de onderneming

Stekelhuidje zee-egel model voor folie om schepen mee te bekleden

Algen, poliepen en zeepokken nestelen zich maar al te graag op de onderkant van schepen. De duurzame folie van Micanti steekt daar een stokje voor. Zee-egelstekels stonden model.

Folie wordt aangebracht op een schip.Beeld .

Voorheen huisde het ergens in de Pijp, sinds dit voorjaar houdt het Amsterdamse bedrijf Micanti kantoor in een passender omgeving. De maritieme wereld is het werkterrein en vanuit het nieuwe bescheiden kantoor, pal naast het Scheepvaartmuseum, wordt het zicht nu gedomineerd door de replica van het VOC-schip Amsterdam.

Dat schip, aangemeerd aan marineterrein Kattenburg, is een blikvanger. Het product waarmee Micanti zich een positie in de scheepvaartwereld probeert te veroveren is juist vrijwel aan het zicht onttrokken. Het is namelijk toepasbaar op wat we normaliter niet zien: de scheepswanden onder water.

Onzichtbare wereld

Micanti-directeur Rik Breur (43) zegt het nota bene zelf. Hij is actief in een wereld die voor velen 'onzichtbaar' is en ook een wereld 'waar niemand over nadenkt'. Nou, niemand? Bij wijze van spreken dan. Het insmeren van scheepswanden voert terug tot de klassieke oudheid.

In de wereld van de maritieme technologie is Micanti zelf hoe klein het bedrijf ook is almaar zichtbaarder geworden. De uitvinder van het 'stekelhuidje' (Breur), oftewel de zelfklevende, duurzame folie voor scheepswanden om aangroei van organismen te voorkomen, werd vorig jaar bekroond met de nummer 1-notering in de MKB Innovatie Top 100.

Ook het Oranje Handelsmissiefonds (waarin het ministerie van Buitenlandse Zaken en bedrijven als ING en KLM participeren) liet het oog vallen op Micanti als een bedrijf met een potentieel aantrekkelijk exportproduct.

'Antifouling' is de verzamelnaam voor alle middelen waarmee de scheepsromp wordt behandeld om het aankoeken van bijvoorbeeld algen, zeepokken of mosselen te bestrijden. Die aangroei bevordert corrosie, leidt tot verruwing van het oppervlak van de scheepswand en daarmee tot meer weerstand en meer brandstofverbruik.

Profiel

Bedrijf Micanti
Waar Amsterdam
Sinds 2006 (vanaf 2012 scheepswandfolie)
Aantal werknemers 3
Jaaromzet 0,5 miljoen euro

Beeld .

Vervuiling

De aangroei heeft schippers altijd hoofdbrekens bezorgd. In de Gouden Eeuw werden schepen met een combinatie van walvisvet en teerachtige substanties ingesmeerd, de Britten ontdekten dat de koperplaat een probaat middel was tegen aangroei.

Sinds jaar en dag worden schepen nu met speciale coatings en verf behandeld. Dat ritueel herhaalt zich om de paar jaar. Alleen al het aanbrengen van verf leidt tot milieuvervuiling - oplosmiddel verdampt tijdens dat proces - en nadien lost de gifstoffen bevattende verf geleidelijk op. Jaarlijks verdwijnt mondiaal 58 duizend ton van die verf in het water, claimt Micanti.

Het moet efficiënter en vooral duurzamer kunnen, bedacht Rik Breur die aan de TU Delft materiaalkunde studeerde en wiens promotieonderzoek zich grotendeels op aangroeiwering richtte. Hij was jarenlang werkzaam bij een TNO-instituut in Den Helder en verdiepte zich daar in de mariene biologie. Hoe hechten de beestjes zich precies, wilde Breur weten. 'Glasplaatjes in het water hangen, omdat glas zo mooi inert is, en dan maar kijken wat er aan hangt.'

En wat is dan zoal de 'oogst'? 'Van alles. Dat hangt van het seizoen af. In maart heb je met andere organismen te maken dan in juli. Zeepokken is een belangrijk type, zo ook algen, mosselen, kokkels. Maar ook meer exotische organismen zoals poliepen. Lijkt een tak, groeit als een tak. Maar als je door een microscoop kijkt, zie je een darmstelsel.'

Al die beestjes hechten zich graag, onder meer dus aan scheepswanden. Of aan de pijlers van boorplatforms en windparken op zee. Er kunnen zo lagen van tien, twintig centimeter aangroeien. Hoe warmer het water, hoe meer aangroei. Breur: 'Voor veel beestjes is het helemaal niet zo zinnig om te gaan zwemmen. Voer komt toch wel langsstromen als je vastzit.'

Macanti-directeur Rik BruerBeeld .

Door te onderzoeken hoe organismen zich precies hechten, kwam Breur 'dankzij de natuur' tot een probaat bestrijdingsmiddel. De stekeltjes van de zee-egel liggen ten grondslag aan zijn product. 'Een stekelhuidje. Van simpele nylonvezeltjes. De truc zit hem in de dichtheid en de mate van stijfheid. Ieder stekeltje moet zijn werk doen.

'Bij een te stijve of te korte vezel bestaat de kans dat juist aangroei wordt aangetrokken. Breur: 'Het luistert heel nauw. Mosselen vinden dit soort materiaal wel lekker om op te gaan zitten. Op het moment dat je vezeltjes niet dicht genoeg bij elkaar zet, heb je er zo een mosselbank op.'

Stekelhuidje

Het principe van het 'stekelhuidje' paste Micanti eerst toe in de viskweeksector. Vooral in het buitenland. Aan Turkse, Noorse en Schotse viskwekers werden met vezels ingespoten netten verkocht die voorkwamen dat de mazen langzaam dichtgroeiden. Een groot succes werd het niet. Breur: 'Ons product verdien je op langere termijn terug. De viskwekerij is een nogal onvoorspelbare markt met bedrijven met een heel korte horizon.

'De met vezels bespoten folie voor scheepswanden gaat wél aanslaan, voorziet Breur. Sinds 2012 is de folie wereldwijd op enkele tientallen schepen aangebracht. Van kleine pleziervaartuigen tot aan werkschepen in Qatar. Het grootste schip dat is beplakt met de folie meet 140 meter. 'Werkschepen als sleepboten en offshore schepen zijn voor ons interessant. Die liggen veel stil. Dan heeft ons product meer waarde.

'Conventionele anti-aangroeimiddelen werken juist bij stilliggen minder goed. Pas als het schip vaart, mengen de gifstoffen die aangroei tegengaan zich goed met het water.

Concurrentie

Micanti gaat de concurrentie aan met grote chemische bedrijven en verfproducenten. Sigma en Akzo domineren de markt. De folie (op rollen van 50 meter lang en 75 centimeter breed) wordt in het buitenland geproduceerd. Het aanbrengen op de schepen besteedt Micanti uit. Bijvoorbeeld aan schildersbedrijven die anders de kwast ter hand zouden nemen.

Breur: 'Met vier man doe je een schip van vijftig meter in een dag of drie. Het aanbrengen is allemaal niet zo spannend. Je trekt het rugvel eraf en je plakt het tegen het schip aan.' Micanti garandeert een minimale werking van vijf jaar.

Vooral in de Golfstaten en sinds kort ook Singapore probeert Micanti de folie te verkopen. Hoe warmer het water, hoe efficiënter de duurdere 'stekeltjeshuid' is ten opzichte van de verf. Het is veel praten met reders, lezingen geven, congressen aflopen, zegt Breur. 'De scheepvaartwereld is in veel opzichten conservatief. Het belangrijkste is om geloofwaardigheid te creëren. Als kleine speler tegenover multinationals valt dat niet mee.'

En de 'verflobby' is 'heel machtig', weet Breur inmiddels. 'Als je kijkt naar de professionele scheepvaart, dan zie je dat ze ieder druppeltje olie dat ze morsen moeten verantwoorden. Op een schip van vijftig meter zit zo drie ton aan verf. Dat is binnen een paar jaar gewoon opgelost in het zeewater, inclusief de gifstoffen. En niemand maakt zich er druk over.

'De verfproducenten claimen wel dat hun producten steeds milieuvriendelijker worden 'maar het blijft gif', zegt Breur.

Hoe giftig ook, de anti-aangroeiverf is toegestaan. In Nederland wordt dat bepaald door het College Toelating Bestrijdingsmiddelen. Breur: 'Het kan schoner. Onder druk van de milieubeweging wordt in Californië bijvoorbeeld geprobeerd het verbruik van koper, een van de belangrijkste gifstoffen in die verf, bij wet terug te dringen. Maar ja, de macht van de multinationals. Het wordt al jaren uitgesteld.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden