'Straf niet langer mensen die geen huis willen kopen'

Terwijl de regering zichzelf op de borst klopt over succesvolle hervormingen van de woningmarkt, vindt een belangrijke raadgever dat er nog veel meer moet gebeuren. De huidige situatie is volgens de Raad voor Leefomgeving en Infrastructuur zelfs 'onhoudbaar'.

Dat de overheid eigenwoningbezit via de hypotheekrenteaftrek nog steeds met miljarden per jaar stimuleert, is niet meer van deze tijd, stelt de RLI in het advies Wonen in Verandering. Steeds meer mensen hebben tijdelijke banen en wisselende inkomens. Zij willen daar ook hun woonbehoefte flexibel op kunnen aanpassen. Maar door onder meer de hypotheekrenteaftrek worden ze gestraft als ze niet kopen.

Het rapport is een antwoord op twee concrete vragen die minister Stef Blok (Wonen) aan de adviesraad had voorgelegd: Wat is precies de woningbehoefte de komende jaren in Nederland? En wat moet de rijksoverheid doen om zo goed mogelijk te voldoen in de vraag naar wonen?

Woningbehoefte verschilt per regio

Over de eerste vraag schrijft de raad dat de woningbehoefte zeer verschilt per regio en met grote onzekerheid is omgeven. 'Wanneer er iets verandert in de studiefinanciering heeft dat direct grote gevolgen voor het aantal woningen dat er nodig is', zegt raadslid en hoogleraar ontwerp en politiek Wouter Vanstiphout. Bij het maken van plannen moet de overheid zich constant van die onzekerheid bewust zijn, en steeds nagaan of er voor een bepaald project werkelijk genoeg vraag is.

Op de tweede vraag is het antwoord dus tamelijk verstrekkend. Volgens de onderzoekers hebben de miljarden die de overheid nu kwijt is aan hypotheekrenteaftrek en huurtoeslag een verstarrend effect op de woningmarkt. Het systeem is te veel gericht op mensen van dertig jaar geleden die hun leven lang voor dezelfde baas werken. Dat is vooral ongunstig voor veel jonge mensen met hogere inkomens, die niet in aanmerking komen voor een sociale huurwoning, stelt de raad. Vanstiphout: 'Omdat huren duur is, kopen er nu allemaal mensen huizen terwijl ze eigenlijk liever zouden willen huren.'

Stip op de horizon

De commissie adviseert Blok dus om als 'stip op de horizon' te streven naar 'eigendomsneutrale woningmarkt'. Daarbij maakt het voor de overheid niet uit of iemand huurt, koopt of zelfs kiest voor iets daartussenin zoals een wooncoöperatie. Geen huurtoeslag en geen hypotheekrenteaftrek meer. Alleen mensen met lage inkomens zouden via een bepaalde 'woontoeslag' moeten worden ondersteund in hun woonlasten, of zij nou huren of kopen.

Minister Stef Blok vergeleek het rapport bij de presentatie donderdag grappend met het tv-programma Help mijn man is klusser. 'Daar lopen verbouwingen ook steeds uit de hand. Ik vroeg om een bescheiden advies en krijg als antwoord dat ik het hele stelsel moet gaan herzien.'

Prijzen stijgen

Blok liet er weinig onduidelijkheid over bestaan dat hij absoluut niet van plan is een stip op de horizon te zetten. 'Toekomstvisies zijn makkelijk, echt maatregelen nemen is pas ingewikkeld', stelt hij. Hij somde op hoeveel hij de afgelopen jaren aan de woningmarkt heeft verspijkerd: hypotheekrenteaftrek voor de hoogste inkomens teruggeschroefd, een einde gemaakt aan aflossingsvrije hypotheken en overkreditering, inkomsafhankelijke huurverhoging en de woningcorporaties opgelegd dat ze er alleen nog maar zijn voor mensen met de laagste inkomens.

Die maatregelen hebben nu hun effect, claimt de minister. 'Het aantal verkopen trekt weer aan en de prijzen stijgen.' Juist die verkoopcijfers willen VVD en PvdA trots aan hun kiezers tonen. De onheilstijding die zijn adviseurs hem voorspellen kan hij daarbij niet gebruiken. 'Dat deel van het advies ga ik niet uitvoeren.'

Een groep geïnteresseerden bekijkt een woning in Hoofddorp. Volgens de Raad voor Leefomgeving en Infrastructuur is de situatie op de woningmarkt onhoudbaar.

Grote vraag

De minister onderschrijft wel de grote vraag naar betaalbare huurwoningen in de vrije sector. Huizen voor mensen die niet willen kopen maar te veel verdienen voor de sociale huur. Dat probleem wordt volgens hem opgelost doordat commerciële beleggers, pensioenfondsen en investeringsfondsen maar ook vermogende particulieren die woningen de komende jaren gaan bouwen en verhuren. 'Ook daar zit nu beweging in.'

Blok heeft zeker goede dingen gedaan, erkent ook Wouter Vanstiphout. Maar hij houdt vol dat een aantrekkelijk middensegment er niet komt zolang de staat de hypotheekrenteaftrek intact laat. 'Nu de woningmarkt aantrekt, zullen beleggers steeds geneigd zijn om die woningen weer te verkopen. Dat is financieel nou eenmaal aantrekkelijk door die enorme overheidssubsidie op kopen. Zo blijft Nederland dus een land met een starre woningmarkt met overwegend sociale huurwoningen en koopwoningen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden