Column Frank Kalshoven

Structureel is er nog een wereld te winnen op de arbeidsmarkt

De arbeidsparticipatie is op recordhoogte en de werkloosheid staat op een laagterecord van 3,5 procent, 326 duizend mensen. Maar wil dat zeggen dat Nederland dan ook ‘volledige werkgelegenheid’ kent? Nee, zagen we vorige week, want Nederland telt nog een grote hoeveelheid ‘onbenut arbeidspotentieel’ van mensen die (meer) willen werken, maar niet onder die strenge definitie van ‘officieel werkloos’ vallen, namelijk nu geen werk, hard op zoek en per direct beschikbaar. Het onbenutte arbeidspotentieel is zo’n 1,1 miljoen mensen.

Hebben we dan in Nederland volledige werkgelegenheid als het grootste deel van hen ook aan het werk is? Nee, dat denk ik niet. En dat komt door dat willen.

Wat is uw antwoord als ik vraag: ‘Wilt u werken?’ Of, als u werk heeft: ‘Wilt u meer werken?’ Wat is dan uw antwoord? Het zal iets zijn langs de lijnen: ‘Dat hangt ervan af.’

Niet voor een gat te vangen, stel ik de vervolgvraag, ‘Waar hangt dat dan vanaf?’ En dan komt u met een hele waslijst. Wat voor werk het is. Of u er iets van leert. Wat het schuift. Wat u er echt aan overhoudt. Waar het is. Wanneer. Of het iets tijdelijks is of iets vasts. En nog veel meer. Bij de wil om (meer) te werken, bedoel ik maar te zeggen, zijn de concrete omstandigheden van het geval nogal van belang.

Dat onderbenutte arbeidspotentieel zijn alleen de mensen die in principe (meer) willen werken, gegeven de huidige omstandigheden op en rond de arbeidsmarkt. Er zijn nog veel meer mensen die gegeven de huidige omstandigheden zeggen: nee hoor, ikke niet.

Nederland telt 12,9 miljoen mensen tussen de 15 en 75 jaar, waarvan er 9,2 miljoen tot de beroepsbevolking horen. Zij zijn werkend, of ‘officieel werkloos’. De overige 3,8 miljoen vormen de ‘niet-beroepsbevolking’ en 3,2 miljoen van hen willen of kunnen niet werken. Deels zijn dit mensen die al voltijds met pensioen zijn, deels mensen die om gezondheidsredenen niet (meer) kunnen werken, en deels mensen die voltijds met hun opleiding bezig zijn, ofschoon deze laatste groep veelal óók actief is op de arbeidsmarkt. Maar als we rekening houden met de studenten, arbeidsongeschikten en de pensionado’s dan houden we nog een omvangrijke groep volwassenen over die helemaal niet werkt. Een officieel getal is hier niet voor, maar laten we het conservatief schatten op nog eens 1,1 miljoen mensen.

Nu komen we in de buurt van wat een intuïtief juiste definitie is van volledige werkgelegenheid. Die toestand is bereikt wanneer niet alleen de officiële werklozen een baan hebben gevonden, en het onbenutte arbeidspotentieel is ingeschakeld, maar als ook de andere volwassenen in Nederland een baan hebben, tenzij ze voltijds gepensioneerd zijn, voltijds een opleiding volgen of door gezondheidsschade helemaal niet kunnen werken. Totaal grofweg 2,2 miljoen mensen.

Zo bekeken is de werkloosheid nu dus geen 3,5 procent (326 duizend mensen op een beroepsbevolking van 9,2 miljoen), maar 17 procent (2,2 miljoen niet-werkende volwassenen op een totale groep van 12,9 miljoen). Misschien moeten we die 17 procent maar de ‘volledige werkloosheid’ gaan noemen. Ook deze volledige werkloosheid zal wel geen nul kunnen worden. Maar omlaag? Dan kan zeker. En dat heeft dus van alles te maken met de beïnvloedbaarheid van het willen. Met belastingen, sociale zekerheid, met arbeidsmarkt en onderwijs. Daarover een andere keer.

Dus ja, conjunctureel gaat het lekker op de arbeidsmarkt, en dat is reden voor vreugde. Maar structureel is er nog een wereld te winnen. Volledige werkgelegenheid is een prachtig streven.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden