Taboe op kernenergie schaadt milieu

Als Nederland niet zo dom was geweest de kernenergie te versmaden, had het zijn milieu-doelstellingen op de sloffen gehaald, betoogt Jörn Harry....

ER TREEDT een pijnlijke discrepantie op tussen de lange-termijnvisie van het milieubeleid van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu en het kernenergiebeleid van Economische Zaken.

De evaluatie-conferentie van het Milieuverdrag van Rio in New York leverde weinig resultaat op. Maar hoe kan het ook anders. De West-Europese politiek heeft voor de verre toekomst ambitieuze doelstellingen, terwijl de doelen voor vandaag bij lange na niet worden gehaald. In Nederland zal de koolstofdioxide-doelstelling voor het jaar 2000 van 3 procent vermindering in het drievoudige tegendeel verkeren, namelijk een stijging van 9 procent.

De milieuproblematiek is niet op te lossen zolang de doelstellingen niet tot uiting komen in een coherent milieu- en economiebeleid dat uitgaat van een realistische inschatting van de mogelijkheden.

In Nederland wordt kernenergie als waardevolle optie voor zo'n beleid doodgezwegen. Alle hoop is gevestigd op rendementsverbetering, warmte-kracht koppeling, energiebesparing, wind- en waterkracht en zonne-energie.

Deze veelbelovende alternatieven zijn technisch en economisch nog onvoldoende ontwikkeld om in de komende decennia de vereiste reductie te geven, hoewel ze samen een niet te versmaden bijdrage geven aan de reductie van koolstofdioxide (CO2).

In het verleden is snel succes geboekt op deze weg, maar nu laat de economische wet van de verminderde meeropbrengst zich keihard gelden.

Voor eco-stroom betalen de afnemers meer dan 7 cent extra per kilowattuur. Voor een reductie van de Nederlandse uitstoot met 4 miljoen ton per jaar wordt 750 miljoen gulden subsidie beschikbaar gesteld. Het is hoog tijd om ook een snelle toename van het gebruik van de economisch concurrerende koolstofdioxide-vrije kernenergie te bevorderen, om onze concurrentiepositie niet ernstig te schaden.

Het Nederlandse voorbeeld moet gezien worden tegen de politieke noodzaak ook andere landen te overtuigen. Denk bijvoorbeeld eens aan China waar elke paar weken een nieuwe kolencentrale geopend wordt.

Oude bezwaren tegen kernenergie hebben in de afgelopen tien jaar hun geldigheid verloren. Van de nieuwste, en veel grotere opwerkingscentrales zijn de lozingen van radio-actieve stoffen in zee en lucht met een factor 10 gereduceerd. Dat is ver beneden de limieten voor de totaal te lozen hoeveelheden. De technische veiligheid is nog meer verbeterd, zie bijvoorbeeld de kerncentrale Borssele. Ook de waakzaamheid is verder geperfectioneerd. Dat Nederlands plutonium in kernwapens terecht zou komen is uitgesloten.

Het is onverantwoord voort te gaan met het afbraak-beleid van de laatste jaren ten aanzien van kernenergie zolang geen enkel realistisch perspectief bestaat op een spoedige, economisch verantwoorde, inzet van alteratieven op grote schaal. Economische Zaken heeft nu, samen met VROM en Sociale Zaken, het ontwerp van beschikking gepubliceerd waardoor de elektriciteitsopwekking in Borssele met ingang van 2003 beëindigd zou moeten worden.

Eerder stierf het PINK-programma voor instandhouding van de nucleaire competentie een stille dood, de subsidie voor nucleair onderzoek werd drastisch gekort waardoor een schat aan competentie en ervaring verloren ging, en de elektriciteitsproductie in de Dodewaardcentrale werd gestopt.

Het is hoog tijd de Nederlandse groei van de CO2-uitstoot sneller om te buigen. Dat kan direct beginnen door meer nucleair opgewekte elektriciteit te importeren. Verder zouden spoedig oude (kolen-) centrales vervangen moeten worden door kerncentrales. De bouwtijd van een kerncentrale bedraagt ongeveer vijf jaar, vergunningverlening en procedures kunnen deze benodigde tijd verdubbelen, maar waar een politieke wil en noodzaak bestaan, is een weg te vinden.

Het sluiten van Dodewaard is puur economisch gezien verantwoord, maar het sluiten van de kerncentrale Borssele in 2004 is zelfs bedrijfseconomisch gezien een onverantwoorde stap. Deze centrale is gebouwd en verbouwd, om ten minste tot 2013 mee te gaan. Met andere kerncentrales is aangetoond dat zij daarna zelfs nog enkele tientallen jaren langer gebruikt kunnen worden.

