ColumnKoen Haegens

Struikelend van crisis naar crisis tuigt Nederland een nieuw soort verzorgingsstaat op

null Beeld

Het begon met het coronavirus. Als een donderslag bij heldere hemel. Nou ja, wetenschappers waarschuwden al jaren voor een pandemie, maar dat overheden in reactie hierop grote delen van de economie op slot zouden gooien, viel niet te voorspellen. Het kostte de Nederlandse schatkist 82 miljard euro. In ruil behielden werknemers hun baan, bleven bedrijven overeind en werd een langdurige crisis voorkomen.

Toen kwamen de overstromingen. In Zuid-Limburg veroorzaakte het hoogwater voor honderden miljoenen schade. Opnieuw die vraag: moet de staat bijspringen? Gelukkig vergoeden particuliere inboedel- en opstalverzekeringen het overgrote deel. Daarnaast is er een publiek fonds. Terecht, als het onverzekerbare schade betreft. Maar er zijn ook bedrijven zonder verzekering tegen waterschade. Of een budgetpolis die overstromingen niet dekt. Moet de belastingbetaler daarvoor opdraaien? En al die ondernemers dan die wel jaar in jaar uit netjes verzekeringspremie afdragen?

Het zijn dilemma’s die steeds vaker zullen opspelen. Door de opwarming van de aarde neemt de kans op overstromingen toe. Heel onverwacht is zo’n ramp over een aantal jaren niet meer. Toch gaan mensen – ook ik – zonder nadenken in een polder ver onder zeeniveau wonen, of vlak bij een rivier. Er is een moment dat aan dat risico een prijskaartje moet komen hangen.

Nu is er de gascrisis. Het kabinet sleutelt aan een vorm van compensatie voor de opgelopen energierekening. Ook hier lijden de verstandigen onder de kortzichtigen. Wie eerder koos voor een iets duurder, langlopend contract, heeft deze winter geen last van hoge prijzen. Toch valt er wat voor te zeggen dat dat voor consumenten een te grote verantwoordelijkheid is. Mensen verkiezen nou eenmaal tastbaar voordeel op de korte termijn boven abstracte risico’s in de toekomst. Als dat gedrag er zoals nu toe leidt dat de overheid moet lappen, is de simpele conclusie dat burgers ongeschikt zijn voor een vrije gasmarkt.

Van professionele ondernemers voor wie gas tot de grootste kostenposten behoort, mag je daarentegen verwachten dat ze zich indekken tegen een prijsstijging. Toch legt aluminiumfabriek Aldel de productie stil. Ook andere zware industrie en tuinders slaan alarm. Ze vragen de regering om steun. Alweer.

Geeft Den Haag hieraan toe, dan lijkt het hek van de dam. Kom er maar in, transportbedrijven die compensatie willen voor de dure benzine. De bouw die de prijzen van materialen razendsnel ziet stijgen. Vergeet ook de auto-industrie niet met het chiptekort. Het wachten is op de eerste winkeliers die een vergoeding eisen voor de dure scheepscontainers.

Er is heel wat afgekletst over hoe de pandemie onze maatschappij verandert. De files zijn inmiddels terug van weggeweest. Net als vliegvakanties. Maar hier hebben we wel degelijk een hardnekkige coronaconsequentie te pakken. Wat in 2008 begon met de banken, is ruim een decennium later uitgebreid naar de rest van de economie: de overheid als ultieme verzekeraar van alles.

Struikelend van crisis naar crisis, tuigt Nederland daarmee een nieuw soort verzorgingsstaat op. Niet alleen voor burgers, maar ook voor bedrijven.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden