Tal van manieren om aan geld te komen voor arme huishoudens

Overgeleverd aan woekeraars

Lenen bij een normale bank is vrijwel onmogelijk geworden voor arme huishoudens. Toch blijken er tal van manieren om aan geld te komen: van buitenlands flitskrediet tot consumeren op de pof. Aan te raden zijn ze geen van alle.

Beeld Peter van Hugten

1. Flitskrediet

Ze hebben namen als Saldodipje en ze bieden extreem snelle, kortlopende leningen aan. De afgelopen jaren heeft de Autoriteit Financiële Markten (AFM) al achttien handelaren in zulke 'flitskredieten' op de korrel genomen. Toch blijven bedrijven deze producten aan de man brengen.

Zoals Ferratum, officieel gevestigd in Liverpool. Op het eerste gezicht houdt het bedrijf zich keurig aan het wettelijke renteplafond van 14 procent. De crux zit hem in de garantstelling die wordt geëist. Heb je die niet, maar wil je toch een lening afsluiten? Dan kan de garantstelling worden gekocht. De aanbieder, luisterend naar de naam Global Guarantee, opereert vanuit Estland. Een garantstelling voor een lening van 500 euro, met een looptijd van 45 dagen, kost volgens een overzicht op de website maar liefst 170,82 euro. Dat is meer dan eenderde van het geleende bedrag. Feitelijk lijkt daarmee sprake van woekerrente.

Ferratum laat in een schriftelijke reactie weten dat klanten alle vrijheid hebben om te kiezen voor een eigen garantsteller. Daar zijn geen extra kosten aan verbonden.

Toezichthouder AFM is fel tegen flitskredieten. 'Consumenten zien vaak niet dat hier heel hoge kosten aan verbonden zijn', reageert woordvoerder Nicole Reijnen. 'Mensen zitten in acute geldnood en trappen er dan in.' Gevraagd waarom sommige aanbieders hier dan toch mee door kunnen gaan, wijst Reijnen er op dat ze in het buitenland geregistreerd staan. Daardoor vallen ze niet onder het Nederlandse toezicht. Maar, zegt Reijnen: 'Wij zoeken op dit moment uit of we deze bedrijven toch niet kunnen aanpakken.'

2. Naar de kredietbank

De gemeentelijke kredietbanken kwamen afgelopen maand in het nieuws: een aantal van hen overweegt fors minder rente te vragen over hun leningen. Den Haag verlaagde zijn tarief al van 11,5 naar 2,3 procent. Aangezien gemeenten op dit moment vrijwel voor niets geld kunnen aantrekken, lijkt dat een voor de hand liggende stap.

De reacties op het nieuws waren niet mis. Hebben de gemeentelijke kredietbanken al die tijd woekerrentes gerekend voor minima, die bijvoorbeeld kampen met een kapotte koelkast? Joke de Kock, voorzitter van de branche- vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren NVVK, waarschuwt tegen zulke conclusies. 'Wij lenen geld aan mensen die nergens anders terechtkunnen. Sinds DSB failliet is, is er geen bank meer die krediet verstrekt aan deze groep. Het is ook duur: elke aanvraag dient uitvoerig getoetst te worden en het risico op wanbetaling is groot. Daar wordt echt geen winst mee gemaakt.'

Rood staan het populairst

Bijna een op de vijf Nederlanders kampt met problematische schulden. Dat blijkt uit onderzoek in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken. De populairste vorm van lenen is volgens Nibud-cijfers rood staan (20 procent), gevolgd door een krediet bij een bank of financieringsmaatschappij (16 procent).

3. Kopen op de pof

De gouden tijden van de creditcardschuld zijn voorbij. 'Mensen kwamen hier vroeger binnen met vijftien verschillende creditcards', herinnert schuldhulpverlener De Kock zich. 'Een pas kon digitaal aangevraagd worden, zonder fatsoenlijke controle. Daar wordt tegenwoordig veel beter naar gekeken.' Laat staan dat het nog mogelijk is om de ene pas op de andere te stapelen.

Maar terwijl creditcards steeds moeilijk verkrijgbaar zijn voor mensen rond het minimum, floreert het zogenoemde 'postorderkrediet': onlinewinkels als Wehkamp en Otto waar klanten op de pof kunnen kopen. Daar hangt wel een prijskaartje aan. Wie zijn Wehkamp-aankoop in maandelijkse termijnen aflost, betaalt de maximale rente van 14 procent. Klanten die niet tijdig betalen, kunnen bovendien een extra 'vertragingsvergoeding' tegemoetzien. Wehkamp leent daarnaast ook direct geld uit. Een woordvoerder wil hierover alleen kwijt dat Wehkamp een 'relatief kleine kredietverstrekker' is. Maar concrete cijfers geeft het bedrijf niet.

Aanvragers worden getoetst op inkomen en eventuele registratie bij het BKR in Tiel. Dat laatste hoeft overigens geen onneembare horde te zijn. Speciale bedrijfjes, zoals Dynamiet Nederland, bieden klanten aan tegen betaling hun registratie te verwijderen. In dat geval kan iemand weer makkelijker rood staan of anderszins geld lenen. Begin deze week kondigde het BKR maatregelen aan tegen dit soort praktijken. Die moeten voorkomen dat kredietregistraties ten onrechte geschrapt worden.

4. Lenen van de buren

Voor wie afgesloten is van alle andere kredietkanalen, rest er altijd nog het informele circuit. De omvang hiervan is onbekend, want het onttrekt zich aan alle instanties. Maar aangenomen mag worden dat talloze Nederlanders wel eens wat lenen van vrienden, bekenden en buurtgenoten. Een enkeling pakt dat commercieel aan. 'Dan wordt er onderhands geld uitgeleend tegen 30 of 40 procent rente. Een week later moet het al worden afbetaald', zegt Joke de Kock van de NVVK. 'Wij weten dat dit in sommige wijken gebeurt.'

Wat op buurtniveau kan, gaat inmiddels ook via de digitale marktplaats. Sites als CrossLend stellen mensen in staat geld aan elkaar uit te lenen. Daarbij wordt wel gecontroleerd hoe iemand er financieel voor staat. Maar, zoals CrossLend op zijn website stelt: ook sommige 'individuen die in het verleden niet in aanmerking kwamen voor een lening' krijgen op deze manier 'een nieuwe kans'.

5. De belastingdienst als pinautomaat

De vraag is waarom iemand al die moeite zou nemen. Nederland kent immers al jaren een prijsvechter die ook de onderkant van de kredietmarkt bedient. Waar je duizenden euro's kunt lenen tegen een zeer aantrekkelijke rente. Inderdaad: de fiscus.

Het idee is simpel: geef bewust een te laag inkomen op en ontvang zo tijdelijk te veel geld aan toeslagen. Die terugvordering komt later wel. Maar zo makkelijk als vroeger is dit niet meer. Het kabinet heeft 25 miljoen euro uitgetrokken om dit soort fraude te bestrijden. Bij twijfel over, bijvoorbeeld, een aanvraag voor kinderopvangtoeslag worden tegenwoordig eerst extra gegevens gevraagd.

'Voordat een toeslag voorlopig wordt toegekend, zijn er heel veel checks en filters', bevestigt een woordvoerder van de Belastingdienst. 'Afwijkende aanvragen springen er dan direct uit. Wie zomaar wat invult, valt gegarandeerd door de mand.'

Geheel sluitend zal het systeem nooit worden. Daarvoor moet het hele toeslagencircus op de schop - wellicht een klus voor een nieuw kabinet. Tot die tijd blijft de Belastingdienst onvermijdelijk voor sommigen als pinautomaat dienen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.