Techno-koe

TWEE jaar lang heeft de Europese Commissie gezocht naar onrechtmatigheden in de roemruchte technolease-constructie. De ambtenaren van Karel van Miert, eurocommisaris voor Mededinging, vermoedden dat de Nederlandse fiscus zich begin jaren negentig aan concurrentievervalsing had bezondigd door Philips en de Rabobank grote belastingvoordelen te gunnen....

Toine Berbers

Maar gisteren kwam de Commissie met de bijna laconieke conclusie dat de veelbekritiseerde constructie wel degelijk door de beugel kon. Het betrof geen staatssteun aan een of enkele specifieke bedrijven, maar het ging om een regeling die ook voor anderen openstond.

Bovendien, zo hebben de Brusselse ambtenaren berekend, heeft de Nederlandse staat goed geboerd met technolease, omdat hij aan het eind van de rit 68 miljoen gulden extra aan belastinginkomsten opstreek: technolease blijkt een fiscale melkkoe. De Brusselse rekensom was des te verrassender omdat in Den Haag de indruk bestond dat het ministerie van Financiën ter redding van de grootindustrie miljoenen over de balk had gesmeten.

Het ministerie van Financiën kon met moeite triomfalisme over Van Mierts conclusie onderdrukken. 'De staatssecretaris is verheugd dat zijn belastingwetgeving in overeenstemming blijkt met die van Europa', was de officiële reactie van de PvdA'er Willem Vermeend. Maar ondertussen lacht het hele ministerie in zijn vuistje.

Want in Den Haag is jarenlang gekrakeeld over de omstreden belastingtechnische truc, die in 1993 het noodlijdende Philips weer op de been hielp. Het door concurrentie uit Azië murw gebeukte elektronicaconcern ontdekte met behulp van financiële wizzkids van de Rabobank dat de lege kas gevuld kon worden met de verkoop van kennis. Toenmalig CDA-minister Andriessen van Economische Zaken gaf zijn fiat: de doos van Koos.

Aan de Rabobank werden octrooien, patenten en andere knowhow overgedaan voor 2,8 miljard gulden. Rabo was zo goed om deze voor het Eindhovense bedrijf broodnodige informatie terug te verhuren, maar hield er een kolosale aftrekpost voor de belastingen aan over.

De kritiek zwol in de loop van de jaren sterk aan: de overheid was in een oude, slechte gewoonte vervallen door miljarden te pompen in cruciale, maar verliesgevende bedrijven.

Uiteindelijk kwam de Rekenkamer eraan te pas. Die ontdekte op Financiën rekensommetjes, waarin werd gevreesd voor tegenvallers van honderden miljoenen. Bovendien kregen de controleurs van het Lange Voorhout knallende ruzie met Hans Wijers, toenmalig minister van Economische Zaken, die naar hun overtuiging te weinig meewerkte.

De Rekenkamer wenste ook te beschikken over een geluidsband waarin de vaste Kamercommissie van Economische Zaken vertrouwelijk gesproken had over de constructie. De betrokken opname bleek gewist. De onlangs overleden PvdA'er Henk Vos werd ervan beticht hiertoe opdracht te hebben gegeven.

Het oordeel van de Rekenkamer was hard: Technolease was verkapte overheidssteun, want niet beschikbaar voor alle bedrijven. Bovendien had de regeling moeten worden aangemeld in Brussel.

De Kamer riep Wijers en zijn collega Zalm van Financiën enkele keren op het matje. De twee pareerden de kritiek. Wees niet bang, brachten ze in, het zal ons uiteindelijk nog geld opleveren. De Kamer geloofde het maar half.

Maar Van Miert was wakker geschud en ging aan de slag. Zalm en Vermeend werden ter verantwoording geroepen. Niet voor het eerst toonde het duo van Financiën in Brussel de weg goed te weten. Van Miert slikte hun kant van het verhaal.

Wordt technolease nu nog een melkkoe voor Financiën? Zalm en Vermeend hadden het grote geluk dat Philips uit het dal van begin jaren negentig klom. Omdat het concern winst maakt, stegen de inkomsten uit de vennootschapsbelasting.

Van Miert constateert droog dat het ging om een noodgreep die destijds de kas van Philips zo snel mogelijk moest spekken. Omdat de staat uiteindelijk 'geen middelen uitkeert, noch inkomsten verliest' mag het. Maar als Philips verlies was blijven lijden, zouden de Brusselse ambtenaren de Haagse praatjes met een andere bril hebben bekeken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden