Strijders en oude idealen sneuvelden in de kibboets

In Israëls kibboetsen zou een 'nieuwe mens' ontstaan, maar de kapitalistische vijand heeft gezegevierd. Ramat Rachel, waar de kibboetsniks zich ooit op landbouw toelegden, leeft van het toerisme....

Van onze correspondent

Theo Koelé

RAMAT RACHEL

De bewoners van de kibboets stuitten onlangs op een ondergrondse opslagplaats voor wapens. Vijftig jaar geleden putten hun voorgangers uit het arsenaal om zich Arabische troepen van het lijf te houden. Als weinig andere plaatsen in Israël symboliseert kibboets Ramat Rachel de ontwikkeling van het land.

Hier, in de heuvels rond Jeruzalem, sneuvelden niet alleen mensen, maar ook idealen. De kibboets zou een 'nieuwe mens' scheppen: onbaatzuchtig, vlijtig, solidair. Maar waar de Arabieren verslagen werden, zegevierde een andere vijand, het kapitalisme. Ramat Rachel leeft anno 1998 van het toerisme, niet meer van de land- en tuinbouw. Splinternieuwe hotelkamers zijn voorzien van een bubbelbad. Het zwembad aan de rand van het hotel is een trekpleister voor inwoners van Jeruzalem.

De kibboets verzette de bakens een decennium geleden, toen het goed ging met het toerisme in Israël. De laatste paar jaren is daarin echter verandering gekomen. 'Toeristen blijven weg uit angst voor bomaanslagen of een nieuwe intifada, een Palestijnse volksopstand', verzucht Kvir Horev, de penningmeester van Ramat Rachel.

Hij noemt de angst overdreven. Maar een blik op de omgeving is voldoende om te beseffen dat geweld dichtbij kan zijn. Ramat Rachel ligt halverwege Jeruzalem en Bethlehem, een stad onder gezag van Yasser Arafats Palestijnse Autoriteit. Bij het Israëlische checkpoint op de verbindingsweg komt het vaak tot botsingen tussen jonge Palestijnen met stenen en militairen met rubberkogels.

Op ongeveer een kilometer afstand van de kibboets ligt Har Homa, een joodse woonwijk-in-wording op grond die door de Palestijnen wordt geclaimd. Met het begin van de bouw, ruim een jaar geleden, kwam een einde aan het vredesproces tussen Israël en de Palestijnen. Het omstreden project bleef beperkt tot het bouwrijp maken van de grond.

De meeste kibboetsniks in Ramat Rachel en elders in Israël zijn geen aanhangers van premier Netanyahu. Horev: 'We behoren tot het vredeskamp, we zijn vóór een Palestijnse staat. Meer dan 80 procent stemt op linkse partijen.' Gedreven door socialistische idealen stichtten joden begin deze eeuw de eerste kibboets. Hun idealen worden echter door steeds minder mensen gedeeld. Nog maar 1,5 procent van de Israëlische bevolking woont in een kibboets. Horev: 'Er is een enorme leegloop. In sommige kibboetsen vertrekt meer dan 90 procent van de jongeren. Waarom? Ze willen rijk worden.'

De afgelopen jaren woedde in tientallen kibboetsen een felle discussie over loondifferentiatie. Ramat Rachel verwierp dit 'typisch kapitalistisch verschijnsel'. Horev: 'Nog steeds verdient de hotelmanager evenveel als de tuinman.'

'Een kibboets met uitsluitend land- en tuinbouw heeft geen toekomst', zegt Horev. Kibboetsen in de Negev-woestijn stopten noodgedwongen met de productie van katoen, ooit 'het witte goud' genoemd. Een kibboets in een bosrijk gebied sloot onlangs de verliesgevende houtfabriek. Een econoom schreef toen hardvochtig: 'Tzvi Schatz, de vader van de kibboets, pochte dat de kibboets niet alleen een nieuwe mens en een nieuwe maatschappij zou scheppen, maar ook een nieuwe economie. Arme Tzvi. Hij kreeg gelijk, maar anders dan hij voorzien en gewenst had.'

Ook het ideaal van de kibboets als 'vindplaats' van de nationale elite heeft afgedaan. David Ben-Gurion, die in 1948 de staat Israël uitriep, sleet zijn laatste levensjaren in een kibboets. Nog altijd zijn er politici die in een kibboets wonen. De tijd dat maar liefst een kwart van de hoge legerofficieren afkomstig was uit een kibboets, is echter al lang voorbij.

Nieuwe immigranten willen zelden in een kibboets leven. Penningmeester Horev van Ramat Rachel: 'De laatste jaren kwamen vooral Russen naar Israël. Ze gruwen van alles dat naar ''collectivisme'' zweemt'. Bij ons woont slechts één Russische familie.'

Horev ziet wel nieuwe kansen voor kibboetsen, 'mits het roer wordt omgegooid'. Sommige zoeken hun heil al in de high tech-industrie, een bloeiende sector.

Horev denkt aan iets anders: ecologie. De zorg voor het milieu is in Israël sterk onderontwikkeld, 'omdat de mensen wel wat anders aan hun hoofd hadden - oorlogen en zo'. Horev ziet toekomst in wetenschappelijk onderzoek en praktische zaken als het scheiden van afval, een vrijwel onbekend fenomeen.

Zonder onze ideologie en passie zou de staat Israël niet bestaan hebben, zei een bejaarde kibboetsnik onlangs. De kibboets heeft volgens Horev, een veertiger, 'nieuw elan nodig'. Maar de geschiedenis mag niet vergeten worden, zeker niet in Ramat Rachel.

De kibboets werd in 1948 in puin geschoten, maar Beit Bitagon ('huis van veiligheid') staat nog overeind. Vanuit het gebouw hielden joodse strijders stand tegen een Arabische overmacht. Het gebouw diende als restaurant. Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan een nieuw, veel luxueuzer restaurant. Beit Bitagon zou een museum kunnen worden, peinst Horev hardop.

Dit is het laatste deel in de serie '50 jaar Israël'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden