VIJF VRAGEN

Staatssteun aan banken kan illegaal zijn

Een nieuwe belastingvrijstelling voor Nederlandse banken druist mogelijk in tegen Europese regelgeving. Er wordt onderzocht of er sprake is van verboden staatssteun aan banken.

De dealingroom van ING in Amsterdam. Beeld ANP XTRA

Belastingvrijstelling voor banken? Waar gaat dit over?

Over een nieuw type bankobligatie dat in korte tijd erg populair is geworden, de 'coco'. Banken lenen niet alleen geld uit, maar lenen ook zelf veel geld. Ze doen dat onder meer door schuldpapieren uit te geven die obligaties worden genoemd. De bank leent dan geld van beleggers en geeft daar schuldbewijzen voor terug. Op die obligaties betaalt de bank een vooraf afgesproken rentepercentage (de coupon). Ook de aflossingstermijn(en) worden bij de uitgifte van de obligatie vastgelegd, zodat de koper van de obligatie weet wanneer hij zijn geld terug kan verwachten.

Maar wat is nou een coco?

Obligaties staan van oudsher bekend als erg veilige beleggingen. Maar in 2009 is een nieuw type obligatie op de markt gekomen, de onder voorwaarden converteerbare obligatie (contingent convertible, coco). Een coco is juist een zeer riskante belegging. Ten eerste is de looptijd ervan eeuwig. De bank die de coco uitgeeft mág de lening wel aflossen, maar hoeft dat niet. De bank is evenmin verplicht de couponrente te betalen. Als het niet goed gaat met de bank, kan die de rentebetalingen gewoon stopzetten. Maar het riskantste aspect van een coco is dat de bank de lening kan omzetten in aandelen als het eigen vermogen van de bank onder een kritisch niveau zakt. De obligatiehouder wordt van schuldeiser dan aandeelhouder van de bank, zonder dat hij daar iets over te zeggen heeft. Bij de radicaalste coco-variant krijgt de obligatiehouder niet eens aandelen, maar wordt de lening gedeeltelijk of helemaal afgeschreven. Dan is de belegger al zijn geld kwijt.

Klinkt goed, maar niet heus.

Tegenover al die risico's staat een zeer hoge couponrente. Een lang lopende staatsobligatie levert niet meer dan 0,3 procent rente per jaar op. Op coco's vergoeden Nederlandse banken 5 tot 6,5 procent rente. Dat is erg veel in het huidige microrenteklimaat.

Waarom zijn coco's ineens zo populair?

Dat komt door de aangescherpte vermogenseisen voor banken. Banken moeten veel meer eigen vermogen aanhouden dan vroeger, als buffer voor slechte tijden. Eigen vermogen is geld dat niemand kan opeisen. Het geld dat aandeelhouders in een bank stoppen is eigen vermogen, net als opgespaarde winst. Banken kunnen echter niet onbeperkt aandelen uitgeven. Het opsparen van winst gaat niet snel genoeg om de vermogensnormen te halen. De oplossing is het uitgeven van coco's. Omdat die leningen niet opeisbaar zijn en nooit hoeven te worden afgelost, tellen coco's ook mee als eigen vermogen. Rabobank was begin dit jaar de eerste Nederlandse bank die een coco op de markt bracht. Sindsdien hebben ook ING en ABN Amro coco's uitgegeven.

Hoe zit het met die belastingvrijstelling en die staatssteun?

De couponrente die Nederlandse banken op hun coco's betalen, mogen ze van de belasting aftrekken. De banken hebben krachtig gelobbyd voor de coco-aftrek. Ze voerden aan dat deze belastingaftrek ook in andere EU-landen geldt en dat Nederlandse banken dus een concurrentienadeel zouden ondervinden als Nederland daar niet in mee zou gaan. Dijsselbloem voerde de wetswijziging door, hoewel hij wist dat de Europese Commissie bedenkingen had. De Commissie was kritisch omdat alleen banken deze belastingaftrek krijgen en andere bedrijven, die ook coco's kunnen uitgeven, niet. Dat is een van de kenmerken van verboden staatssteun. CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt vroeg vorige maand in Brussel opheldering en kreeg een brief terug van de directeur-generaal Mededinging, Johannes Laitenberger. Laitenberger schrijft Omtzigt dat hij in verband met 'het lopende onderzoek naar staatssteun' geen nadere informatie mag verstrekken. Het Financieele Dagblad meldde gisteren dat minister Dijsselbloem onaangenaam verrast reageerde op de brief. Hij zei niet op de hoogte te zijn van een formeel onderzoek naar staatssteun door Brussel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden