Te mooi om halal te zijn

Het mag niet, maar toch zijn moslims oververtegenwoordigd in een piramidespel-achtig verkoopsysteem, ontdekt Maarten Zeegers

Beeld Jiri Buller

Met twee vrienden uit Togo en Mauritanië zit ik in een moskeetje in het Transvaalkwartier. De man uit Togo heeft de telefoon van de man uit Mauritanië kapotgemaakt en nu hebben ze hulp nodig bij het invullen van de verzekeringspapieren. Voor zulke aangelegenheden bellen ze mij.

De twee Afrikanen hebben nog iemand meegenomen die ze graag met mij willen laten kennismaken. Een jongen uit Pakistan met een snel kapsel en een laptop. Hij vertelt over een droom die elf jaar geleden is begonnen en waarvan hij sinds drie maanden deel uitmaakt. Een manier om veel geld te verdienen. Heel veel geld. Zo veel zelfs dat hij na een tijdje niet meer hoeft te werken.

Hij is marketeer voor American Communications Network (ACN) en verkoopt via dit bedrijf telefoon- en internetabonnementen, wellness producten en groene energie. Zijn verhaal: voor elk abonnement dat hij afsluit, ontvangt hij 10 procent commissie van ACN. Om via ACN te werken, moet je jezelf wel eerst inkopen voor 482 euro.

'Ik heb dat er al lang uit', beweert de jongen. De afgelopen drie maanden heeft hij naar eigen zeggen al zestien nieuwe klanten geworven en vier mensen lid gemaakt.

Multi-level marketing

Het zou raar zijn als hij wat anders zou verkondigen. Het wordt namelijk pas echt interessant wanneer anderen via hem ook lid worden van ACN. Over elk product dat zijn nieuwe leden verkopen, krijgt hij nog eens een commissie en van die daaronder ook weer. Zo ontstaat een piramidestructuur waarbij degenen aan de top slapend rijk worden van het werk dat anderen doen. De 482 euro die je moet betalen om te mogen beginnen, gaat naar ACN.

Dit systeem heet multi-level marketing (MLM), maar lijkt verdacht veel op een ordinair piramidespel. In tegenstelling tot andere piramidespelen is multi-level marketing in Nederland niet verboden, omdat daadwerkelijk producten worden verkocht. Die producten zijn natuurlijk niet meer dan een rookgordijn. Het bedrijf en de aangesloten verkopers zijn helemaal niet geïnteresseerd in klanten voor hun producten. Het is hen er vooral aan gelegen om nieuwe vertegenwoordigers binnen te halen.

'Nee, nee, het is geen piramidespel', verzekert de jongen mij. Hij opent zijn notebook en laat de producten zien die hij op zijn persoonlijke pagina van de ACN-website aanbiedt. Als hij op een plaatje klikt, word je direct door geschakeld naar de website van Tele2. 'En vanaf maart verhogen ze ook de commissie van 10 naar 20 procent. Omdat we in allerlei nieuwe landen gaan beginnen, zoals in India.'

Het stadhuis van Den Haag.Beeld Jiri Buller

Verkoopskills

In theorie is het inderdaad mogelijk om winst te maken, maar je moet dan wel over heel goede verkoopskills beschikken. Voor velen blijkt dit een te groot struikelblok, aangezien dezelfde abonnementen vaak elders nog weer goedkoper worden aangeboden. Die commissies moeten natuurlijk ergens van betaald worden. De meeste deelnemers gooien er na een paar weken het bijltje bij neer, 500 euro lichter.

'In het begin had ik ook mijn bedenkingen, maar het werkt echt.'

'Ben je moslim?' vraag ik.

Hij knikt.

'Praktiseer je?'

'Niet echt', zegt hij. Hij beweegt wat ongemakkelijk heen en weer en voegt er dan snel aan toe: 'Maar ik geloof wel.'

Ik leg hem uit dat in de islam multi-level marketing niet is toegestaan. Ik vind het dan ook behoorlijk dapper dat deze jongen dit soort rotzooi in de moskee probeert te verkopen.

'Wie zegt dat?', protesteert de jongen onmiddellijk.

'De imam bijvoorbeeld.'

'Je moet niet altijd luisteren naar wat de imam zegt', reageert hij. 'Ik heb geleerd om voor mezelf te denken. Allah heeft ons toch hersenen gegeven om deze te gebruiken.'

'Bovendien is ACN juist heel islamitisch', gaat hij verder. 'Want in dit systeem moet je elkaar helpen om geld te verdienen. De islam zegt ook dat je elkaar moet helpen.'

Haram

Thuis zoek ik het islamitische oordeel over multi-level marketing en bedrijven zoals ACN. De Permanente Commissie voor Wetenschappelijk Onderzoek en Fatwa's, het belangrijkste religieuze orgaan van de Saoedische overheid is duidelijk: haram. Niet toegestaan.

Belangrijkste reden is dat het de verkoper niet om het product te doen is, maar alleen om de commissie die het oplevert. Daarnaast is er sprake van rente. De top van de piramide verdient geld zonder daar zelf voor te hoeven werken. En het is misleiding: ACN belooft op zijn website en tijdens promotie-evenementen gouden bergen, maar het overgrote deel van de deelnemers komt bedrogen uit. Als het te mooi is om halal te zijn, dan is het waarschijnlijk ook niet halal.

Toch zijn MLM-bedrijven onder moslims ontzettend populair. In Europese landen als Groot-Brittannië en Nederland zijn moslims opvallend goed vertegenwoordigd in het ACN-netwerk.

Succesverhalen

Deze donderdagavond vindt in een vergaderruimte op de vierde verdieping van het stadhuis een presentatie plaats van ACN. Raadslid van de islamitische Partij van de Eenheid, Arnoud van Doorn, stelt dit zaaltje beschikbaar voor geïnteresseerden en verwelkomt de gasten op de gang. Ik ben wat laat, maar er is nog een stoeltje vrij.

De overgrote meerderheid is van niet-Nederlandse komaf, vooral Turken, Marokkanen en Somaliërs. Van hip geklede jongelui tot streng gesluierde vrouwen.

De avond is een aaneenschakeling van succesverhalen van voor elkaar applaudisserende en high fivende vertegenwoordigers in pak. De Marokkaanse Kamal en Libanese Emad schotelen het publiek een glanzende carrière en torenhoge winsten voor. 'Wil je bij de 95 procent horen die in loondienst werkt en eeuwig arm blijft? Of bij de 5 procent die zonder iets te hoeven doen bakken met geld verdient?'

Beeld Jiri Buller

Zwakke plek

Op de derde rij zit een Marokkaanse jongen in wit shirt die bij elke retorische vraag van de sprekers direct zijn handen de lucht in gooit om het publiek mee te krijgen, waarschijnlijk gewoon een medewerker van ACN. Zeker drie keer komt de zin voorbij: 'In het begin was ik heel kritisch, maar toen ik eenmaal geld begon te verdienen, was ik ontzettend blij dat ik had besloten om lid te worden van ACN.' Alles is zo fantastisch en zo positief, dat ik op een gegeven moment zelf overweeg het ook maar te proberen.

De sprekers weten de zwakke plek van de bezoekers te raken. Een Turkse vertegenwoordiger met lange baard vertelt dat hij is begonnen om in het onderhoud van zijn ouders te kunnen voorzien. De plicht van iedere moslim.

'Het is zo makkelijk!', roept hij. 'Wie van jullie kent mensen in Turkije?'

De Marokkaanse jongen in het witte shirt gooit zijn handen omhoog, direct gevolgd door de rest van de zaal.

'Nou dan heb ik goed nieuws, want daar gaan we binnenkort ook open, een geweldige nieuwe markt.'

Ik zie mijn buurman denken: wow, Turkije, daar ken ik echt veel mensen.

Haram

Na meer high fives en nog meer applaus is de bijeenkomst voorbij. Wie wil, kan zich direct inschrijven. Op de gang spreek ik vertegenwoordiger Kamal aan. Hij is in pak en heeft een islamitische baard. Ik heb maar één vraag: 'Is ACN nu wel of niet haram?'

Kamal kijkt wat achterdochtig. 'Kom even mee', zegt hij, terwijl hij me verder de gang op loodst. Uit de buurt van eventuele geïnteresseerden.

'Wie heeft jou uitgenodigd?', vraagt hij. 'Van wie heb je deze vraag?' Ik wiebel een beetje op en neer. 'Arnoud', stamel ik. Arnoud van Doorn heeft meerdere malen op zijn Facebookpagina reclame gemaakt voor deze bijeenkomsten van ACN. 'Ik neem toch aan dat ik niet de eerste ben die deze vraag stel.'

Beeld Jiri Buller

'Zeker niet', antwoordt Kamal. 'Ik was vroeger in dit opzicht ook heel kritisch, maar toen heb ik zelf onderzoek gedaan op internet en navraag bij kennissen uit Saoedi-Arabië. In Engeland zijn er veel orthodoxe moslims die het doen. Die lopen gewoon in islamitische kledij en lange baarden dit soort presentaties te geven. En zie je daar dat meisje? Die komt altijd bij de Soenna moskee.'

'Er is helemaal geen sprake van rente', vindt Kamal. 'Jouw inleg gaat namelijk naar klantenservice en onderhoud van de website. Het is echt geen piramidespel, anders zou het in Nederland ook verboden zijn.' Twee beveiligers van het gemeentehuis lopen ondertussen langs om te kijken of alles in orde is. Kamal vraagt ietwat ongerust aan hen of er misschien problemen zijn.

'Kom anders volgende weekend naar onze training in Amsterdam', zegt hij snel. 'Neem even contact op met Arnoud, dan komt het wel goed.'

Leugens en bedrog

Ik pak de lift terug naar beneden. Op de eerste verdieping zijn de raadsleden ondertussen aan het borrelen na de vergadering van vanavond. Hassan Kücük, de fractievoorzitter van de Islam Democraten, drinkt een glaasje cola.

Kücük zegt dat hij niets te maken wil hebben met de ACN-bijeenkomsten van zijn collega in het stadhuis. Hij weet dat er een hoop heisa zal ontstaan wanneer dit zou uitlekken. 'ACN is gewoon een piramidespel. Ik wil niet dat mijn gemeenschap de dupe wordt van dit soort leugens en bedrog.

'Ik zeg het niet graag: maar eens een boef, altijd een boef', sneert Kücük, verwijzend naar eerdere veroordelingen van Van Doorn voor onder meer drugshandel.

Fatima Faïd van de Haagse Stadspartij reageert geschrokken. 'Als dit waar is, dan kan het natuurlijk niet. Je kunt niet als politieke partij in het stadhuis commerciële activiteiten ontplooien. Als burgemeester Van Aartsen hier achter komt, dan wordt hij helemaal gek.'

Banenmarkt

Een paar dagen later bel ik de gemeente. Die mailt dat de vergaderruimte op het stadhuis beschikbaar is voor typische fractieaangelegenheden, dus niet voor commerciële of andere doeleinden.

'Onlangs is dit nog bevestigd in de richting van de heer Van Doorn. Kennelijk hebben daar toch andere activiteiten plaatsgevonden. De griffier heeft hem daar inmiddels op aangesproken. De heer Van Doorn heeft daarop aangegeven dat hij voor deze activiteiten geen gebruik meer zal maken van de vergaderruimte in het stadhuis.'

Ik bel Van Doorn.

Volgens hem was er niets aan de hand. 'Een van de speerpunten van ons partijprogramma is het helpen van jongeren aan banen en stageplekken. Daarvoor nodigen we bedrijven uit zoals ACN om iets te vertellen. Je moet het echt zien als een soort banenmarkt.'

Het stadhuis van Den Haag.Beeld Jiri Buller

Niets te verbergen

'Banenmarkt?' vraag ik. 'Ik heb meer het idee dat het recruitment events zijn waar alleen de vertegenwoordigers van ACN beter van worden. Past dit wel bij het werk van een raadslid?'

'We zijn een transparante partij en hebben niets te verbergen', verklaart van Doorn. 'Deze week is het trouwens de laatste keer dat we de bijeenkomsten in het stadhuis organiseren, juist om die schijn tegen te gaan. Het is ook erg druk, dus de ruimte hier is eigenlijk te klein. Vanaf volgende week wijken we uit naar het Mercure Hotel.'

Van Doorn zegt zelf geen geld te krijgen voor de bijeenkomsten van ACN. Bij het bedrijf weigeren ze me te woord staan.

'Ik doe wel andere dingen erbij', erkent Van Doorn. 'Zo heb ik een consultancybureau voor internationaal zakendoen, want van het salaris van een raadslid alleen (zo'n 2.300 euro, red.) kun je natuurlijk niet leven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden