Tata Steel Europe en ThyssenKrupp gaan fuseren: 'Als grote speler ben je belangrijker en heb je meer invloed op de markt'

De reden: kosten besparen door de enorme overcapaciteit in de staalmarkt

Staalfabrikanten Tata Steel en ThyssenKrupp brengen hun Europese activiteiten onder ineen gezamenlijk bedrijf. Dat gaat ruim vierduizend banen kosten. Waarom doen ze dit?

Pakken staal worden tot rollen staal uitgewalst bij Tata Steel in IJmuiden. Beeld ANP

Onder het motto 'groot, groter, grootst' wordt het Nederlandse staalbedrijf dat veel mensen nog kennen als Hoogovens in een nieuw riskant fusie-avontuur gestort. Na Britten en Indiërs zullen er binnenkort ook weer Duitsers over de vloer komen in IJmuiden, het Nederlandse onderdeel van Tata Steel Europe. Woensdag werd bekendgemaakt dat Tata Steel Europe zich verenigt met de staaldivisie van het Duitse ThyssenKrupp. Samen zullen ze het op een na grootste staalbedrijf van Europa vormen, met een omzet van 15miljard euro en 48 duizend werknemers.

Schaalvergroting

In een toelichting liet topman Hans Fischer van Tata Steel Europe blijken dat - net als bij vorige fusies - schaalvergroting de belangrijkste reden is. 'In de consolidatieslag op de staalmarkt moet je groter worden. Als grote speler ben je belangrijker en heb je meer invloed op de markt', zei hij.

Hoogovens heeft in het verleden geen gelukkige hand van fuseren gehad. Bijna altijd koos het bedrijf voor partners die veel slechter presteerden dan IJmuiden, maar vervolgens weigerden in eigen vlees te snijden. De winsten in IJmuiden verdwenen daardoor in een bodemloze put. Fischer zegt desondanks niet te vrezen voor een volgend echec.

Beide concerns willen kosten besparen nu in de staalsector enorme overcapaciteit bestaat. Die overproductie is vooral ontstaan doordat China in zijn economische hoogtijjaren veel staalbedrijven uit de grond heeft gestampt. De winsten in de staalindustrie zijn zelfs in de huidige hoogconjunctuur zeer laag en slaan bij de geringste tegenwind om in verliezen. Structureel wordt de komende jaren weinig verbetering verwacht. China is niet van plan de overcapaciteit af te bouwen. Het staal dat de Chinese industrie niet in eigen land kwijt kan, wordt voor lage prijzen gedumpt op de Europese en Amerikaanse markt.

Tekst gaat verder na de afbeelding.

De hoogovens van Tata Steel. Beeld ANP

Banenverlies

De fusie betekent dat ruim vierduizend banen (tweeduizend op het kantoor en tweeduizend in de fabrieken) zullen vervallen, vooral bij de afdelingen in- en verkoop en onderzoek en ontwikkeling. Dat levert een besparing op van tussen de 400- en 600 miljoen euro per jaar. Het banenverlies wordt gelijk verdeeld tussen beide concerns, dus bij Tata Steel Europe verdwijnen tweeduizend arbeidsplaatsen, te verdelen over het Verenigd Koninkrijk en Nederland. In Nederland werken nu ruim 11duizend mensen, van wie zo'n negenduizend in IJmuiden.

Theo Henrar, de hoogste baas in IJmuiden, zei dat het grootste gedeelte van de onderzoeksafdeling in IJmuiden blijft. De afvloeiingen vinden plaats via natuurlijk verloop en kunnen ook worden gerealiseerd door onderdelen te verkopen. Maar de ondernemingsraad en vakbonden waren daar gisteren niet gerust op. Voorzitter Frits van Wieringen van de centrale ondernemingsraad zei dat alle seinen op rood staan. 'Er is altijd ontkend dat een samengaan zal leiden tot banenverlies. Maar dat is er nu dus wel.'

Joint venture

Vakbond FNV Metaal vreest dat er vooral in IJmuiden banen geschrapt gaan worden, omdat er in Engeland weinig meer te saneren valt. Hij is ook bang dat IJmuiden zijn zelfstandige status zal verliezen. Nu heeft het Nederlandse bedrijf nog een eigen raad van commissarissen. Fischer ontkende echter dat dit zal veranderen. Ook de geplande investeringen van 1 miljard euro in IJmuiden zijn volgens hem veiliggesteld.

Tata Steel Europe en ThyssenKrupp Stahl worden ondergebracht in een joint venture van Tata Group en ThyssenKrupp, waarin beide moederconcerns een belang van 50 procent nemen. Het hoofdkantoor komt in of nabij Amsterdam. Ook de joint venture wordt in Nederland gevestigd.

De komende tijd zullen Tata Steel en ThyssenKrupp een wederzijds boekenonderzoek uitvoeren, waarna ze kunnen bepalen wat beide partners precies aan bezittingen en schulden in de nieuwe vennootschap onderbrengen. De nieuwe staalreus heeft vooral een sterke positie op de markt voor verpakkingsstaal en staal voor de auto-industrie.

Fischer benadrukte dat ThyssenKrupp en Tata Group beide van plan zijn hun aandelenbelang voorlopig vast te houden - langer dan één jaar - en dat een verkoop van de staalactiviteiten of een aparte beursnotering voor de joint venture niet op de rol staat. Er gaan geruchten dat beide conglomeraten op den duur wel van hun stalen zorgenkind af willen. ThyssenKrupp heeft ook nog een grote liftendivisie en componentenbedrijven, die veel winstgevender zijn dan de staalpoot. In het reusachtige bedrijvenconglomeraat Tata Group zijn de staalbedrijven ook niet van doorslaggevend belang.

Banenverlies

Minister Henk Kamp van Economische Zaken, die zich intensief met de fusie heeft bemoeid, verklaarde dat er weleens veel meer banen zouden kunnen verdwijnen dan vierduizend als de fusie niet door zou gaan. VNO-NCW-topman Hans de Boer merkte op dat Nederland een hoofdkantoor 'met hoogwaardige banen' krijgt. Onduidelijk is hoeveel banen er op dit hoofdkantoor te vergeven zijn. 'Meer dan een handvol', aldus Fischer.


Tata Steel Europe: Haat-liefde-verhouding met het buitenland

Hoogovens werd in 1918 opgericht, omdat Nederland na de isolatie in de Eerste Wereldoorlog niet meer afhankelijk wilde zijn van buitenlands ijzer en staal. Al gauw ontstonden samenwerkingen met Duitse bedrijven die ook de grootste afnemers van staal uit IJmuiden waren. Begin jaren zeventig van de vorige eeuw wilde Hoogovens daarom een tweede staalbedrijf vestigen op de Maasvlakte bij Rotterdam. Het plan ging niet door, maar het leidde wel tot een fusie met het staalconcern Hoesch in Dortmund, waarbij de afspraak was dat Hoogovens het staal zou produceren en Hoesch het verder zou verwerken.

Onder de naam Estel ontstond een nieuwe moeder met een hoofdkantoor in Nijmegen aan de Waal. Maar het lukte niet de verouderde staalfabrieken in Dortmund te laten sluiten. Enorme verliezen en twee economische crises in de jaren zeventig leidden ertoe dat Estel tien jaar later alweer werd opgeheven. Hoesch en Hoogovens gingen afzonderlijk verder.

Hoogovens zou nog achttien jaar op eigen benen staan voordat het in 1999 onder de naam Corus fuseerde met British Steel. De samenwerking met Hoesch was mede stukgelopen op de cultuurverschillen tussen Duitsers en Nederlanders. De leiding in IJmuiden hoopte dat de Britse humor de Nederlanders beter zou liggen dan de Duitse gründlichkeit. Maar Hoogovens stuitte weer op hetzelfde probleem: nu bleek het saneren van de Britse staalfabrieken onmogelijk.

In 2007 kocht het Indiase staalconcern Tata Steel Corus op. Tata lukte het evenmin de boel in Groot-Brittannië voortvarend te saneren. De problemen bij de staaldivisie van het Tata-concern, een enorm conglomeraat met onder meer auto's (Jaguar, Landrover), thee (Tetley), ict en verzekeringen, leidden vorig jaar zelfs tot een bestuurscrisis in de concerntop. Sinds die tijd is de inmiddels 80-jarige Ratan Tata teruggekeerd in het bedrijf om de rust te herstellen.

Hans Fischer, topman van Tata Steel Europe.

ThyssenKrupp Stahl: Groot door kanonnen als Dikke Bertha

ThyssenKrupp ontstond in 1999 - hetzelfde jaar als Corus - door een fusie van de oude familiebedrijven Thyssen in Duisburg en Krupp in Essen. Het staalbedrijf Thyssen werd in 1891 opgericht door August Thyssen. Branchegenoot Krupp was nog veel ouder. In 1811 begon Friedrich Krupp een ijzer- en staalbedrijfje in Essen. Onder zijn zoon Alfred Krupp, bijgenaamd de kanonnenkoning, zou Krupp als wapen- en staalfabrikant uitgroeien tot een van de grootste bedrijven in de wereld. Krupp was hofleverancier van geschut en andere wapens aan het Duitse leger tijdens de twee wereldoorlogen. Daaronder was ook het befaamde mortiergeschut Dikke Bertha, dat in de Eerste Wereldoorlog werd ingezet.

Alfried Krupp, die het bedrijf in 1943 erfde was een nazi die na de Tweede Wereldoorlog tot 12 jaar cel werd veroordeeld omdat hij burgers uit bezette gebieden en krijgsgevangen als slaven in zijn fabrieken had laten werken. Tijdens het wirtschaftswunder wist het bedrijf zich weer op te werken. De sjah van Perzië zou begin jaren zeventig nog 25 procent van de aandelen in handen krijgen.

Nadat het fusiebedrijf van Hoogovens en Hoesch, Estel, begin jaren tachtig in de problemen kwam stelde de Duitse regering voor Krupp samen te voegen met Hoesch. De Nederlands-Duitse combinatie was toch al geen gelukkige, omdat de toenmalige topman van Hoesch ervan overtuigd was dat de Nederlanders onvoldoende rekening hielden met de Duitse belangen. Krupp nam Hoesch uiteindelijk pas in 1991 over. Acht jaar later fuseerde Krupp met Thyssen. Hierdoor ontstond een conglomeraat met als belangrijkste onderdelen liftenbouw, componenten (assen en dergelijke), industriële oplossingen en staal.

De staalpoot was van begin af aan het grootste zorgenkind. Begin jaren negentig werden de staalfabrieken van Thyssen in Duisburg nog tot de modernste ter wereld gerekend en dienden ze in het toenmalige Masterplan van Hoogovens als voorbeeld. Maar door het achterblijven van investeringen veranderde die technologische voorsprong van de Duitse staalfabrieken in de 21ste eeuw in een achterstand. De mondiale overproductie van staal en de recessie na de kredietcrisis bracht de staaldivisie van ThyssenKrupp opnieuw in de problemen.

Heinrich Hiesinger, topman van ThyssenKrupp

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.