'Stankoverlast? Neem toch een luchtwasser'

In Oploo grenzen de megastallen bijna aan de woonhuizen. De inwoners zitten er niet zo mee, maar de relatie tussen stank en ziekte is nu aangetoond.

Direct achter een van de woonhuizen aan de hoofdstraat in Oploo ligt een grote boerderij. De lucht van de veehouderijen is in het hele dorp te ruiken.Beeld -

Het boerenland begint direct achter de huizen in de hoofdstraat. Als er een onaangename geur hangt rond de Sint Matthiaskerk midden in het dorp, weten de bewoners: daar komt de stank vandaan, van de boerderijen in het buitengebied dat zowat grenst aan hun achtertuin.

Maar ze zitten er niet over in. Zoals je in de stad uitlaatgassen ruikt, zo ruik je hier in Brabant de talloze varkens-, rundvee- en pluimveebedrijven. 'Ja, ik ruik wel eens wat, maar dat hoort erbij', zegt Marion van Daal, die al zeventien jaar in Oploo woont. 'De boeren moeten de mest toch uitrijden hè?'

Toch kan deze stank het welzijn van inwoners aantasten.

Stankoverlast van veehouderijen in Zuidoost-Brabant veroorzaakt gezondheidsklachten bij omwonenden, blijkt uit een studie dat onderzoeksinstituut Nivel deze week heeft gepubliceerd. 'De relatie tussen stank en gezondheid is niet eerder zo aangetoond', zegt onderzoekster Mariëtte Hooiveld.

De studie vormt het zoveelste bewijs voor wat steeds duidelijker wordt: er zit risico in de aanwezigheid van boerenbedrijven en woningen vlak bij elkaar - een situatie die niet alleen zo kenmerkend is voor dorpen in Brabant, maar in mindere mate voor het platteland van heel Nederland.

'De Nederlandse situatie is uniek, omdat het hier zo dichtbevolkt is', zegt Hooiveld. 'In de Verenigde Staten heb je ook megastallen, maar die staan niet vlak bij bewoning.'

Brabantse astmapatiënten die in de buurt van een veehouderij wonen, hebben meer longklachten, blijkt uit een studie onder drieduizend inwoners die het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onlangs publiceerde. De GGD in Brabant onderzoekt of de multiresistente mrsa-bacterie vaker voorkomt bij omwonenden van veehouderijen rond het dorp Reusel, na meldingen hierover van lokale huisartsen.

Meer resultaten over gezondheidseffecten van het wonen dichtbij Brabantse veehouderijen worden de komende tijd verwacht, zegt een woordvoerder van het RIVM. Oploo is een van de dorpen waar onderzoek plaatsheeft: een verpleegkundige ging ernaartoe om bloed af te nemen en longfunctietests te doen.

Varkensgegil

Hier in Oploo nota bene! Vanuit zijn tuin in het dorpscentrum gebaart Jelmer de Boer naar het boerenland pal achter zijn huis. Hij woont hier nu tien jaar, zal dus nooit een echte 'Plossô' worden, zoals geboren dorpelingen zichzelf noemen, maar hij wil dit even kwijt: fantastisch wonen hier. Veel beter dan in zijn vorige woonplaats, de stad Helmond, waar mensen niet naar elkaar omkijken en je de auto's ruikt.

Wat ruik je in Oploo? 'Ik neem het op de koop toe', zegt De Boer. 'Hierachter beginnen de landerijen. Dan weet je dat er mest uitgereden wordt. Maar dat is niet vaak, eens per jaar ofzo.' De nabijheid van de boerenbedrijven merkt hij vooral aan het gegil van varkens die 's nachts op transport gaan. Dat draagt ver over het land.

En er is een veehouder even buiten het dorp, die wil uitbreiden naar een megastal met 800 koeien. De Raad van State gaf er onlangs groen licht voor, ondanks verzet van de lokale bevolking. 'Het geeft discussie. Maar weet je, dat is allemaal buitendorps.'

Wetenschappelijke onderzoek concentreert zich op Brabant omdat hier het typisch Nederlandse model van een woonhuis bijna naast een boerderij het meest zichtbaar is. 'In Brabant speelt dit zo nadrukkelijk omdat het dichtbevolkt platteland is', zegt Loes Geelen, projectleider geuronderzoek van de gezamenlijke GGD'en in Brabant.

Katalysator

Grootschalig onderzoek naar gezondheidsrisico's aan wonen dicht bij veehouderijen is iets van de laatste paar jaar. Katalysator was de Q-koortsepidemie tussen 2007 en 2012, een van geiten afkomstige ziekte die slachtoffers maakte onder omwonenden. Geelen: 'Dat heeft ons de ogen geopend.'

Stankoverlast is gerelateerd aan gezondheidsklachten, blijkt nu dus uit de Nivel-studie onder ruim 750 Brabantse huisartspatiënten. Hoe meer varkens, rundvee en kippen er in een straal van een halve kilometer rond een woning zijn, hoe meer overlast wordt gerapporteerd. Wie stank ervaart, ervaart vaker ademhalingsproblemen, darmproblemen en neurologische kwalen. 'Wij denken dat het een stressreactie is', zegt onderzoekster Hooiveld.

Brabanders ervaren veel vaker stank dan voorspeld in officiële overheidsmodellen inzake geuruitstoot, blijkt uit een recente studie van de GGD onder 13 duizend inwoners.

Stank? 'Dan moet je een luchtwasser nemen', zegt Diny Claasse op straat in Oploo. 'U weet toch wel wat een luchtwasser is? Nou, dat is de oplossing. Dat neemt alle stank weg.' Het bedrijf van haar man en zonen installeert ze bij grote varkenshouders. Dure apparatuur is het, wel 100 duizend euro per machine. 'De zaken gaan goed.'

Luchtwassers zijn steeds vaker verplicht, zegt onderzoekster Geelen. Maar de overheid moet zich vooral realiseren dat volgens omwonenden al sprake is van stankoverlast - wat dus ziekmakend blijkt - terwijl de geuruitstoot volgens de officiële normen nog aanvaardbaar is. 'De wetgeving is nodig aan een evaluatie toe.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden