Te koop: tankstation langs snelweg

De overheid wil door de verkoop van pompstations de concurrentie tussen machtige oliemaatschappijen opporren. Maar nieuwkomers laten nu al verstek gaan....

Van onze verslaggever Xander van Uffelen

De gasten aan de koffietafel van het Shell-pompstation gaan hun stek missen, als deze oliemaatschappij bij de veiling van benzinestations zijn plek langs de A9 bij Amstelveen verliest. 'De koffie smaakt hier beter dan bij andere stations', zeggen ze. Ook andere trouwe klanten vinden het gek als een ander merk hier binnenkort brandstof verkoopt, vertellen ze. Een vertegenwoordiger is gewend met zijn tankpas van de zaak bij Shell te tanken, een jonge vrouw verzamelt bij Shell airmiles voor haar moeder en een gasauto-bestuurder vindt de service bij Shell 'boven de rest uitsteken'.

Het station 'Amstelveen Zuid', bij hectometerpaal 30,0, gaat op woensdag als eerste van de negen stations in de verkoop. Met de veiling van alle 250 stations langs de snelweg wil de overheid de komende 21 jaar de concurrentie tussen oliemaatschappijen opvoeren. De hoogste bieder mag dan 15 jaar op de gewonnen plek een benzinestation exploiteren.

De veiling van benzinestations is een laatste staartje van paarse politiek om met moderne economische inzichten de concurrentie te bevorderen. De introductie van de vrije markt was in de jaren negentig één van de hoofdpijlers van het PvdA-VVD-D66-kabinet.

Door een veiling is de prijs van schaarse goederen eerlijk te verdelen, stellen economen. Veel succes had de overheid nog niet met veilingen. Bij de verkoop van UMTS-frequenties voor mobiele telefonie delfde nieuwkomer Versatel het onderspit, en haalde de schatkist minder miljarden op dan was verwacht. De verkoop van frequenties voor commerciële radio kwam nooit van de grond.

Ook de veiling van benzinestations verloopt met horten en stoten. Minister Hoogervorst van Financiën kon de veiling pas vorige week definitief laten doorgaan, nadat het CDA zijn verzet ertegen opgaf. Zijn voorganger Gerrit Zalm sprak vanwege het verzet in de Tweede Kamer van een 'hoofdpijndossier'.

Het gehakketak maakt een perfecte veiling al bij voorbaat ondoenlijk. Vooral nieuwkomers haken op het allerlaatste moment af. Zo toonden supermarktbedrijf Ahold, belangenorganisatie ANWB en familiebedrijf Van der Valk eerder interesse in de veiling van pompstations, maar blijven zij morgen aan de zijlijn staan.

Nieuwkomers hebben weinig kansen, weet veilingexpert Eric van Damme van de Universiteit van Tilburg. 'Nieuwe partijen hebben nog geen stations langs de snelweg en ontberen schaalvoordelen. Ook kennen ze de markt niet.' In de vuistdikke biedboeken van de negen pompstations ontbreken ook de verkoopcijfers van de stations. 'Onzekerheid drukt de prijs. En in het veilingsysteem zijn onvoldoende waarborgen ingebouwd om de nadelen voor nieuwkomers op te vangen.'

Bovendien is nog steeds onduidelijk of de vergunninghouder van een station ook een restaurant mag openen. De Federatie van Wegverzorgende Horecabedrijven stapt naar de rechter om de nieuwe mogelijkheid om bij een pomp ook een restaurant te openen, aan te vechten. De Horeca-bedrijven zijn boos als vlak voor hun eigen restaurant bij het pompstation ook een restaurant wordt geopenend. De onzekerheid over de uitkomst van juridische procedures zal de verkoopprijs van een pompstation bij de veiling verder drukken.

De beroerde uitgangspositie voor nieuwkomers staat op het conto van de gevestigde macht van oliemaatschappijen. De vier grote benzineverkopers - Shell, BP, Esso en Texaco - hadden in het verleden van de overheid het eeuwigdurende recht gekregen om snelwegstations te exploiteren. De overheid was daardoor gedwongen om met hen te praten over een wijziging van de regels.

'Van de toezegging om nieuwkomers meer kans te geven, is niks overgebleven', constateert directeur Marc Schröder van Tango, een keten van onbemande pompstations. Bij deze onderhandelingen is ook afgesproken dat de opbrengst van de veiling in de eerste ronde als schadevergoeding aan de oliemaatschappijen toevalt. Pas als na 2020 de 250 stations voor de tweede keer in de verkoop gaan, zal de opbrengst van de veiling aan de overheid toevallen.

Toch verliezen de grote jongens de komende jaren aanzienlijke marktmacht. De vier grote aanbieders moeten vóór 2005 samen 50 pompplekken inleveren . Aangezien de overheid jaarlijks maar tien stations veilt, moeten de vier bedrijven ook onderhands stations verkopen. Vooral kleinere oliemaatschappijen als Total, Q8 en Gulf zullen naar verwachting met de stations aan de haal gaan.

Automobilisten lijken niets op te schieten met de veiling. Door gebrek aan nieuwkomers zullen prijzen aan de pomp niet dalen, vreest Van Damme. De overheid hanteert bovendien een nieuw erfpachtsysteem voor gebruik van stations langs de snelweg. Waar voorheen de bedrijven 0,5 eurocent per verkochte liter aan de overheid moesten betalen, dragen zij in het nieuwe systeem gemiddeld 1,5 eurocent af per verkochte liter. Deze extra cent willen oliemaatschappijen terugverdienen.

Ook de werknemers van de oliemaatschappijen staan niet te juichen bij de veiling. Werknemers van het Shell-station in Amstelveen willen zelfs niet met de media praten. De veiling van benzinestations ligt heel gevoelig voor de medewerkers, verklaart een Shell-woordvoerder. 'Mensen die jarenlang met hart en ziel in een rood-geel pak onder het logo van de Shell-schelp hebben gewerkt, moeten nu binnenkort wellicht rondlopen in werkpak met de kleur van een andere oliemaatschappij.' In welke kleur de werknemers uit Amstelveen voortaan rondlopen, is morgen bekend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden