Tandeloze tijger laat bonussen ongemoeid

Toezichthouders durven banken niet aan te pakken. Zij zouden Nederland dan wel eens kunnen verlaten. Of een schadeclaim indienen.

Toen de commissie-Maas zich eind februari bij Nout Wellink meldde, reageerde de president van de Nederlandsche Bank (DNB) met dedain. Wat dachten de heren nu werkelijk toe te voegen aan alle adviezen die al waren of nog werden opgesteld over de toekomst van het bankwezen? Maas reageerde daarop licht geïrriteerd. Toonden de banken eindelijk initiatief, wilden ze eindelijk met een antwoord komen op de groeiende kritiek, was het weer niet goed.

Ook later waren er irritaties. DNB werkte al maanden aan een advies over de bonussen in de bancaire sector, maar kwam daar eigenlijk niet goed uit. Om te voorkomen dat de banken en de commissie-Maas iets heel anders zouden adviseren, werd de oud ING-bestuurder wel gevraagd zijn bonusrichtlijnen voor publicatie eerst aan DNB voor te leggen.

Maas publiceerde zijn advies een maand geleden. Hierin stond onder meer dat de bonussen van bestuurders in de bancaire wereld nooit hoger mogen zijn dan een jaarsalaris. En dat het vaste jaarsalaris voortaan onder het marktgemiddelde moest liggen.

Tot dan toe was niemand zo concreet geweest. In alle adviezen die wereldwijd werden uitgebracht werden dezelfde basisprincipes geschetst. Bonussen en andere vormen van variabele beloning mochten niet meer leiden tot het nemen van grote risico’s, ze moesten langetermijnprestaties belonen en er mocht geen beloning zijn voor falende bestuurders. Maar niemand durfde die principes te vertalen in harde normen. Maas was de eerste.

Nout Wellink had zijn dedain achteraf bezien misschien beter voor zijn eigen medewerkers kunnen bewaren. Want want voegen de Principes voor beheerst beloningsbeleid die de toezichthouders AFM en DNB woensdag pas publiceerden nu eigenlijk toe? Vrij weinig. Het is vooral een herhaling van open deuren, waar iedereen – ook de bankiers – het alleen maar mee eens kan zijn.

Het belangrijkste vraag (waarom zijn bonussen überhaupt nodig?) blijft onbeantwoord en het belangrijkste probleem (hoe voorkom je dat de bonussen bij de banken straks weer hard omhoog gaan) blijft onbesproken.

DNB kiest voor een passieve opstelling, net als de afgelopen jaren. De toezichthouder wist toen precies hoe hoog de bonussen waren bij de Nederlandse banken, maar Wellink zag het niet als zijn verantwoordelijkheid daar iets aan te doen.

Hij moest in de eerste plaats de financiële stabiliteit bewaken; ervoor zorgen dat de Nederlandse banken stevig genoeg zijn en geen onverantwoorde risico’s nemen. Hoge bonussen, zo was de gedachte, hebben daar geen invloed op. DNB richtte zich geheel en al op de controlesystemen die een bank hanteerde. Waren die wel helemaal waterdicht?

Door de kredietcrisis is het denken binnen DNB veranderd. De toezichthouders zien nu dat bonussen zo sterk prikkelen om risico’s aan te gaan, dat er geen controlesysteem tegen opgewassen is. Om de stabiliteit van de banken te bewaken, moeten dus ook de bonussen in de gaten worden gehouden. Minister van Financiën Wouter Bos verwacht dat ook.

Maar hoe moet dat? Toezichthouders, ook Nout Wellink, zijn nog steeds bang dat ze banken en andere financiële partijen over de grens jagen, als ze al te strenge normen stellen. Bovendien acht Wellink het niet zijn taak om maxima te stellen aan de bonussen: dat is een politieke keuze. De toezichthouder kan slechts beoordelen of een bonussysteem het nemen van risico’s stimuleert.

Maar in het stuk van DNB wordt zelfs dat niet expliciet als taak beschreven. Alle verantwoordelijkheid wordt bij de banken zelf gelegd. Dat komt weer doordat DNB voortdurend naar zijn wettelijke grenzen kijkt. De toezichthouder is als de dood voor schadeclaims als het te ver gaat in het aanpakken van banken. Daardoor is het wel een tandeloze tijger geworden, wat ook nu weer blijkt.

Als Wouter Bos echt wil dat Wellink de bonussen aanpakt, dan zal hij hem dus meer wettelijke bevoegdheden moeten geven of zelf harde maxima aan de bonussen moeten stellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden