Column Koen Haegens

Staten versus multinationals: 1-0

Waar zit de macht: bij de overheid of het grote bedrijfsleven? Het zijn staten die de spelregels bepalen. Voor wie niet wil luisteren zijn er politieagenten en soldaten. Maar het echte geld zit bij de multinationals. Sinds de jaren tachtig lijken nationale grenzen er bovendien steeds minder toe te doen. Dus, wie is er sterker?

Het is een vraag die door de hele geschiedenis heen gesteld is. Van keizer Karel V die in de zak zou zitten van zijn schatrijke financiers, tot de Amerikaanse industriebaronnen van wie de ‘trusts’ begin vorige eeuw tóch opgebroken werden. Nu dient zich een nieuw real world experiment aan: de Libra. Initiatiefnemer Facebook wil die nieuwe cryptomunt volgend jaar al introduceren voor haar 2,4 miljard gebruikers. U kunt er straks onderling mee afrekenen, maar ook betalen bij een van de andere oprichters. Daartoe behoren ondernemingen als Mastercard, Vodafone, Uber en eBay.

Die indrukwekkende coalitie daagt niet alleen de gevestigde banken uit. Getuige de felle reacties voelen ook overheden en hun centrale banken zich bedreigd. De ene na de andere beleidsmaker waarschuwde de afgelopen maanden voor witwassen, financiële instabiliteit en onze privacy. De Amerikanen hebben ernstige twijfels. De Europese Commissie zou een onderzoek gestart zijn, en wat de Fransen betreft sterft die hele Libra een zachte dood.

Hoe gaat dat eindigen? Onlangs woonde ik een discussie bij waar betoogd werd dat multinationals onaantastbaar zijn geworden. Daar valt wat voor te zeggen. Een supermarktketen als Walmart heeft meer medewerkers – zo’n 2,2 miljoen – dan menig klein land. De omzet van Apple of Shell stelt het bbp van vrijwel alle Afrikaanse landen in de schaduw. Tel daarbij op dat techreuzen als Facebook amper lijken te steunen op fysiek kapitaal – mensen, machines – en je komt al snel tot de conclusie dat ze ongrijpbaar zijn voor vadertje staat.

Bij dat laatste kun je vraagtekens zetten. Kan een bedrijf zó virtueel worden dat het zich van geen enkele politicus meer iets hoeft aan te trekken? Of is dit een typisch voorbeeld van hoe we technologische ontwikkelingen neigen te overschatten? De Amerikaanse publicist Meredith Broussard heeft in dit verband gesproken van ‘technochauvinisme’. Daarmee doelt ze op onze overdreven verwachtingen van wat digitalisering vermag. Misschien geldt iets dergelijks ook wel voor de onaantastbaarheid van big tech. Uiteindelijk heeft ook Facebook gewoon een hoofdkantoor op Amerikaans grondgebied. Hetzelfde geldt voor de villa van Mark Zuckerberg.

Zij aan zij met de politieke machthebbers is de invloed van het grote geld enorm. Maar als ze recht tegenover elkaar komen te staan? Deze week stapte PayPal uit de Libra-coalitie. Volgens de Wall Street Journal overwegen ook Visa en Mastercard de stekker er uit te trekken. De financiële dienstverleners zouden bang zijn voor ruzie met de toezichthouder. Het multinationale eenheidsfront brokkelt af. Ik zet mijn geld op de overheden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden