh, een mijn in de provincie Alberta. ConocoPhillips liet eind februari weten dat de verwachte opbrengsten uit Canadees teerzand flink lager zullen zijn. Daarmee bereikten zijn oliereserves in een klap het laagste peil in vijftien jaar. Een dag later deed Exxon Mobil hetzelfde. De waarde van de bezittingen van Exxon Mobil kromp daardoor pardoes met 15 procent.

Een truck wordt geladen met teerzand, in een veld van Shell in de Canadese provincie Alberta. Beeld afp
Een truck wordt geladen met teerzand, in een veld van Shell in de Canadese provincie Alberta.Beeld afp

De Canadese teerzandindustrie, ooit vol beloften, houdt op deze manier weinig vrijers over. De Canadese overheid verleende decennia geleden duizenden vergunningen voor oliewinning in de nationale teerzanden. Ieder zichzelf respecterend oliebedrijf sloeg zijn tenten in Canada op. Dat land herbergt ruwweg 70 procent van alle geschatte teerzandreserves. De rest is te vinden in Kazachstan, Rusland en Venezuela.

Geen schoonheidsprijs

Als geld en techniek geen probleem waren en natuurbehoud ook niet van belang was, zou de wereld liefst 2 biljoen vaten olie uit het teerzand kunnen winnen - meer dan er aan bewezen voorraden olie in diepere aardlagen en de zeebodem zitten.

Maar geld, techniek en natuurschoon spelen wel een cruciale rol bij het teerzand, dat bestaat uit een mix van oliehoudend bitumen en zand. Om een vat vol olie te produceren uit teerzand moeten bergen grond worden afgegraven, worden fijngemalen en met warm water vermengd. Daarna wordt in grote bezinkbakken het lichtere bitumen van het zand gescheiden.

Het is een kostbaar procedé dat niet snel de schoonheidsprijs zal krijgen van natuurbeschermers. Of van de inheemse volkeren in Canada die rechtszaken aanspannen om de teerzandwinning tegen te houden. Dat laatste niet zozeer omdat de grond van hun voorvaderen wordt ontheiligd, maar omdat de Indianen volgens oude afspraken de vergunningen voor de oliewinning hadden moeten verstrekken, en niet de regering in Ottawa.

Wat verkoopt Shell nu precies?

De multinational verkoopt zijn belang van 60 procent in het Athabasca Oil Sands Project, dat bestaat uit twee Canadese mijnen die al olie uit teerzand winnen. Het doet afstand van het volledig eigendom van het Peace River-complex en andere onontgonnen gronden in de Canadese provincie Alberta. Shell neemt een belang van 10 procent in Marathon Oil Canada, dat wel olie uit teerzand wint. Netto leveren de transacties Shell 6,9 miljard euro op.

Lage olieprijs

Maar natuur noch natives dwingen Shell tot een koerswijziging: dat doet de olieprijs. Een nieuwe mijn openen in Canada is pas aantrekkelijk als de wereld 100 dollar (94 euro) wil betalen voor een vat Brent Crude, de oliesoort waarmee de internationale handel rekent. Op dit moment schommelt de olieprijs rond de helft daarvan. Mocht de olieprijs wel weer de lucht in schieten, dan hoopt Shell met andere technieken, zoals vloeibaar aardgas, zijn winstcijfers op peil te houden.

Het is de vloek van de teerzandindustrie: iedereen dingt naar de hand van dit muurbloempje als de olieaanvoer stokt door crises of politiek-strategisch gekonkel. Maar in betere tijden wil er niemand met haar dansen - nu dus Shell ook niet meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden