Stichting verzet zich met succes tegen gevolgen bodemdaling in Groninger Reitdiepgebied door aardgaswinning; 'Toscane van Nederland' blijft sluisgemaal bespaard

Bij Schaphalsterzijl, een paar kilometer ten westen van het Groningse Winsum, heerst op deze zomerdag een serene rust. Tegen het silhouet van de voormalige zeedijk trekt een enkele fietser voorbij....

Van onze verslaggever

Wio Joustra

GRONINGEN

Schaphalsterzijl ligt midden in het Reitdiepgebied, dat geldt als het oudste cultuurlandschap van Noordwest-Europa. Het wordt wel 'het Toscane van Nederland' genoemd.

'Sinds de Middeleeuwen is hier nauwelijks iets veranderd', zegt N. Soeters van de Stichting Behoud Schaphalsterzijl (SBS). 'En dat willen we graag zo houden.'

Het succesvolle verzet van de stichting tegen de aanleg van een modern bovengronds sluisgemaalcomplex op deze historische plek is symbolisch voor de strijdbaarder houding van het Noorden ten opzichte van de schadelijke gevolgen van de aardgaswinning.

Het waterschap Noorderzijlvest acht een nieuw sluisgemaalcomplex nodig om de gevolgen van bodemdaling voor de waterhuishouding in Midden- en Noord-Groningen op te vangen. De bodemdaling wordt veroorzaakt door aardgaswinning in het Slochterenveld.

Vlak voor de zomer keerde de gemeenteraad van Winsum zich met de kleinst mogelijke meerderheid tegen de plannen van het waterschap.

Voor de rechtbank in Leeuwarden dienen dit najaar de eerste proefprocessen van Friese boeren die de schade aan hun verzakte boerderijen willen verhalen op producent Elf Petroland. Ze denken daarop aanspraak te kunnen maken nu de landelijk expert op dit terrein, milieukundige J. van Dunné van de Erasmus Universiteit in Rotterdam, in een rapport voor de provincie Friesland korte metten heeft gemaakt met de heersende opvatting dat de gedupeerde moet aantonen dat schade het gevolg is van gaswinning.

'De wet zegt precies het omgekeerde', aldus Van Dunné.

Eind dit jaar komt Van Dunné met een opvatting over de aansprakelijkheid voor schade die gaswinning toebrengt aan de natuur in Groningen. De Stichting Het Groninger Landschap heeft om zo'n uitspraak gevraagd omdat zij volgens directeur G. Sterkenburg 'de ellende die bodemdaling de natuur toebrengt, zoveel mogelijk wil beperken'. Op het hoofdkantoor van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM: het rijk, Shell en Esso) wordt het oordeel van Van Dunné met de nodige spanning afgewacht. Want de eventuele compensatie voor schade aan de natuur kan in de loop van de volgende eeuw flink in de papieren gaan lopen.

De stichting presenteerde onlangs het rapport Nieuw Groninger Tij. Daaruit blijkt dat de gaswinning ingrijpende aanpassingen nodig maakt van de waterhuishouding in Midden- en Oost-Groningen, waar de bodem maximaal bijna veertig centimeter zal zakken.

'Anders ontstaat grote wateroverlast in de bodemdalingsgebieden. Bouw van gemalen en sluizen betekent tevens grote schade aan de natuur.'

De stichting pleit ervoor het overtollig water langer vast te houden in natte natuurgebieden, in plaats van het zo snel mogelijk naar zee te pompen. Hierdoor worden niet alleen de boezemwateren ontlast, maar onstaan in de enige provincie van Nederland waar vis nog van zee naar beek (het Drentse Plateau) kan zwemmen, tegelijkertijd nieuwe leefgebieden voor vissen en moerasvogels.

Sterkenburg: 'Natte natuurgebieden kwamen van oudsher voor bij het Zuidlaardermeer en Leekstermeer. Door het in cultuur brengen van die gronden was er minder ruimte voor water, dat daarom sneller moest worden weggepompt. Onze oplossing brengt dan ook een oud Gronings landschapsbeeld terug. Eeuwenoude stroomgebieden met bijbehorende landschappen blijven beter intact. Met nevengeulen, lekstromen en vloedpolders bieden we een oplossing voor typisch Groningse vissoorten als paling, spiering en stekelbaars.

'Je kunt niet terug naar de Middeleeuwen, dus bootsen we eigenlijk het oude natuurlijke systeem na. Door de seizoensverschillen terug te brengen ontstaat weer een dynamiek die overal is verdwenen. Die dynamiek is de motor voor een goed ecosysteem in een gebied waar het oppervlaktewater nog niet eens zo lang geleden een ondraaglijke stank verspreidde als gevolg van de veenkoloniale industrieën.'

Het Groninger Landschap wil 'nieuwe natuur' ontwikkelen in vier kerngebieden: Zuidlaardermeer, Leekstermeer, Reitdiep en de brakwatergebieden op de scheiding van zout en zoet langs de Waddenkust. De ideeën van de stichting worden onderschreven door de provincie en de waterschappen. Nog belangrijker is wellicht dat het Instituut voor Bos- en Natuuronderzoek van het ministerie van Landbouw (IBN-DLO) op Texel het rapport Nieuw Groninger Tij niet alleen wetenschappelijk heeft onderbouwd, maar het idee van compensatie voor de aantasting van natuurwaarden ook toejuicht voor het Waddengebied.

Weliswaar zijn de effecten van mogelijke gaswinning in de Waddenzee nog onvoldoende bekend, maar IBN-DLO pleit alvast voor een 'masterplan' van compenserende natuurontwikkeling.

'Een algemene opinie is', zo schrijven de vijf onderzoekers van IBN-DLO, 'dat activiteiten zoals gaswinning niet passen in ons grootste natuurgebied. In het noorden heerst bovendien de mening dat alle baten van gaswinning naar het westen vloeien. Ontwikkeling van ''andere'' natuurwaarden, zoals een netwerk van zoetwaterboezems, boezemlanden en brakwatermoerassen, past dan ook goed in de plannen voor compensatie van gaswinning in de Waddenzee.'

De NAM viert binnenkort het vijftigjarig bestaan. Ter gelegenheid van dit jubileum organiseert de maatschappij een symposium rond het thema 'Milieu en Economie'.

Dat lijkt een passend onderwerp, nu het bodemdalingsfonds, waaruit de afgelopen dertien jaar voor 208 miljoen gulden aan preventieve maatregelen is toegekend, wel eens aanzienlijk sneller leeg zou kunnen raken dan begin jaren tachtig de bedoeling was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.