Voor de kerncentrale Borssele zijn alle grote investeringen voor de toekomst nu gedaan. De marginale stroomkosten van deze centrale zullen in de volgende jaren ruim 4,0 cent per kWh bedragen, dat is dus beduidend goedkoper dan eco-stroom waar nog eens meer dan 7 cent op wordt toegelegd.

Elk jaar dat de kerncentrale doordraait na 2003, bespaart de Nederlandse samenleving ruim 100 miljoen gulden, en een niet verwaarloosbaar aandeel in de CO2-uitstoot.

Wanneer de elektriciteit die de kerncentrale Borssele nu levert met kolen opgewekt wordt, komt er jaarlijks 2 Mton CO2-uitstoot bij, dat is de helft van wat bereikt wordt door de projecten in het kader van het koolstofdioxide-reductieplan. Zou alle geïmporteerde stroom ook met kolen gemaakt worden, verdrievoudigt deze hoeveelheid tot ongeveer 6 Mton per jaar.

Een weldoordacht kernenergiescenario met een lange termijnvisie wordt afgebroken, maar er is niets voor in de plaats gekomen. Kernsplijting vormt een energiebron die vergelijkbaar of groter is dan alle bekende fossiele energiebronnen bij elkaar. De mondiale reductie van de CO2-uitstoot ten gevolge van kernenergie is al meer dan 7 procent, en kernenergie heeft nog een enorm ontwikkelingspotentieel.

Daarbij kan gedacht worden aan het hergebruik van bestraalde splijtstof en de toepassing van thorium als kweekstof, een toepassing in de procestechniek, die nu verantwoordelijk is voor het grootste deel in de stijging van de Nederlandse uitstoot van koolzuurgas.

Voor het betrouwbaar leveren van elektriciteit is overcapaciteit noodzakelijk. De recente stroomstoring bij Utrecht toonde aan dat een voldoende groot en gegarandeerd reservevermogen direct beschikbaar moet zijn. Zou dat goedkope kernenergie zijn, dan kan de overproductie gebruikt worden om de toepassing van waterstof als brandstof te versnellen. Door in eerste instantie met waterstof koolwaterstoffen te maken, of aan het aardgas toe te voegen, wordt aangesloten bij de bestaande infrastructuur voor basisindustrie, verkeer en huishoudelijk gebruik.

Tien á twintig jaar later kan waterstof direct in het verkeer toegepast worden in brandstofcellen die elektriciteit maken. De Hoge Temperatuur Reactor, waaraan onder meer bij ECN gewerkt wordt, is voor deze waterstofeconomie een veelbelovende optie.

Ook afgezien van kernenergie moet er in ieder geval meer energie gestoken worden in de waterstofoptie. Het zal nog tientallen jaren duren voordat de lange weg van ontdekking, onderzoek, overdracht aan de industrie, oplossen van de veiligheidsaspecten, vergunningsverlening en marktintroductie is afgelegd.

Er bestaat een grote aversie tegen concrete cijfers, maar voor een weloverwogen en rationeel beleid is het essentieel de problematiek in getallen te vangen. Tegenover 1 gram kernsplijtingsafval staan twee tot tien ton koolzuurgas dat in de atmosfeer ongeveer 2000 maal verdund wordt.

In het jaar 1989-1990 bedroeg de Nederlandse uitstoot van koolzuurgas 186 miljoen ton. Complexe processen verminderen het atmosferisch kooldioxide-gehalte, er moet gerekend worden met een halfwaardetijd van enkele tientallen tot meer dan honderd jaar. Zelfs als alle beloften gestand gedaan worden, zal in het midden van de volgende eeuw het atmosferische gehalte aan koolzuurgas verdubbeld zijn ten opzichte van het gemiddelde over de laatste 160 duizend jaar.

Dat is werkelijk een ernstig en onbeheersbaar afvalprobleem. Volgens natuurwetten werkt het koolzuurgas als broeikasgas. Dat het klimaat ook door andere oorzaken beïnvloed wordt, is geen excuus voor de gigantische verandering die het antropogene koolzuurgas nu al in de samenstelling van de atmosfeer heeft bewerkstelligd. Mede gezien de snelle toename van de wereldbevolking en van de energievraag wordt het steeds moeilijker dit gehalte te verlagen.

Kernenergie is commercieel concurrerend en technisch voldoende ontwikkeld. Het bouwen van een nieuwe kerncentrale geeft ook de mogelijkheid de Nederlandse ontwikkeling van de passief veilige Hoge Temperatuur Reactor te stimuleren. Er moet meer energie gestoken worden in de waterstof-optie, om in de toekomst ook de alternatieve energiebronnen een belangrijk deel van de CO2-vrije energievoorziening voor hun rekening te laten nemen. Voor deze lange termijnvisie is een krachtige en rationele afstemming tussen energie- en milieubeleid noodzakelijk.

Jörn Harry is adviseur inzake kernenergie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden